سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – ەراسىل بازىلوۆ
ەرمەك الپىسوۆ ەرلان قاريننىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن اقىن, جازۋشىلار وداعىنىڭ قاراعاندى وبلىستىق فيلالىنىڭ توراعاسى جانات جاڭقاش ۇلىنا ارنايى تاپسىردى. ول حاتتا: «قازاق قاشاندا ءسوز ونەرىن جوعارى باعالاعان. ءبىز – «ولەڭ – ءسوزدىڭ پاتشاسى, ءسوز ساراسى» دەپ, جىر قادىرىن جەتە تۇسىنگەن ەلمىز. رۋحانياتىمىزدىڭ التىن قازىعى ىسپەتتى جىراۋلار ءداستۇرىن, سونداي-اق ۇلى ابايدان باستاۋ الاتىن ادەبيەت الىپتارىنىڭ دارا جولىن بۇگىنگى اقىندارىمىز لايىقتى جالعاستىرىپ كەلەدى. مادەنيەتىمىزدىڭ ورەسىن كەڭەيتىپ, ونى بارىنشا دامىتۋ – مەملەكەتتىڭ ماڭىزدى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى. وسى ورايدا شىعارماشىل زيالى قاۋىم وكىلدەرى ەرەكشە ءرول اتقارادى. بۇل فەستيۆال اقىنداردىڭ اعا بۋىنى مەن جاس تولقىننىڭ اراسىنداعى رۋحاني ساباقتاستىقتى ساقتاۋعا جانە ءتول ادەبيەتىمىزدى جان-جاقتى ناسيحاتتاۋعا زور ۇلەس قوسادى دەپ سەنەمىن», دەلىنگەن.
فەستيۆالعا ۇلىقبەك ەسداۋلەت, سەرىك اقسۇڭقار ۇلى, وڭايگۇل تۇرجان, سۇراعان راحمەت, قاسىمحان بەگمان, سۆەتقالي نۇرجان, گۇلنار سالىقباي, جانات اسكەربەكقىزى, مارالتاي رايىمبەك, باسقا دا ەلگە تانىمال اقىندار ارنايى كەلدى. جازۋشىلار وداعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قاسىمحان بەگمانوۆ ءوز كەزەگىندە:
«قاراعاندىنىڭ اقىندارىنا العىسىم شەكسىز! ەكىنشى جىل قاتارىنان قالامگەرلەردىڭ باسىن قوسىپ وتىر. وسىنداعى فيليال ديرەكتورى, اقىن جانات جاڭقاش ۇلىنىڭ ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. فەستيۆالدا بۇگىنگى قازاق پوەزياسىنىڭ ءبىرشاما ماسەلەسى كوتەرىلەدى. مۇنداي ءىس-شارا اقىندارعا اۋاداي قاجەت. وداق توراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆتىڭ ىستىق سالەمىن قابىل الىڭىزدار», دەدى.
سونىمەن قاتار سەرىك اقسۇڭقار ۇلى, ۇلىقبەك ەسداۋلەت تە ارنايى ءسوز سويلەپ, ىزگى تىلەگىن ءبىلدىردى.
اشىلۋ راسىمىنەن كەيىن قالامگەرلەر دوڭگەلەك ۇستەلگە جايعاستى. دوڭگەلەك ۇستەلدى جانات جاڭقاش ۇلى تىزگىندەپ, وقىرمان, جالپى, كىتاپ ماسەلەسى جايىندا ءسوز قوزعادى. بەكىتىلگەن سپيكەرلەر بايانداما جاساپ, قازىرگى قازاق پوەزياسىنداعى ءتۇرلى ماسەلەنى ورتاعا سالدى. بايانداماشىلار قاتارىندا قاراعاندىلىق اقىن, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى سالتانات قايىربەك تە بار. ول كىتاپ ساتىلىمى تاقىرىبىن قوزعادى.
سونىمەن قاتار دوڭگەلەك ۇستەل باسىندا ۇلىقبەك ەسداۋلەت اۋدارماشىلار حاقىندا ءوز پىكىرىن ايتتى.
«شىعارمالاردى شەت تىلىنە اۋدارۋ جولدارىن تابۋ استە قيىن ەمەس. قيىندىق تۋدىرمايدى دا. تەك, ماسەلە مىنادا. بىزدە كاسىبي تالانتتى اۋدارماشىلار جوق. سونداي اۋدارماشىلار تابۋ قيىن», دەدى اقىن.
