سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
جاڭا كەزەڭگە اشىلعان جول
سودان كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن تارمان شانمۋگاراتنام ءبىر-بىرىنە رەسمي دەلەگاتسيا مۇشەلەرىن تانىستىردى. مەملەكەت باسشىسى پرەزيدەنت سارايىنداعى قۇرمەتتى قوناقتار كىتابىنا ەستەلىك جازبا قالدىردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاق دەلەگاتسياسىنا سىي-قۇرمەت كورسەتكەنى ءۇشىن العىس ايتىپ, بۇل 20 جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سينگاپۋرعا جاساعان ءبىرىنشى ساپارى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق 1970-جىلدارى كەڭەس وداعىنىڭ ديپلوماتى رەتىندە قىزمەت ەتكەندىكتەن, بۇل ەلدى وتە جاقسى بىلەتىنىن جانە اراعا ۋاقىت سالىپ, مۇندا قازاقستان پرەزيدەنتى رەتىندە قايتا كەلگەنىنە قۋانىشتى ەكەنىن جەتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسى سينگاپۋردى ۋاقىت سىنىنان وتكەن سەنىمدى سەرىكتەس سانايدى. بۇگىندە قازاقستاندا 140-تان استام سينگاپۋرلىق كومپانيا مەن بىرلەسكەن كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. بۇل رەتتە سينگاپۋردىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا سالعان ينۆەستيتسياسى 1,7 ميلليارد دوللاردان استى. پاندەميا سالدارىنان تۋىنداعان ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا قاراماستان, ەكىجاقتى ساۋدا كولەمى كوپ ۇزاماي 2 ميلليارد دوللاردان اسادى.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز سەنىمدى ساياسي ديالوگكە, قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالىق بايلانىستارعا باعىتتالعان ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ مۇلدە جاڭا كەزەڭىنە جول اشۋعا نيەتتى.
ءوز كەزەگىندە پرەزيدەنت تارمان شانمۋگاراتنام ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ دامۋ ديناميكاسىنا جوعارى باعا بەردى.
كەزدەسۋ بارىسىندا مەملەكەتتەر باسشىلارى ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارىن ەگجەي-تەگجەي تالقىلادى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ سينگاپۋرمەن ەنەرگەتيكا, اسا ماڭىزدى شيكىزاتتى وڭدەۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, تسيفرلىق ەكونوميكا, قارجى تەحنولوگياسى, اگروتەحنولوگيا, لوگيستيكا جانە بايلانىس سەكىلدى نەگىزگى سالالار بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە مۇددەلى ەكەنىن مالىمدەدى.
پرەزيدەنتتەر ءوزارا ءتيىمدى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىلگەرىلەتۋ, سونىڭ ىشىندە ەكىجاقتى قاتىناستاردىڭ قۇقىقتىق بازاسىن نىعايتۋ ارقىلى كۇش-جىگەر بىرىكتىرۋگە ۋاعدالاستى. بۇدان بولەك, تاراپتار ءبىلىم بەرۋ جانە ادام كاپيتالىن دامىتۋ باعىتتارىنداعى ىنتىماقتاستى جانداندىرۋ قاجەت دەپ سانايدى.
بەرىك ءداستۇر ارقاۋى
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جاقىندا سينگاپۋردىڭ پرەمەر-ءمينيسترى لاۋازىمىنا تاعايىندالعان لوۋرەنس ۆونگتى قۇتتىقتاپ, ونىڭ جاڭا مەملەكەتتىك قىزمەتىنە تابىس تىلەدى.
مەملەكەت باسشىسى سينگاپۋر قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك-شىعىس ازياداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەسى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, ەكى ەل اراسىنداعى كوپجىلدىق ىقپالداستىققا جوعارى باعا بەردى.
– ءبىز سينگاپۋرمەن اراداعى كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا باسا ءمان بەرەمىز. ەكى ەل اراسىنداعى تىعىز بايلانىستىڭ ۇزاق جىلدار بويى بەرىك ءداستۇرى قالىپتاسقان. مەن سينگاپۋرمەن قارىم-قاتىناس ورناتۋعا تىكەلەي اتسالىستىم. 1970 جىلدارى جاس ديپلومات رەتىندە ماعان سينگاپۋردا قىزمەت ەتۋ باقىتى بۇيىردى. ءوزىم جۇمىس ىستەگەن جەردىڭ مەكەنجايى دا ءالى ەسىمدە – Nassim road 51, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى سينگاپۋردىڭ وتە قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن, سونداي-اق بۇل ەلدىڭ الەمدىك ەكونوميكادا جەتەكشى ورىن الاتىنىن ايتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ سينگاپۋرعا العاشقى مەملەكەتتىك ساپارى ەكىجاقتى قاتىناستارعا تىڭ سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىرىپ, ول ءۇشىن قاجەتتى قولداۋ كورسەتۋگە دايىن ەكەنىن جەتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, وسى ساپار اياسىندا جەتەكشى جەرگىلىكتى كومپانيالاردىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسىپ, ءوزارا مۇددەنى كوزدەيتىن ناقتى بيزنەس-جوبالاردى تالقىلاۋ جوسپارلانىپ وتىر.
