مۇعالىم ديرەكتور بولعىسى كەلمەيدى. نەگە؟

ءبىزدىڭ بۇعان نازار اۋدا­رۋى­مىزعا ءبىر بالاباقشاداعى ورىن العان, جالپاق جۇرتقا جاريا ەتپەسە دە بولاتىنداي جاعداي سەبەپ بولدى. ءبىلىم سالاسى باسشىلارىنىڭ بىرىنە حابارلاسىپ, «سول جاعدايدى بالاباقشانىڭ اۋلاسىنان سىرتقا شىعارماي-اق قويۋعا بولمادى ما؟» دەپ وي بولىسكەن ەدىك. سونداعى ەستىگەنىمىز: – دۇرىس ايتاسىز. ءبارى دە مەڭگەرۋشىنىڭ جوقتىعىنان. باسشى بولسا, كەرىسىپ قالعان ەكىجاقتى تارتىپكە شاقىرىپ, كەلىستىرىپ تە جىبەرگەن بولار ەدى. بۇل بالاباقشادا كەيىنگى ەكى جىل بويىنا مەڭگەرۋشى جوق. ۋاقىتشانىڭ اتى – ۋاقىتشا, ول ءوزى دە بەرىلە جۇمىس ىستەمەيدى, ۇجىمداعىلار دا ونى تىڭداي قويمايدى, – دەگەن جاۋاپ بولدى. بۇرىن بىلە قويمايدى ەكەنبىز, وبلىستاعى كوپتەگەن ءبىلىم مەكەمەلەرىندە شىنىمەن دە, باسشى جوق بولىپ شىقتى.

– بۇل كەيىنگى كەزدە ۇلكەن ماسەلە, شەشۋى قيىن تۇيىنگە اينالىپ كەتتى. وبلىس بويىنشا 25 ءبىلىم بەرۋ ۇيى­مىن­دا باسشىنىڭ ورنى بوس تۇر. ايتا­لىق, وبلىستاعى 9 بالاباقشا­­نىڭ, 9 مەك­­تەپتىڭ, 3 كوللەدجدىڭ, 3 قوسىم­شا ءبىلىم بەرۋ جانە 1 ارنايى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىنىڭ باسشىسى جوق, – دەيدى ۇلىتاۋ وبلىسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى س.تولەكوۆا.

باسشىلىققا بۇرىنعىداي جوعا­رى­­­دان تىكەلەي تاعايىنداۋ دەگەن جوق, كونكۋرس جاريالانادى, كىم جەڭىپ شىعادى, سول تاعايىندالادى. قازىرگى ءتارتىپ وسىنداي. بۇل جەمقورلىققا جول بەرمەۋ, تامىر-تانىستىق ارقىلى قىزمەت يەلەنۋدى بولدىرماۋ ماقساتىمەن ەنگىزىلگەن ءتارتىپ ەكەنى تۇسىنىكتى. بىراق مەدالدىڭ ەكىنشى جاعى قانداي؟ وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ بەرگەن اقپاراتىنا قاراعاندا ساتباەۆ قالاسىنداعى «ەرتەگى», «قارلىعاش», جاڭاارقا اۋدا­نىنداعى «ەركەتاي» بالا­باق­شالارىنىڭ باسشىسى لاۋازىمىنا 2022 جىلدىڭ قازان ايىنان بەرى
7 مارتە كونكۋرس وتكىزىلگەن ەكەن. 7 مارتە! بىراق بىردە - ءبىر رەت ۇمىتكەر بولماعان. جەتى رەت ەشكىم تىلەك بىلدىرمەگەندە, الداعى ۋاقىتتا دا ەشكىم جۇلقىنىپ شىعا قويماس؟ بۇلاي ويلاۋىمىزعا نە سەبەپ؟ ويتكەنى قازىرگى ۋاقىتتا ءبىلىم سالاسى مەكەمەسىنە باسشى بولۋ سونشالىقتى ءتيىمدى ەمەس سەكىلدى. باسشى بولعان سوڭ وعان بار جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. ونىڭ نەگىزگى جۇمىسى وقۋ-تاربيە ۇدەرىسىنە ارالاسۋدان گورى شارۋاشىلىق, قارجى ماسەلەسىن شەشۋگە كەتەدى. سوسىن ول كوبىنە-كوپ سىرت كوزدەردىڭ باقىلاۋىندا جۇرەدى. ۇجىمداعى ارىپتەستەرىنەن باستاپ اتا-انالار دا, تاۋسىلىپ بىتپەيتىن كوميسسيالار دا باسشىنىڭ جۇيكەسىن جۇقارتىپ جىبەرەدى. سونداعى الاتىن جالاقىسى ەگەر بىلىكتىلىك ساناتى بولماسا, بار-جوعى 190-220 مىڭ تەڭگەنىڭ و جاق, بۇ جاعىندا كورىنەدى. ارينە, وسىدان كەيىن باسشى بولۋعا ۇمتىلا قويۋ دا قيىن-اۋ...

