جۇبايىنىڭ كەلىسىمىنسىز نەسيە بەرىلمەيدى
وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە كرەديت بەرۋ كەزىندە تاۋەكەلدەردى بارىنشا ازايتۋ, قارىز الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ەكى وقىلىمدا قارادى. زاڭ بانكتىك قارىزدار مەن ميكروكرەديتتەر بەرۋ كەزىندە كرەديتورلارعا قويىلاتىن تالاپتاردى قاتاڭداتۋ ارقىلى ازاماتتاردىڭ شامادان تىس نەسيە الۋىن تومەندەتۋدى كوزدەيدى.
اتاپ ايتقاندا, زاڭدا ازاماتتارعا مەرزىمى وتكەن كرەديتتەرىنىڭ ۋاقىتى 90 كۇننەن اسقان جاعدايدا جانە جۇبايىنىڭ نەمەسە زايىبىنىڭ كەلىسىمىنسىز نەسيە بەرۋگە تىيىم سالۋ قاراستىرىلعان. ودان بولەك, قارجى نارىعىنداعى كيبەرالاياقتىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى دە ەسكەرىلگەن. ەندى ەلەكتروندى قارىزدار بەرۋ كەزىندە بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارى كليەنتتى بيومەتريالىق سايكەستەندىرۋ ءتارتىبىن جۇرگىزۋگە مىندەتتەلەدى.
پايىز مولشەرىنىڭ جوعارى
بولۋى جانە جوبالاردى پىسىقتاۋعا ءمان بەرىلمەۋى قازاقستانداعى بيزنەسكە نەسيە بەرۋدىڭ تومەندەۋىنە اكەپ سوعۋدا. ال تۇتىنۋشىلار نەسيەسى تولەمىنىڭ كەشىگۋى جىل سايىن كوبەيىپ بارا جاتقانى حالىقتىڭ جاعدايى ءماز ەمەس ەكەنىن كورسەتەدى. سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ حالىقتىڭ جاپپاي نەسيە الۋعا ۇمتىلۋىنىڭ پروبلەمالارى مەن سەبەپتەرى تۋرالى ايتتى.
ء«بىز كورىپ وتىرعان ماڭىزدى كورسەتكىش – تۇتىنۋشى نەسيەسىنىڭ ءوسۋ قارقىنى – 2,4, بۇل بيزنەسكە نەسيە بەرۋدىڭ ءوسۋ قارقىنىنان – 0,8 پايىز جوعارى. ءۇش ەسەگە جاقىن. وسى ساندار مەن ءۇردىس ءبىزدىڭ بيزنەستىڭ دۇرىس دامىماي وتىرعانىن كورسەتەدى. ول ءتىپتى نەگىزگى قورلارعا ينۆەستيتسيانىڭ تومەندەۋىنەن دە كورىنىپ تۇر. حالىقتىڭ ءۇستى-ۇستىنە نەسيە العانى بايقالىپ وتىر. بۇل حالىق ءومىرىنىڭ جاقسىلىعىن ەمەس, تابىسى از جانە ءال-اۋقاتى تومەن ەكەندىگىن كورسەتەدى. بۇل ولاردىڭ تۇتىنۋشى نەسيەسى ارقىلى كۇن كورەتىنىن بايقاتادى. ۇدايى الدەبىر «ساڭىلاۋدى» جاۋىپ جۇرەدى. تيىسىنشە, ولار ودان كەيىن ول نەسيەلەردى وتەي المايدى. سوندىقتان بۇل – كەشەندى ماسەلە جانە ەرتەڭ وڭدەۋ ونەركاسىبى بويىنشا پارلامەنتتىك تىڭداۋدا وسى ماسەلەلەردى ءىشىنارا كوتەرەمىز», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سەنات توراعاسىنىڭ پىكىرىنشە, قازىر كاسىپكەرلىك ساۋاتتىلىقتى دامىتۋ, حالىق اراسىندا كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرۋ جانە ءبىلىم بەرۋ كۋرستارىن وتكىزۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر.
«سەناتتىڭ ءتيىستى كوميتەتى وسى جانە كەلەسى سەسسيا كەزىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ باعدارلامالارىنا قايتا ورالۋى, ولاردى تاعى دا تالداۋعا ءتيىس. بۇگىندە ءىرى ونەركاسىپ كومپانيالارىنىڭ اينالاسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس كلاستەرىن قانشالىقتى وركەندەتىپ وتىرعانىمىزدى, كاسىپكەرلىك رۋحتى قاي دەڭگەيدە دامىتىپ جاتقانىمىزدى كورۋىمىز كەرەك. بۇل دا ماڭىزدى مىندەت. قىتاي كاسىپكەرلىك رۋحتى ۇنەمى دامىتىپ وتىردى. قازىر ول ءوز ناتيجەسىن بەرىپ وتىر. بىزگە دە بۇل باعىتتا اۋقىمدى جۇمىس اتقارۋ كەرەك. سوندىقتان ۇلتتىق بانك, قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى جانە باسقا دا قۇرىلىمداردىڭ قاتىسۋىمەن كاسىپكەرلىك, شاعىن جانە ورتا بيزنەس ماسەلەلەرى تۋرالى سالماقتى اڭگىمە بولۋى كەرەك», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
تالقىلاۋ بارىسىندا سەناتورلار قۇجاتتاعى نورمالاردى كونتسەپتۋالدى تۇرعىدان ماقۇلداپ, وعان بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزدى جانە زاڭدى ماجىلىسكە قايتارۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.
بانك ومبۋدسمانى وكىلەتتىگى كەڭەيتىلەدى
سەناتورلار ۇسىنعان وزگەرىستەردىڭ قاتارىندا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ قىزمەتىن ۇلتتىق بانك بيۋدجەتىنەن قارجىلاندىرۋعا كوشىرە وتىرىپ, ونى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ قۇرامىنان الىپ تاستاۋ تۋرالى قۇقىقتىق تەتىكتەر بار. سونداي-اق مەرزىمدى اسكەري قىزمەت وتكەرۋ كەزەڭىندە زاڭدا كوزدەلگەن قارىز وتەۋدى كەيىنگە قالدىرۋدى 60 كۇنگە ۇزارتۋ ۇسىنىلدى. بۇل تۇزەتۋ زاپاسقا شىعارىلعان اسكەري قىزمەتشىگە جۇمىسقا ورنالاسۋعا جانە تولەم قابىلەتتىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋگە ۋاقىت بەرۋ ماقساتىمەن قاراستىرىلىپ وتىر.
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن پارلامەنت دەپۋتاتتارى شامادان تىس تۇتىنۋشىلىق نەسيە الىپ, قارىزعا باتقان ازاماتتار سانىن ازايتۋعا ارنالعان جۇيەلى زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر توپتاماسىن ازىرلەدى. زاڭ ارقىلى ازاماتتاردىڭ بانك نەسيەلەرى مەن ميكروكرەديتتەر بويىنشا قارىزدارىن كوللەكتورلارعا ساتۋعا ەكى جىلدىق, ياعني 2026 جىلعى 1 مامىرعا دەيىن موراتوري ەنگىزۋ ۇسىنىلىپ وتىر. سوتقا دەيىنگى رەتتەۋ جانە اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ اياسىندا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تەتىكتەرى كۇشەيتىلەدى. بانك ومبۋدسمانىنىڭ وكىلەتتىكتەرى كەڭەيتىلەدى. سونداي-اق جاڭا ميكروقارجى ومبۋدسمانى ينستيتۋتى ەنگىزىلەدى. بۇگىن سەناتورلار ەنگىزگەن وزگەرىستەر زاڭنىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرىن جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى. زاڭدا كوزدەلگەن شارالار ازاماتتارىمىزدىڭ قۇقىقتارىن ءتيىمدى قورعاۋعا جانە قارجىلىق ساۋاتتى ارتتىرۋعا وڭ اسەرىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
ايەلدەر ورتالىقتارىن قولداۋعا شاقىردى
پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. دەپۋتات نۇرتورە ءجۇسىپ ۇكىمەتكە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ايەلدەرگە ارنالعان ءبىلىم, اقپاراتتىق-كونسۋلتاتسيا بەرۋ ورتالىقتارىن قولداۋعا شاقىردى.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, ەلوردادا 2021 جىلدان باستاپ كوپبالالى جانە جالعىزباستى انالارعا, ومىردە قيىن جاعدايدا تاپ بولعان, سونداي-اق مۇگەدەك بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان انالارعا كومەك كورسەتەتىن «باقىتتى وتباسى» ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. بۇل ورتالىق قازىرگى كەزدە ءتۇرلى كاسىپ بويىنشا 20-دان استام ءبىلىم بەرۋ كۋرسىن ۇيىمداستىرىپ, وندا 2,5 مىڭ ايەل ءبىلىم العان. ونىڭ ۇستىنە, ولاردىڭ 80%-ى ءوز ءىسىن اشقان جانە ورتالىق زاڭگەرلەرىنىڭ قولداۋىمەن ءوتىنىش بەرىپ, مەملەكەتتىك گرانت الا الدى.