بۇدان بولەك سۆەتقالي نۇرجان, اقبەرەن ەلگەزەك, داۋرەن بەرىكقاجى سىندى ايتارى بار اقىندار ويىن ورتاعا سالىپ, باسپاحانا ماسەلەسى جايىندا ءسوز قوزعادى.
«قاراعاندى كوكتەمى» پوەزيا فەستيۆالىندەگى دوڭگەلەك ۇستەلدەن سوڭ, ارقالى اقىندار ساكەن سەيفۋللين اتىنداعى وبلىستىق قازاق اكادەميالىق دراما تەاترىنا ات باسىن تىرەدى. رەسمي بولىمىنەن سوڭ, الاشتىڭ اياۋلى اقىندارى ارقالانىپ ولەڭ وقىدى. قابىرعالى قالامگەرلەردىڭ قاسيەت قونعان قاسىمنىڭ توپىراعىن ساعىنىپ كەلگەندەرى ەرەكشە سەزىلدى.
كەشتىڭ شىمىلدىعىن «قازاقتىڭ ەكىنشى امىرەسى» اتانعان سەرجان مۇسايىن قاسىمنىڭ «اقساۋلەم» انىمەن اشقانىن پاراساتتى پوەزياعا جاسالعان قۇرمەت دەسە دە بولاتىنداي. جالپى, فەستيۆالدىڭ لايىقتى دەڭگەيدە وتۋىنە ۇيىتقى بولعان قاراعاندى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءلاززات توكەنقىزى ادەبي كەشتىڭ ورتاسىندا بولىپ, بىرقاتار اقىنعا قالا اكىمى مەيرام مۇرات ۇلىنىڭ قۇتتىقتاۋ حات تابىستادى.
الماتىدان ارنايى كەلگەن جازۋشىلار وداعى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, اقىن قاسىمحان بەگمانوۆ قاراعاندىنى «قارا ولەڭنىڭ ءوز ولكەسى» دەپ, فەستيۆالدىڭ جوعارى دەڭگەيدە ءوتىپ جاتقانىن ايتا كەتىپ, ولەڭ وقىدى.
اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەت تە ءسوز الىپ, قاسىم توپىراعىنىڭ قاسيەتىن, قازاق پوەزياسىنداعى قاراعاندىنىڭ ورنىنا ايرىقشا توقتالىپ ءوتتى. سودان سوڭ اقىن سۆەتقالي نۇرجانعا, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتتارى سەرىك اقسۇڭقار ۇلىنا, گۇلنار سالىقبايعا تۇركسوي-دىڭ «التىن مەدالىن» تاقتى.
پوەزيا فەستيۆالىنىڭ ەكىنشى كۇنىندە اقىندار مايقۇدىقتاعى كەنشىلەر مۇراجايىنا ات باسىن بۇردى. سودان كەيىن رۋحانيات ورتالىعىنا اينالىپ كەلە جاتقان ە.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە جاس بۋىن وكىلدەرىنىڭ پوەزيا كەشى دۇركىرەدى. جاس اقىندار ولەڭدەرىمەن تۇعىرعا قونعان كلاسسيكتەردىڭ الدىندا ارقىرادى. پوەزيا كەشى باستالماس بۇرىن ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ ۇكىلەگەن ءۇمىتى ابزال ماقاش پەن ارۋ الماتىدان كەلگەن تالانتتى اقىن روزا اسپانقىزى ساحناعا شاقىرىلدى. ساحنادا كىتاپتارىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. روزا اسپانقىزى ءوزىنىڭ العاشقى كىتابىن ء«وزىن وياتقان ادام», ال ابزال ماقاش ء«ماجنۇن مۇناراسى» دەپ اتاپتى. بۇل كىتاپتىڭ جارىققا شىعۋىنا ە.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسقارما توراعاسى, رەكتورى نۇرلان دۋلاتبەكوۆ قولداۋ كورسەتكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. ەكى كىتاپ – بىلتىرعى فەستيۆالدىڭ شاراپاتى. سول فەستيۆالدا قوس اقىن تاڭدالعان.
ساحنادا اقىنداردىڭ اتىنان ۇلىقبەك ەسداۋلەت ءسوز سويلەدى. «ەڭ ۇلى اقىن – جاس اقىن!». بