كىتاپسىز قوعام: سەبەپ پەن دايەك, وي مەن ورام

رۋحاني, مادەني يممۋنيتەتى مىقتى ەلدىڭ ىرگەسى دە بەرىك, ساپاسى دا جاقسى بولارى ءسوزسىز. وقيتىن ۇلت قالىپتاستىرۋ جولىندا مەملەكەت باسشىسى دا بىرقاتار باستاما كوتەرىپ, تىكەلەي نازارىندا ۇستاپ وتىر. بيىلعى ءۇشىنشى ۇلتتىق قۇ­رىل­تايدا بارشا حالىقتى كىتاپ وقۋ مادە­نيە­تىن قالىپتاستىرۋعا شاقىرعانى دا ەستە.

ء«بىز, ەڭ الدىمەن, جاستاردى كىتاپ وقۋعا باۋلۋىمىز كەرەك. سوندا جاپپاي كىتاپ وقيتىن ۇلتقا اينالامىز. تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە ەلىمىزدە كىتاپحانا ءىسى كەنجەلەپ قالدى. توقسانىنشى جىلدارداعى الاساپىران ۋاقىتتا مىڭداعان كىتاپحانا جابىلدى. ميلليونداعان كىتاپ قورىنان ايىرىلدىق. كەيىنگى جىلدارى جاعدايدى تۇزەۋ ءۇشىن ارەكەت جاسالىپ جاتىر. كىتاپحانا – مەملەكەتتىڭ, ۇلتتىڭ نەگىزگى جادى. ەلىمىز ءۇشىن قۇندى تاريحي دەرەكتەر مەن ماتەريالداردىڭ دەنى كىتاپحانادا ساقتالادى. سوندىقتان كىتاپحانا ءىسىن دامىتۋعا بەيجاي قاراۋعا بولمايدى», دەدى پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, كىتاپ وقىرمانعا قولجەتىمدى بولۋى كەرەك.

«وزدەرىڭىزگە ءمالىم, مەن بىلتىر تۇر­­­كىس­تاندا وتكەن قۇرىلتايدا ەلىمىزدە تاۋ­­لىك بويى جۇمىس ىستەيتىن زاماناۋي كى­­تاپحا­نا سالۋ تۋرالى ايتتىم. ونداي كىتاپ­حانالار كوپتەگەن ەلدە بار. مەنىڭ تاپ­سىرماممەن الماتىدا جانە استانادا كوپ ۇزاماي وسىنداي تاماشا عيماراتتار بوي كوتەرمەك. جالپى, بۇل سالانى جەتىل­دى­رۋ ءۇشىن باسقا دا اۋقىمدى شارالاردى قول­عا الۋ قاجەت», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

ەسكە سالساق, الەمدە كوپتەگەن مەملەكەت ۇلتتىق كىتاپ كۇنىن اتاپ وتەدى. ەلى­مىزدە دە اتاۋلى داتانى بەكىتۋگە قۇرىل­تاي مۇشەلەرى باستاما كوتەرگەن ەدى. يگى ۇسىنىستى مەملەكەت باسشىسى قول­داپ, بىراق ونى مازمۇندى ەتىپ وتكىزۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن. وزىق ويلى ۇلت قالىپتاستىرۋعا وسىنداي باتىل قادامدار مەن جۇيەلى ىستەر ايرىقشا سەپ بولار دەيمىز.

جۋىردا قازۇەك كىتاپحاناسى اقپا­راتتىق جۇيەسىنىڭ جاريالاعان كور­سەت­كىشى بويىنشا ەڭ بەلسەندى وقىرمان – جاستار ەكەن (51%). ارينە, بۇعان داۋ جوق. ال 27%-ىن پروفەسسور مەن وقىتۋشىلار قۇرامى, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر جانە ءتۇرلى سالا ماماندارى قۇرايدى. ال ەڭ كوپ وقىلاتىن ادەبيەت – سالالىق ادەبيەت (فيلوسوفيا, مەديتسينا, ماتەماتيكا, ونەر, ت.ب.) – 69%, كوركەم ادەبيەت – 31%. ەگەر ستاتيستيكاعا سۇيەنەتىن بولساق, مەديتسينا تۋرالى كىتاپتاردى – 23059, پسيحولوگيا جايىندا – 6918, ءدىن جونىندە – 2305, گەوگرافيا حاقىندا 12105 وقىرمان سۇراعان. كوركەم ادەبيەت كىتاپحانا وقىر­ماندارى اراسىندا دا سۇرانىسقا يە. كوركەم ادەبيەتتى ءتۇرلى جانرعا ءبولىپ قاراستىرساق, روماندار – 33%, دەتەكتيۆتەر – 19%, تاريحي بەللەتريس­تيكا – 15%, قيال-عاجايىپ – 13%, شىتىرمان وقيعا – 12%, بالالار ادەبيەتى – 8%.

ەلەكتروندى كىتاپحانانىڭ (قازۇەك) دەرەكتەرىنە سايكەس وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا وقىرمان كىتاپتاردى – 1 331 503, مەرزىمدى باسىلىمداردى – 178 623, اۆتورەفەراتتار مەن ديسسەرتاتسيالاردى – 81 524, اۋديو-بەينە قۇجاتتاردى 24 492 رەت جۇكتەپ وقىعان جانە سايتقا الەمنىڭ 102 ەلىنەن پايدالانۋشى كىرگەن.

سونىمەن ەلىمىزدىڭ جاستارى جىلىنا ورتاشا ەسەپپەن 10-12 كىتاپ وقيدى ەكەن. ءسۇيىپ وقيتىن كىتاپتار قاتارىندا حح عاسىر مەن قازىرگى زامانعى بالالار جازۋشىلارىنىڭ شىعارمالارى بار. جاستار اراسىندا جاۋاپ بەرگەن رەسپوندەنتتەردىڭ كوپشىلىگى كىتاپتى كوپ وقيتىنىن ايتادى. ماسەلەن, ءبىلىم الۋ ءۇشىن – 55%, وقۋدى مىندەت رەتىندە قابىلدايتىندار – 5%, كىتاپ وقۋدى ۇناتاتىندار – 40%. تىم جاقسى دا ەمەس, تىم جامان دا ەمەس ناتيجە وسىنداي.

كىتاپ قاي زاماندا دا مادەنيەتتىڭ باستاۋى سانالعاندىقتان, كىتاپ وقۋ – مادەنيەتتىلىكتىڭ بەلگىسى, كىتاپ وقىعان ادام ارقاشان مادەنيەتتى. الايدا قوعام اۋىسىپ, زامان دامىعان ۋاقىتتا وقىرماننىڭ تالعامى دا, كوزقاراسى دا وزگەرەدى ەكەن. بۇل سوزىمىزگە بۇگىنگى حالىقتىڭ كىتاپ وقۋشىلىق دەڭگەيى دالەل. سوندا نە وزگەردى؟ قازىرگىدەي جاھاندان­عان قوعامدا قۇندىلىقتار اۋىستى دەي­مىز. سول جوعالعان, بالكي ۇمىتىلعان قۇن­دىلىقتاردىڭ ىشىندە, ارينە كىتاپ وقۋ دا بار. ونىڭ نەگىزگى سەبەبىن عالامتورعا بالاپ جۇرگەندەرگە استە قوسىلۋعا بولماس. كەرىسىنشە, عالامتوردىڭ كىتاپ وقۋعا تيگىزەر پايداسى وراسان ەمەس پە؟! كوركەم دۇنيەگە قاجەتتىلىك بولماعان سوڭ, وقىرمان ءوز اياعىمەن شىعارماعا كەلمەگەن سوڭ, قوبىز سارىنعا سالىپ, «وقىمايدىلاپ» ۇلارداي شۋلاعان بىزدىكى نە اۋرە وسى؟.. الدە قوعامنىڭ كىتاپ وقۋىنا جاعداي جاساي الماي وتىرمىز با؟