«باقىتتى وتباسى» ورتالىعى ءبىر جاعىنان ايەلدەردى رۋحاني, مورالدىق تۇرعىدان قولداپ, كاسىپ ۇيرەتسە, ەكىنشى جاعىنان حالقىمىزدىڭ ەتنوگرافيالىق مۇراسىن جاڭعىرتىپ, جاس ۇرپاققا ءتالىم بەرەتىن تاپتىرماس مادەني مەكتەپتىڭ قىزمەتىن اتقارىپ وتىر. وسىنداي ۇلگىدەگى ورتالىقتاردى وڭىرلەردە, اسىرەسە وبلىس ورتالىقتارىنان كوپتەپ اشۋعا قالاي قارايسىز؟ ۇكىمەت تاراپىنان ارنايى گرانتتىق كومەك بەرۋگە مۇمكىندىكتەرىڭىز بار ما؟ وسى ۇلگىدەگى ورتالىقتاردىڭ ونىمدەرىن نارىققا شىعارۋعا, قورعانىس, مەديتسينا, مادەنيەت سالالارى بويىنشا جۇيەلى تاپسىرىستار ارقىلى قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بولا ما؟», دەپ ساۋال تاستادى نۇرتورە ءجۇسىپ.
وتاندىق انيماتسيانى دامىتۋ تەتىكتەرى
سەناتور رۋسلان رۇستەموۆ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا اقپاراتتىق تەحنولوگيا داۋىرىندە ۇلتتىق ەرەكشەلىكتى ساقتاۋ ماسەلەسىن كوتەردى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, شامادان تىس بەلسەندى ۆيرتۋالدى الەمنىڭ اسەرىنە توتەپ بەرۋ ءۇشىن ۇلتتىق ءتىل مەن مادەني تۋىندىلاردى ورتاق قۇندىلىقتار رەتىندە بەلسەندى تۇردە ناسيحاتتاۋ اسا ماڭىزدى. وتانشىل ۇرپاقتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن سول اقپاراتتىق تەحنولوگيانى جەتە مەڭگەرىپ, انا تىلىمىزدەگى مادەني ءونىم مەن تاربيە قۇرالدارىن زاماناۋي فورماتتا جاڭعىرتۋ, بۇگىنگى كۇننىڭ تىلىندە ۇسىنۋ اسا وزەكتى بولىپ تۇر.
سەناتوردىڭ پىكىرىنشە, انيماتسيالىق فيلمدەر بۇلدىرشىندەردىڭ دۇنيەتانىمىن قالىپتاستىراتىن, ءتىلىن ۇشتايتىن بىردەن-ءبىر ءتالىم-تاربيە قۇرالىنا اينالىپ وتىر. الايدا ەگەر قازاق مۋلتفيلمدەرى جوعارى تالاپتارعا ساي كەلمەسە, بالالار ونى كورمەيدى.
«ۇلتتىق تانىمىمىزعا ساي يدەولوگيالىق مازمۇن-ماڭىزعا يە, بالانىڭ ساناسى تەز قابىلدايتىن تاربيەلىك ءمانى بار انيما ونىمدەرى دە, بالدىرعاندارعا ارنالعان كىتاپتار دا وتە از. ءتىلى شۇبارلانىپ, قازاقى ءتىلدىڭ قايماعىنان ايىرىلعان, ءتىپتى انايى سوزبەن بىلعانا باستاعان قازاق كينوسىنىڭ كۇردەلى جاعدايى دا جەكە ساۋالدىڭ جۇگى. سودان بولار, بالالاردىڭ ءتىلى وزگە تىلدە شىعىپ, ۇلتىمىزعا جات تانىم-تۇسىنىگى قالىپتاسىپ كەلەدى. بۇل – ۇلتتىڭ كەلەشەگى ءۇشىن وتە قاۋىپتى قۇبىلىس. سەبەبى انيماتسيا – جاھاندانۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى قۇرالىنا اينالدى. وزىق ەلدەر انيماتسياعا ستراتەگيالىق دەڭگەيدە ءمان بەرىپ, ءوزىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىعىن وزگە ەلدەرگە دارىتىپ كەلەدى», دەدى ر.رۇستەموۆ.
سەناتور وتاندىق انيماتسيانى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋدى, «كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭدى قايتا قاراۋدى, قارجى سۋبسيدياسىمەن ۇلتتىق انيماتسيالىق ورتالىق اشۋدى ۇسىندى. سونىمەن قاتار ول انيماتسيالىق كينو رەجيسسەرى ماماندىعىنا گرانتتاردى ۇلعايتۋ قاجەتتىلىگىن, ۇلتتىق رۋحقا سايكەس كەلەتىن مۋلتفيلمدەرگە جىل سايىنعى تاپسىرىس بەرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن, شەتەلدىك انيماتسيالىق فيلمدەردى مەملەكەتتىك تىلگە اۋدارۋدىڭ قاتاڭ كريتەريلەرىن بەكىتۋدى جانە «ۇلتتىق انيماتسيا ونەرى تۋرالى» زاڭ جوباسىن دايىنداۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
«بەينەلەۋ ونەرى» ءپانىن قايتارۋ كەرەك
ەلىمىزدىڭ كاسىبي سۋرەتشىلەرى جۇمىسقا ورنالاسۋدا ۇدايى قيىندىقتارعا تاپ بولىپ كەلەدى. ولار مەملەكەتتىك قولداۋ باعدارلاماسىنا قول جەتكىزە المايدى جانە الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر دە جوق. سەناتور امانگەلدى تولاميسوۆ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا كاسىبي سۋرەتشىلەر زاڭدى تۇردە مويىندالماعاننان كەيىن كوپتەگەن پروبلەماعا دۋشار بولاتىنى تۋرالى ايتتى.
