ساياسات • 29 مامىر, 2024

ورنىقتى دامۋداعى ورتاق جوبا

100 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

بيىل بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دامۋ باعدارلاماسى (بۇۇ دب) مەن ەۋروپالىق وداق (ەو) اراسىنداعى سەرىكتەستىكتىڭ 20 جىلدىعى. سەرىكتەستىك بۇۇ جارعىسى­نىڭ قاعيداتتارىنا, سونداي-اق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىز­دىكتى, ادام قۇقىقتارى مەن دامۋدى ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى ماقساتتارعا دەگەن ورتاق مىندەتتەمەگە نەگىزدەلگەن.

ورنىقتى دامۋداعى ورتاق جوبا

Cەرىكتەستىك 2004 جىلى 28 ماۋ­سىمدا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم ارقىلى راسىم­دەلگەنىمەن, الدەقايدا ەرتەرەك, 1996 جىلى بوسنيا مەن گەرتسەگوۆينادا باستالدى. سودان بەرى بۇۇ دب مەن ەو اراسىنداعى سەرىكتەستىك ادامداردىڭ ءومىرىن جاقسارتۋعا, ولاردىڭ ءۇنىن كۇ­شەي­تۋ­گە جانە ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا (ودم) قول جەت­كىزۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى شەشىمدەردى ىلگەرىلەتۋگە باعىتتالىپ كەلەدى.

20 جىل ىشىندە سەرىكتەستىك اي­تار­لىقتاي دامىدى: بۇۇ دب ەو-نىڭ دامۋ سالاسىنداعى ىنتىماق­تاستىق بويىنشا نەگىزگى سەرىكتەسى, ال ەو بۇۇ دب-نىڭ ءتورتىنشى ءىرى دونورى بولدى. ەو مەن بۇۇ دب بىرلەسە وتىرىپ داعدارىسقا, تۇراق­سىزدىققا, باسقارۋ سالاسىنا جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋعا باعىتتالعان, 70-تەن استام ەلدە جۇزەگە اسىرىلاتىن 170-تەن استام باستامانى جانە 1 ميلليارد ەۋرودان استام قاراجاتتى قامتيتىن پورتفەلدى باسقارادى.

سونىمەن قاتار بۇل سەرىكتەس­تىكتىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى كۇن تار­تىبىنە دەگەن ادالدىعى ەلدەر­دىڭ كەدەيلىكتى جويۋ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ, سونداي-اق جال­پى­عا ورتاق وركەندەۋدى قام­تا­ماسىز ەتۋ جولىنداعى ىلگەرى­ل­ەۋىن قولداۋىنان ايقىن كورىنەدى. مىسالى, ەو مەن بۇۇ دب اراسىنداعى سەرىكتەستىك 80-نەن استام ەلگە ودم-نا جەتۋگە ىقپال ەتەتىن ورنىقتى دامۋ باسىمدىقتارىن قارجىلان­دىرۋ ءۇشىن قارجىلاندىرۋدىڭ كەشەندى ۇلتتىق مەحانيزمىن (INFF) ازىرلەۋگە جاردەمدەستى.

ەو مەن بۇۇ دب ورتالىق ازيا­دا ايماقتىق ودم  پلات­فور­ماسىن قۇرۋعا كومەكتەستى. بۇل پلات­فورما ءبىلىم الماسۋعا جار­دەم­دەسۋ, ينستيتۋتتاردى نىعايت­ۋ جانە ورنىقتى دامۋدى قار­جىلاندىرۋعا قاتىستى كەدەر­گىلەردى جويۋ ارقىلى ايماقتىق ينتەگراتسياعا ىقپال ەتەدى. نەگىزگى ناتيجە – ايماقتىق ودم باقىلاۋ تاقتاسى – ايماقتا ودم-نا جەتۋ پروگرەسىن جەدەلدەتۋگە ارنالعان تسيفرلىق قۇرال. پلاتفورما نازار اۋدارۋدى كوبىرەك قاجەت ەتەتىن سالالاردى ءبولىپ كورسەتۋمەن قاتار, جالپىعا ورتاق ورنىقتى دامۋعا قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان.

سونداي-اق ەو مەن بۇۇ دب اراسىنداعى سەرىكتەستىك ورنىق­تى دامۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق ماقساتتار مەن مىندەتتەردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن مونيتورينگىلەۋ جونىندەگى پارلامەنتتىك كوميسسيا قۇرۋ ارقىلى قازاقستانداعى ودم ارحيتەكتۋراسىن نىعايتۋعا كومەكتەستى. ودم-نىڭ جاڭا ءبىرتۇتاس ينستيتۋتسيونالدىق ارحيتەكتۋراسىنىڭ ارقاسىندا ۇكىمەتتىڭ ودم-نى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى فۋنكتسيالارى قازىرگى ۋاقىتتا پارلامەنتتىڭ جۇيەلى قاداعالاۋ شارالارىمەن قام­تاماسىز ەتىلگەن. بيۋدجەتتەۋ, نور­مالاردى بەلگىلەۋ جانە وڭىر­لىك دامۋ سالالارىنا ورنىق­تى دامۋ قاعيداتتارىن ينتەگراتسيالاۋ جانە ەنگىزۋ ەلگە ساپالى تۇردە ىلگەرىلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