سالىستىرمالى تۇردە الىپ قاراساق, قازىر ادەبي كىتاپتاردىڭ تۇساۋكەسەرى­نەن گورى موتيۆاتسيالىق, ىسكەرلىك, عۇمىر­باياندىق كىتاپتاردىڭ تۇساۋكەسەرى جيىلەدى. جەتىستىككە جەتكەن بيزنەسمەن, ءانشى, ءبيشى, پروديۋسەرلەر وسى كۇنى كىتاپ شىعارۋعا قۇمار-اق بولدى. ارينە جالپى كىتاپ نارىعىندا ءتۇرلى جانرداعى كىتاپتاردىڭ وقتىن-وقتىن جاريالانۋى جاقسى ءۇردىس. دەگەنمەن, ناعىز ادەبيەتتىڭ, كلاسسيكانىڭ وقىرمانى بۇگىندە جەڭىل كىتاپتاردىڭ جەتەگىندە كەتكەنى ماسەلەگە اينالىپ وتىر.

مىسالى, قوعامدا قانداي كىتاپتار ءوتىمدى؟ قالاي باي بولۋعا بولادى؟ قالاي باقىتتى بولۋعا بولادى؟ مىقتى ايەل ءوزىن قالاي ۇستاۋى كەرەك؟ جاقسى ءومىر ءسۇرۋدىڭ جولدارى قانداي؟ تاعىسىن تاعىلار. ياعني ادامدار قيىندىقتى كىتاپتاعى دايىن اقىل ارقىلى جەڭگىسى كەلەدى. كىتاپتاعى كەڭەستەردى ورىنداپ, اقشا تاپقىسى كەلەدى. ءتىپتى دۇرىس ءومىر ءسۇرۋدىڭ دە, باقىتتى بولۋدىڭ دا سىرىن بىرەۋدىڭ سوزىنەن, ياكي ءومىربايانىنان ىزدەيدى. سوندا قازىرگى حالىق (بۇل ساناتتاعىلاردى وقىرمان دەۋگە بولماس) ومىرلىك قيىندىقتارمەن ءوز بەتىمەن كۇرەسە المايتىنداي ءالسىز بولعانى ما؟ نەگە ولار وسى تاقىرىپتاعى كىتاپتارعا مۇقتاج؟ ءبىر جاعىنان, قوعامنىڭ نازارىن بىردەن كوركەم شىعارماعا بۇراتىنداي ادەبيەتتى ناسيحاتتاي الماي وتىرعانىمىز تاعى بار. الدە كىتاپ وقىلماۋىنىڭ بىزگە بەيمالىم باسقا سەبەپتەرى دە بار ما؟ جالپى, كىتاپ وقۋدىڭ بۇگىنگى دەڭگەيىنە قانداي فاكتورلار اسەر ەتىپ وتىر؟ بۇل تۋرالى ارنايى ماماندار دا ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.

وي. پىكىر. ۇسىنىس

كىتاپ وقىتۋ – تال بەسىكتەن

جۇلدىز تولەۋ,

پسيحولوگ 

كەز كەلگەن ادامدى ءبىر ىسكە ۇيرەتۋدىڭ العاشقى قادامى بالا كەزدەن باستالسا, سول ءىس جەمىستى بولماق. بۇگىنگىدەي گادجەتتىڭ زامانىندا كىتاپ وقۋ, كىتاپ وقىتۋدى ادەتكە اينالدىرۋ, ارينە وتە قيىن. سول ءۇشىن بالاعا كىتاپ وقىتۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ۇيدەگى تاربيەگە ماڭىز بەرۋ كەرەك. ادام جاستايى­نان داعدىلانعان ءىس-ارەكەتىن ۇلكەيگەن سوڭ سانالى تۇردە جاسايدى. سوندىقتان اتا-انالار قانشا جەر­دەن ۋاقىت تاپشى بولسا دا كۇنىنە 15-20 مينۋت قانا بالاسىنا كىتاپ وقىتۋ كەرەك. كەيىنگى ۋاقىتتا بالالارعا ارنالعان قازاقتىلدى سۋرەتتى كىتاپتار دا كوپ شىعىپ جاتىر. بۇل بالانىڭ ساناسىنا وتە پايدالى. مىسالى, ەرتەگىنى نەگە بالا ۇيىقتاردا وقيدى؟ سول ەرتەگىدەگى قيال-عاجايىپ وقيعالار ءتۇس ارقىلى بالاعا ءسىڭىپ, فانتازياسىن دامىتادى. ياعني ەرتەگى تىڭداۋ, كىتاپ وقۋ – بالانىڭ ويىنىڭ جىلدام, وجەت بولۋىنا كومەكتەسەدى. تاعى ءبىر مىسال, كەزىندە اڭىز-ءافسانالاردا كىلەممەن ۇشاتىن كەيىپكەرلەر بولدى. مىنە, سول ەرتەگىلەر ادامداردىڭ قيالىن ۇشتاپ, ۇشاق جاساپ شىعاردى.