پارلامەنتشىنىڭ ايتۋىنشا, دەپۋتاتتار 2022 جىلى مادەنيەت تۋرالى زاڭعا «ونەر», «سۋرەتشى», ء«مۇسىنشى», «قولدانبالى ونەر شەبەرى», «قولونەرشى» جانە ت.ب. ۇعىمداردى تولىقتىرۋعا ۇسىنعان بولاتىن. الايدا مەملەكەتتىك ورگاندار بۇل تەرميندەر «شىعارماشىلىق قىزمەتكەر» جانە «شىعارماشىلىق قىزمەت» ۇعىمدارىمەن قامتىلعان دەپ ەسەپتەگەندىكتەن, تۇزەتۋلەر قولداۋ تاپپادى.
«بىزدە كاسىبي سۋرەتشىلەردى دايىندايتىن ءتۇرلى وقۋ ورىندارى بار, الايدا ولار كەيىننەن كاسىبي مارتەبەدەن ايىرىلادى. سالدارىنان ەلىمىزدىڭ كاسىبي سۋرەتشىلەرى جۇمىسقا ورنالاسۋ كەزىندە زاڭدى تانىلۋدا قيىندىقتارعا تاپ بولادى. ولاردىڭ مەملەكەتتىك قولداۋ باعدارلامالارىنا قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى. سۋرەتشىنىڭ كاسىبي مارتەبەسىنىڭ بەلگىسىزدىگىنە بايلانىستى ولاردىڭ قىزمەتىنەن تۇسكەن تابىسقا سالىق سالۋ رەتتەلمەگەن, جەڭىلدىك نەمەسە ارنايى شارتتارى جوق. سونداي-اق سۋرەتشىلەردىڭ مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى حالىقارالىق جوبالارعا قاتىسۋى رەتتەلمەگەن, بۇل وسى سالاداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. سوندىقتان «سۋرەتشى» ماماندىعىنىڭ انىقتاماسى ەلىمىزدىڭ قۇقىقتىق سالاسىنا قايتا ورالۋى كەرەك دەپ سانايمىز», دەدى ا.تولاميسوۆ.
سەناتور سونىمەن قاتار مەكتەپ باعدارلاماسىندا «بەينەلەۋ ونەرى» ءپانىنىڭ جوقتىعىن دا اتاپ ءوتتى. بۇل بالالاردىڭ دامۋىنا تەرىس اسەر ەتەدى. ونەر شىعارماشىلىق ويلاۋ مەن قيالدى ىنتالاندىرادى, سەزىمدەر مەن ەموتسيالاردى بىلدىرۋگە كومەكتەسەدى, سىني كوزقاراستا ويلاۋدى دامىتادى, ۇساق موتوريكانى جاقسارتادى جانە مادەني الۋاندىقپەن تانىستىرادى. بۇل ءپاندى وقۋ باعدارلاماسىنا قايتارۋ بالالاردىڭ ينتەللەكتۋالدى, ەموتسيونالدى, الەۋمەتتىك جانە فيزيكالىق دامۋىندا ماڭىزدى ءرول اتقارادى, بۇل بولاشاق ۇرپاق پەن ۇلتتىق تۇتاستىق ءۇشىن ماڭىزدى.
سەناتور وسىعان بايلانىستى سۋرەتشى ماماندىعىنا رەسمي مارتەبە بەرۋ جانە «بەينەلەۋ ونەرى» ءپانىن مەكتەپ باعدارلاماسىنا قايتارۋ ءۇشىن زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى ۇسىندى.
سەناتور اينۇر ارعىنبەكوۆا سكرينينگتىك باعدارلامالار تيىمدىلىگىنىڭ تومەندىگىنە جانە اۋرۋدى ەرتە ساتىسىندا انىقتاۋعا قاجەتتى مەديتسينالىق جابدىقتاردىڭ تاپشىلىعىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. وسىعان بايلانىستى مينيسترلىكتەر مەن اكىمدىكتەرگە مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋعا قوسىمشا قارجى ءبولۋدى ۇسىندى.