بۇۇ دب الەم بويىنشا ەو-دان الاتىن قارجىلاندىرۋدىڭ جارتىسىنان كوبىن توزىمدىلىك, داعدارىس جانە تۇراقسىزدىق ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتايدى. داعدارىس جانە تۇراقسىزدىق جاعدايىندا ءومىر سۇرەتىن ادامدارمەن جۇمىس ىستەي وتىرىپ, سەرىكتەستىك نەگىزگى قىزمەتتەر مەن ينفراقۇرىلىمدى قالپىنا كەلتىرۋگە, جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا جانە جەرگىلىكتى دامۋدى قولداۋعا كومەكتەسەدى.

ەو مەن بۇۇ دب ورتالىق ازيا­دا اۋعان ايەلدەرىنىڭ ەكو­نو­­­مي­­كالىق مۇمكىندىكتەرىن قازاق­­ستان, وزبەكستان جانە قىرعىز­ رەس­پۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋ جانە دا­يىن­داۋ ارقىلى كەڭەيتۋگە باعىت­تالعان, ورتاق ترانسشەكارالىق باستامانى جۇزەگە اسىرادى. بۇل فلاگماندىق گەندەرلىك باستاما 2019 جىلدان باستاپ 155 اۋعان ايەلىنە ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەردى. باستاپقىدا 50 اۋعان ايەلىنە قازاقستان مەن وزبەكستاندا ءبىلىم الۋ مۇمكىندىكتەرىن ۇسىنۋ ماقساتىندا ىسكە قوسىلعان جوبا 2021 جىلى ەو-نىڭ قوسىمشا قارجىلاندىرۋىنىڭ ارقاسىندا قىرعىزستاندى قامتىپ, تاعى 105 اۋعان ايەلىنە ستيپەنديا تاعا­يىن­دادى. 2027 جىلعا قاراي 155 اۋعان ايەلى ورتالىق ازيا ۋني­ۆەرسيتەتتەرىنەن اكادەميالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم الىپ شىقپاق.

2023 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەو بۇۇ-نىڭ بىرنەشە اگەنتتىگى, سونىڭ ىشىندە بۇۇ دب جۇزەگە اسىرعان, ورتالىق ازيا مەن اۋعان­ستان­عا ارنالعان Spotlight باس­تا­ماسىنىڭ نەگىزگى دونورى بول­د­ى. بۇل باعدارلاما ايەلدەر مەن جاس قىزدارعا قاتىستى زور­لىق-زوم­بى­لىقتىڭ الدىن الۋعا, وعان دەن قويۋعا جانە جويۋعا باعىتتالدى.

ەو مەن بۇۇ دب قازاقستاننىڭ «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋىن قولداۋ ءۇشىن بىرلەسە وتىرىپ جۇ­مىس ىستەپ جاتىر. وسىعان دە­يىنگى ور­تاق جوبالارىمىز قورشا­عان ور­تانى باسقارۋ جۇيە­سىن قولداۋ, سۋ رە­سۋرستارىن باس­قارۋ ساياساتى مەن تاجىري­بەسى, قورشاعان ور­تاعا دەگەن اسەر­دى باعالاۋدىڭ جەتىل­دىرىل­گەن پروتسە­دۋرالارى, سون­داي-اق قاۋىمداس­تىقتاردى سەيس­مي­­كا­لىق قاۋىپتەردەن قورعاۋ جانە ورتالىق ازياداعى تابيعي اپات­ت­ار قاۋپىن ازايتۋ شارالارىن كۇ­­شەي­تۋ سياقتى سالالاردى قامتىدى.

ورتاق كۇش-جىگەر قازاقستان ۇكى­­مەتىنىڭ, ازاماتتىق قوعام ۇيىم­­دارىنىڭ, بيزنەستىڭ, عىلى­مي ورتانىڭ جانە باسقا دا سەرىك­تەستەردىڭ قولداۋى مەن ىنتىماق­تاستى­عىنىڭ ارقاسىندا نىعايا ءتۇستى. ولاردىڭ ادالدىعى مەن ۇمتىلىسى ورتاق تابىستىڭ اجىراماس بولىگى بولدى.

ەو مەن بۇۇ دب اراسىنداعى سەرىكتەستىك كەدەرگىلەردى جويۋعا, ءادىل مۇمكىندىكتەردىڭ بولۋىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە قاۋىپسىز ورتا قۇرۋعا وڭ اسەرىن تيگىزىپ كەلەدى. ورتالىق ازيادا ودم-نا قول جەتكىزۋدى جەدەلدەتۋ باعى­تىنداعى جۇمىس ايماقتى 2030 جىلعا دەيىنگى كۇن تارتىبىنە جا­قىنداتقانى ءسوزسىز. 

سوڭعى جاڭالىقتار