جۇيەلى ءىس – جاقسى ناتيجە

نۇربول قۇدايبەرگەنوۆ,

م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى, PhD 

قازاقستانداعى كى­تاپحا­نا­لاردىڭ كوبىنىڭ جاع­دايى جاقسى ەمەس: كى­تاپ قورى از, جاڭا كىتاپتار جەت­پەيدى, كەڭەس كەزىندەگى كىتاپتار قالىپ قويعان, قۇرىل­عى­لا­رى ەسكى, ىشكى بەزەندىرىلۋى ناشار, ت.ب. بىز­دىڭشە, قازاق­ستانداعى كىتاپحانالاردىڭ بارىنە اۋديت جاسالىپ, سوعان سايكەس ناقتى شەشىمدەر قابىلدانۋى كەرەك.

بۇگىندە كىتاپحانانىڭ قىزمەتى ءبىرشاما وزگەرىسكە ۇشىرادى. ەندىگى رەتتە كىتاپحانا كىتاپ ساقتايتىن قور عانا ەمەس, كوپ سالالى نەتۋوركيڭ ورتالىعىنا اينالدى. زاماناۋي كىتاپحانادا ادامدار ءوزارا پىكىر الماسىپ, دەم الىپ, ونەر ۇيرەنىپ, ءارتۇرلى كلۋبتار مەن قاۋىمداستىقتارعا مۇشە بولادى. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدەگى كىتاپحانالاردىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. سوندىقتان, كىتاپحانا سالاسىنا تولىق رەفورما قاجەت. قازىر وقىرمان تۇلعاسى وزگەردى. ال «وزگەرگەن» وقىرمانعا قىزمەت ەتەتىن كىتاپحانا وزگەرىستەرگە ىلەسە الماي جاتىر.

ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ەلىمىزدەگى كىتاپحانالاردى جاڭارتۋ ءىسىن مەكتەپ كىتاپحانالارىنان باستاۋ كەرەك. ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە كىتاپحانا پەداگوگيكاسىن دامىتۋ اسا ءزارۋ مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. ادەتتە, كوپ مەكتەپتەردىڭ كىتاپحاناسى تۇكپىردە بولادى. قازىرگى عىلىم مەكتەپ كىتاپحاناسى بالالار ەڭ كوپ جۇرەتىن جەردە بولۋى كەرەك دەگەندى ايتادى. سەبەبى بالانىڭ كىتاپقا اۋەس بولىپ وسۋىنە ىقپال ەتەتىن ەڭ نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى – كوز الدىندا كىتاپ تۇرۋى. «كوزدەن كەتسە, كوڭىلدەن دە كەتەدى».