سينگاپۋر پرەمەر-ءمينيسترى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ءۇشىن مول الەۋەت بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
لوۋرەنس ۆونگ ەكى ەلدىڭ ەكونوميكاسى ءبىر-ءبىرىن تولىقتىراتىنىن جانە سينگاپۋر اسەان ەلدەرىمەن ىقپالداستىقتى كەڭەيتۋدە قازاقستان ءۇشىن وزىندىك حاب بولا الاتىنىن, ال قازاقستان سينگاپۋردىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىنىن مالىمدەدى.
كەزدەسۋدە ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىقپالداستىق پەرسپەكتيۆالارىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. تاراپتار جاسىل ەنەرگەتيكا, كولىك جانە لوگيستيكا, تسيفرلاندىرۋ, قارجى, اگروونەركاسىپ كەشەنى, كوممۋنيكاتسيا, اسا ماڭىزدى شيكىزاتتى ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ, ەلەكتروندى كوممەرتسيا سياقتى سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن لوۋرەنس ۆونگ الماتى وبلىسىندا سينگاپۋرلىق «Surbana Jurong» كومپانياسىنىڭ قاتىسۋىمەن «Alatau City» (G4 City) سياقتى اسا ءىرى جوبانى ىسكە اسىرۋدى, سونداي-اق ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان «PSA International» جانە «قازاقستان تەمىر جولى» اق اراسىنداعى سەرىكتەستىكتى قۇپتادى.
كەزدەسۋدە ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى قارىم-قاتىناستى نىعايتۋ, ونىڭ ىشىندە جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى كووپەراتسيانى ارتتىرۋ, ستۋدەنتتەر الماسۋ جانە تاعى باسقا ماسەلەلەرگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
تاراپتار قازاقستان مەن سينگاپۋردىڭ ىسكەر توپتارى اراسىنداعى بايلانىستاردى كەڭەيتۋ ءۇشىن كۇش-جىگەر بىرىكتىرۋگە ۋاعدالاستى. مەملەكەت باسشىسى ەكى ەلدىڭ كوپجوسپارلى ارىپتەستىگىن نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن ۇكىمەتارالىق كوميسسيا قۇرۋدى ۇسىندى. كەزدەسۋ سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ لوۋرەنس ۆونگتى قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلۋگە شاقىردى.
قول قويىلعان قۇجاتتار
قازاقستان پرەزيدەنتى مەن سينگاپۋر پرەمەر-ءمينيسترى ساپار بارىسىندا قول قويىلعان قۇجاتتاردى الماسۋ راسىمىنە قاتىستى. قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇرات نۇرتىلەۋ مەن سينگاپۋردىڭ ورنىقتى دامۋ جانە قورشاعان ورتا ءمينيسترى, ساۋدا بايلانىستارىنا جاۋاپتى مينيستر گرەيس فۋ ءبىر-بىرىمەن سيمۆولدىق تۇرعىدا قۇجات الماستى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سينگاپۋر رەسپۋبليكاسىنا مەملەكەتتىك ساپارى اياسىندا بىرقاتار مەملەكەتارالىق جانە ۆەدومستۆوارالىق قۇجاتقا قول قويىلدى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن سينگاپۋر رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەن سينگاپۋر رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگى مەن سينگاپۋر رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگى اراسىنداعى زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگى مەن سينگاپۋر رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگى اراسىنداعى قۇقىقتىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى.
سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى مەن سينگاپۋر رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم مينيسترلىگى اراسىنداعى جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم مەن قازاقستان ستاندارتتاۋ جانە مەترولوگيا ينستيتۋتى مەن «Enterprise Singapore» كومپانياسى اراسىنداعى سينگاپۋر ستاندارتتارىن تاراتۋ جانە اۋدارۋ جونىندەگى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم جاسالدى.
كومپانيالارعا جاڭا مۇمكىندىك
مەملەكەت باسشىسى سينگاپۋر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى – ەكونوميكالىق ساياسات جونىندەگى ۇيلەستىرۋشى مينيستر حەنگ سۋي كەاتتى قابىلدادى. كەزدەسۋ بارىسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان-سينگاپۋر بيزنەس فورۋمىن ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن وسى ەلدىڭ ۇكىمەتىنە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ءىس-شارا قازاقستان مەن سينگاپۋر كومپانيالارىن ەكى ەل نارىعىندا جاڭا مۇمكىندىكتەر ىزدەۋگە ىنتالاندىرادى.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاندا ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ جانە الەۋەتتى ينۆەستورلار ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا كەشەندى رەفورمالار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتتى.
حەنگ سۋي كەات ورتالىق ازيا جانە اسەان ەلدەرىنىڭ ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋگە قازاقستان مەن سينگاپۋر سەپتىگىن تيگىزە الاتىنىن اتاپ ءوتتى. قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن حەنگ سۋي كەات ۇكىمەتتەر مەن بيزنەس قۇرىلىمداردىڭ ىقپالداستىعىن نىعايتۋ ارقىلى ەكىجاقتى سەرىكتەستىكتى ودان ءارى دامىتۋعا دايىن ەكەنىن راستادى.
سونىمەن قاتار كەزدەسۋدە مەملەكەتتىك قۇرىلىم مەن جاھاندىق ەكونوميكاعا, ونىڭ ىشىندە تسيفرلاندىرۋعا, تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا, جاساندى ينتەللەكتى جانە ادام كاپيتالىنا قاتىستى ماسەلەلەر قاراستىرىلدى.