سافۋرا سەيدۋالىقىزى بىزگە اۋىلدىق جەردەگى ءبىر پەداگوگتىڭ وزىنە جولداعان حاتىن كورسەتتى. ول جا­زۋىنا قاراعاندا, مەكتەپتەگى ءتۇيىن­دى ماسەلەلەرمەن جەتە تانىس كىسىگە ۇقسايدى. «ماعان مەكتەپ ديرەك­تو­رىنىڭ ورنىنا جاريالانعان كون­كۋرسقا ءتۇس دەپ جاتىر. كونكۋرستان جەڭىپ شىعا قويسام, الداعى وقۋ جىلىنا دەيىنگى ءۇش ايدىڭ ىشىندە مەكتەپتى قالاي جوندەيمىن, جوق مامانداردى قايدان تابامىن, مەكتەپتە بالا سانى جىلدان-جىلعا ازايىپ بارادى, ولاردىڭ ورنىن قايدان, قالاي تولتىرامىن؟ جوق بالانى قايدان ىزدەيمىن؟ مۇنىڭ سىرتىندا تەكسەرۋلەرگە قالاي توتەپ بەرەمىن؟ وسىلاردى ويلاعاندا, قالاي تاۋەكەلگە بارا الامىن؟ ءبىر جاعى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن مەكتەبىمنىڭ باسشىسىز قالعانى جانىما باتادى, ەكىنشى جاعىنان, باسشى بولىپ تاعايىندالعان سوڭ, بارلىق ماسەلەمەن جالعىز ءوزىم بەتپە-بەت قالىپ قويامىن عوي», دەگەن قورقىنىشىن دا جاسىرماپتى. نەگىزى باسشى بولعىسى كەلگەنمەن, كىمدى بولسا دا وسىنداي ويلار مازالايتىن ءتارىزدى. بۇل حاتتىڭ, ارينە, وزىنە جۇكتەلەتىن جاۋاپ­كەرشىلىكتى تەرەڭ تۇسىنگەندىكتەن جازىلعانى دا بايقالادى.

– اۋىلداعى مەكتەپتەرگە باسشى تابۋ ءتىپتى كۇردەلەنىپ بارادى. الگى حاتتا جازىلعانداي, اۋىلدان كوشۋ جالعاسىپ جاتسا دا, اۋىلعا كوشۋ ءۇردىسى بايقالمايدى. سوندىقتان مەكتەپكە وقىتاتىن بالا تابۋدىڭ ءوزى – زور ماسەلە. پەداگوگتەردىڭ دە وتباسى, تۇرمىس جاعدايى بار. ولار ءبىر مەزگىل ساباعىن بەرىپ, قالعان ۋاقىتتا اۋلاسىنداعى باقشالىعىن, قوراسىنداعى مالىنىڭ جاي-كۇيىن قاراعاندى ءجون سانايدى. ديرەكتور بولسا كۇن ۇزاق مەكتەپتە جۇرۋگە مىندەتتى عوي. جالاقىسى جونىندە الگىندە ايتتىم. باسقا دا ماسەلەلەر بار. سوندىقتان اۋىل مەكتەپتەرىنە پەداگوگتەر ديرەكتور بولۋعا كەلىسىم بەرگىسى كەلمەيدى, – دەپ تۇسىندىرەدى ماسەلەنىڭ ءمانىن وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى.

مەكتەپ ديرەكتورىنا قو­يى­لاتىن بىلىكتىلىك تالاپتا­رىن وزگەرتۋ قاجەتتىگى دە باي­قا­لادى. مىسالى, ليتسەي, گيمنازيا, ورتا مەكتەپتىڭ ءبىر-بىرىنەن ايىرماسى بار ەمەس پە؟ ەندەشە, نەگە ولاردىڭ ديرەكتورى بولۋ ءۇشىن بىرىڭعاي تالاپ قويىلۋعا ءتيىس؟ سول سياقتى اۋىل مەن قالاداعى ديرەك­تورلارعا دا تالاپ بىردەي قويى­لادى. بۇل ءوز كەزەگىندە سول لاۋازىمعا دە­گەن ۇمتىلۋشىلاردىڭ تالابىن تۇ­ساپ, قادامىن شەكتەپ تاستاۋى مۇمكىن.

رەفورما كەرەك. جەم­قور­لىقپەن كۇرەس تە قاجەت. تامىر-تا­نىستىق ارقى­لى قىزمەت ۇلەستىرۋ دە­گەنگە مۇلدە جول بەرۋگە بولمايدى. بىراق ءبارىن «كونكۋرس ارقىلى شەشەمىز» دەگەننىڭ دە تەرىس جاعى بار ەكەنى سۋ بەتىنە قالقىپ شىققاننان كەيىن سونى تۇزەيتىن جولدارىن قاراستىرۋ كەرەك. بۇل رەتتە كوپ نارسە ءتيىستى مينيسترلىككە بايلانىستى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. كەيبىر مەكەمەلەردە ەكى جىلعا تاقاۋ ۋاقىتتان بەرى باسشى بولماسا, مۇنداعى وقۋ-تاربيە جۇمىسى تۋرالى جوعارى لەپپەن ءسوز قوزعاۋعا بولا قويمايتىن شىعار؟ جەتى رەت وتكىزىلگەن كونكۋرستا انىقتالماعان باسشى قاشان, قالاي تاعايىندالۋى مۇمكىن؟ وسىنداي سۇراق كوپ. ال مي­نيستر­­لىك نەگە سامارقاۋ؟ بالكىم, ءۇش مارتە كونكۋرس وتكىزىلگەن سوڭ ۇمىتكەر شىقپاسا, تىكەلەي تاعايىنداۋعا كوشۋ كەرەك پە ەكەن؟ ايتەۋىر, ءبىر نارسە انىق, جاس ۇرپاقتىڭ وقۋ-تاربيەسىمەن اينالىساتىن مەكەمەلەرىن ۇزاق ۋاقىت بويى باسشىسىز قالدىراتىن ءتارتىپ وزگەرۋگە ءتيىس.

ۇلىتاۋ وبلىسى