سونداي-اق وتاندىق تەلەارنالاردان جاس ۇرپاقتى كىتاپ وقۋعا قىزىقتىرا تۇسەتىن باعدارلامالار اشۋ قاجەت. مىسالى, «Balapan» ارناسىنان وسىنداي باعدارلامانى كورسەتۋگە بولادى. مىسالى, اقش-تا 24 ساعات بويى كىتاپ تۋرالى ماتەريال ۇسىناتىن «BookTV» دەگەن ارنا بار. ال ءارتۇرلى كىتاپتار تالداناتىن «وپرا ۋينفرەي شوۋىن» (1986-2011) اپتاسىنا 50 ميلليون ادام كورەتىن بولعان. سونداي-اق «داۋىستاپ وقۋ» (Reading Out Loud) باعدارلاماسىنا ەل پرەزيدەنتىنەن باستاپ ءوز سالاسىندا اڭىزعا اينالعان ادامدار قاتىسىپ, بالالارىنا نەمەسە نەمەرەلەرىنە كىتاپ وقىپ بەرەدى. ونى ميلليونداعان كورەرمەن تاماشالايدى. وركەنيەتتى ەلدەردىڭ ءبارى دەرلىك بالانى ەرتە جاستان وقىرمان ەتىپ قالىپتاستىرۋ ءۇشىن كىتاپتى داۋىستاپ وقۋدى قولعا الادى. مىسالى, چەحيادا ء«ار چەح بالاعا كىتاپ وقىپ بەرەدى» (Every Czech Read to Kids), پولشادا «بارلىق پولياك بالاعا كىتاپ وقيدى» (All of Poland Reads to Kids) دەگەن جوبالار بار. جالپى, مۇنداي مىسالدار از ەمەس...

بالا كىتاپپەن تىڭداۋ ارقىلى تانىسادى. بۇل بالا مەن اتا-انا اراسىنداعى بايلانىستى بەرىك ەتىپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار بالانىڭ بو­يىنا جالپى ادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى ءسىڭىرىپ, تىلدىك قورىن مولايتادى, ەستە ساقتاۋ قابىلەتىن كۇشەيتىپ, قيالداي ءبىلۋ داعدىسىن دامىتادى, تانىم كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, ءبىر نارسەگە زەيىنىن قويا بىلۋگە ۇيرەتەدى. ولاي بولسا, بالاعا داۋىستاپ كىتاپ وقىپ بەرۋدى ناسيحاتتايتىن باعدارلامالار اشىپ, كەمىندە 7-8 بۇكىل حالىقتىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەن تۇلعالاردى شى­عارۋ كەرەك. ويتكەنى اكسيولوگيا عىلىمىندا قوعامداعى قۇندىلىقتار جۇيە­سىن ۇلتتىق ەليتا قا­لىپتاستىرادى دەلىنەدى. مىسالى, ەل پرەزيدەنتى­نەن باستاپ ديماش قۇدايبەرگەنگە دەيىنگى ءىرى قايراتكەرلەر كىشكەنتاي بالاعا كىتاپ وقىپ بەرسە, ول اكتسيانى ەلدەگى بۇكىل بالاباقشا مەن مەكتەپ جالعاستىرىپ اكەتەدى.

اقش-تىڭ كونگرەسس كىتاپحاناسىنىڭ جانىنان اشىلعان «Center for the Book» ۇيىمىن ۇلگى رەتىندە الۋعا بولادى. اتالعان ۇيىم كىتاپحانالارعا قولداۋ كورسەتەدى, كىتاپحاناشىلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارت­تىرادى, حالىقتى كىتاپ وقۋعا باۋلۋ باعىتىنداعى جوبالاردى قارجىلاندىرادى, وسى سالاداعى ماراپاتتاردى تابىستايدى ت.ب. ەلىمىزدە 11 مىڭنان استام كىتاپحانا بار. بىراق سولاردىڭ بارىنە اقپاراتتىق تۇرعىدان قولداۋ كورسەتەتىن, مامانداردىڭ بىلىك­تىلىگىن ارتتىرۋمەن اينالىساتىن, قۇقىقتىق, قار­جىلىق, كاسىپتىك تۇرعىدان كەڭەس بەرەتىن قۇرىلىم جوق. ەلىمىزدە دە وسى سەكىلدى ارناۋلى ۇيىم اشۋ قاجەتتىگى بار.

كۇنىنە 700-800 وقىرمان كەلەدى

عازيزا قۇدايبەرگەن,

ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا ديرەكتورى 

ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناعا كۇنىنە 700-800 وقىرمان كەلەدى. بۇگىندە كىتاپحانا قورىندا 1 372768 كىتاپ بار. كى­تاپحانا قورى بارلىق عى­لىم سالالارىن قامتيدى. بىلتىرعى جىلدىڭ ەسەبى بويىنشا كىتاپحاناعا كەلۋشىلەر سانى – 1 209 744, ونىڭ ىشىندە «فيزيكالىق» كەلۋشىلەر (وقۋ زالدارى, مادەني-عىلىمي ءىس-شا­را­لار, ەكسكۋرسيالار) مەن كىتاپحانانىڭ ۆەب-سايتىنا جانە ينتەرنەت-رەسۋرستارىن پايدالانعاندار بار. 2023 جىلعا كىتاپ بەرۋ 2 191 213 بولسا, ونىڭ جارتىسىنا جۋىعىن قاشىقتاعى پايدالانۋشىلار الىپ وتىر. KazNEB جۇيەسى حالىقارالىق كىتاپحانالىق ستاندارتتارعا سايكەس, الەمدىك كىتاپحانا كاتالوگتارىمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋ مەن ينتەگراتسيانى كۇتۋمەن, سونداي-اق ونى قازاقستاننىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق كىتاپحانا جەلىسىنىڭ بازاسى رەتىندە پايدالانۋ ءۇشىن ازىرلەنگەن. قازىرگى ۋاقىتتا پورتالدىڭ اقپاراتتىق مازمۇنى 73 226 قۇجاتتى قۇرايدى. جىل سايىن پورتالعا الەمنىڭ 110 ەلىنەن 800 000-عا جۋىق قولدانۋشى كىرەدى.

بۇگىنگى وقىرمان كىتاپحانانىڭ زاماناۋي كەيپىنە ءمان بەرەدى. جاستارعا جاڭا تەحنولوگيا, ىڭعايلىلىق, قولجەتىمدىلىك, جارىق, ادەمىلىك ماڭىزدى. ترەندتەگى كىتاپتار, اۋدارمالار, بەستسەللەرلەر بولسىن, الەۋمەتتىك جەلىنى پايدالاناتىن جاستار جاڭا زامان جانرىن سۇرايدى, بىراق كلاسسيكالىق شىعارمالار ءالى دە سۇرانىستان تۇسكەن جوق. كلاسسيكا سۇرانىستان تۇسپەيدى, بىراق قوردىڭ جاساقتالۋى كەزىندە جاڭا زاماننىڭ وقىرمانىنىڭ جاڭا جانرلار, ىسكەرلىك, قارجىلىق سياقتى جاڭا تاقىرىپتارعا قاتىستى تالابى بارىنشا ەسكەرىلۋى كەرەك.

ءبىز وقىرمانداردىڭ كىتاپحاناعا كەلۋىنە مۇد­دەلى­مىز. ءبىر كەلگەن ادامنىڭ قايتىپ كەلۋى ءۇشىن جۇمىس ىستەيمىز. وقىرمان دەگەندى بايلاپ تاستاماۋ كەرەك. وقىرمان ۇيدە دە وقىرمان, اۋەدە دە وقىرمان, ولار قاي جەردە جۇرسە دە كىتاپحانا قىزمەتىن ەركىن پاي­دالانا الۋى كەرەك. بالانىڭ وقيتىن دۇنيەسىن كىتاپحا­ناشى, ارنايى مامان, ۇستاز, اتا-انا تاڭداسىپ, تالعامىن قالىپتاستىرۋعا كومەكتەسۋى دە شارت. وسى ورايدا وتباسىلىق كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى. بۇگىنگى كىتاپ نارىعى, كىتاپحانا قورى وقىرمان نە سۇرايدى, بارلىعىن ۇسىنا الۋى قاجەت.

ۇلكەن قالالاردا مۋلتيمەديالىق مۇمكىندىك بولۋى كەرەك. كىتاپحانا ەسىگىن كىم اشادى, سونى كىرگىزۋ كەرەك, سول وقىرماننىڭ قايتىپ كەلۋىنە قىزمەت كورسەتۋ كەرەك. اتا-انالار بالانى كىتاپ دۇكەنىنە اپارمايدى, كىتاپحاناعا اكەلمەيدى, ۋاقىتتارىن قيمايدى, كىتاپقا وتباسىلىق بيۋدجەتتەن اقشا بولمەيدى. ەگەر وسىنىڭ ءبارى رەتتەلسە, كىتاپحانا وقىرمانسىز بولمايتىن ەدى.

قارماق بار, بالىق جوق

شىڭعىس مۇقان,

«مازمۇنداما» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى 

«وكىنىشكە قاراي, ادامعا تاماق ىشۋدەن باس­قاسىنىڭ بارلىعىن ۇيرەتۋگە تۋرا كەلەدى. ماسەلەن, مەكتەپتە بارىمىزگە ءارىپ تانىتىپ, جازۋعا ۇيرەتەدى. بۇل بالىق اۋلاعانداعى قارماق سياقتى. قازىر ادامداردىڭ ءبارى وقي الادى, ساۋاتتى. ياعني قولىندا قارماعى بار, بىراق بالىق اۋلاماۋ – ساۋاتى بولا تۇرا كىتاپ, گازەت-جۋرنال وقىماۋ سياقتى دۇنيە. سوندىقتان قوعامعا كىتاپ وقىتۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ول قولجەتىمدى بولۋ كەرەك. كىتاپحانالاردا جاڭا كىتاپتار تۇرۋى كەرەك. ءار تەلەارنادا كىتاپقا ارنالعان باعدارلامالار جاسالۋى كەرەك. مىسالى, ءبىز قانشاما كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمىن وتكىزىپ جاتامىز. سوعان «حابار», «قازاقستان» ارنالارى كەلمەيدى. جالپى, بارشا الەم, وقىرماندار تەلەارنالاردىڭ رەيتينگىسىنە قاراپ بوي تۇزەيدى. كىتاپ وقۋدى ناسيحاتتاۋدا باق-تىڭ ءرولى كۇشتى. سونداي-اق قازىر – الەۋمەتتىك جەلىنىڭ زامانى. ميلليونداعان وقىرمانى بار جۇلدىزدار ىشكەن تاماعىن ەمەس, وقىعان كىتابىن كوبىرەك سالۋى كەرەك. سوندا عانا كىتاپ وقۋ مادەنيەتى قالىپتى دۇنيەگە اينالادى. ايتپەسە بارىنە ايان, قازىر كىتاپ وقىپ وتىرعان ادامعا تاڭعالاتىن زامان بولدى. كىتاپ وقۋ – كەز كەلگەن ادامنىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىنە اينالسا عانا جوعارى مادەنيەتكە جەتە الامىز. مەملەكەت باسشىسى دا بۇل ماسەلەنى وقتىن-وقتىن كوتەرىپ ءجۇر. ەل باسقارۋداعى بارلىق تاراپتان جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلسە, كىتاپ وقۋدى سانگە اينالدىرۋعا بولادى.

«مازمۇنداما» باسپاسى بەس جىلدان بەرى 400-گە جۋىق كىتاپ شىعاردى. ونىڭ تەڭ جارتىسى – شەتەل ادەبيەتى. ءبىز جىلىنا ءبىر كىتاپتى 900 داناعا دەيىن ساتامىز. شىنى كەرەك, بۇل وتە تومەن كورسەتكىش. ماسەلەن, قازاقستان كىتاپ پالاتاسىنىڭ ەسەبى بو­يىنشا ەلىمىزدە جىلدا شامامەن 2500 جاڭا كىتاپ تىركەلەدى. شىنى كەرەك, ونىڭ بارلىعى جاڭا ەمەس. جارتىسىنا جۋىعى عانا قازاقشا كىتاپتار. ال رەسەيدە 120 مىڭ جاڭا كىتاپ تىركەلەدى. رەسەي حالقىنىڭ سانى بىزدەن 7 ەسە كوپ, بىراق جارىق كورەتىن جاڭا كىتاپ سانى 50 ەسە كوپ. ادام سانىنا شاقساق, رەسەيگە جەتۋ ءۇشىن ءبىز جىلدا 12 مىڭنان اسا جاڭا كىتاپ, ياعني قازىرگىدەن 5 ەسەگە كوپ كىتاپ شىعارۋعا ءتيىسپىز. جالپى, كىتاپ وقىلماعان سوڭ كىتاپتىڭ جازىلۋى دا, شىعۋى دا ءماز بولمايدى.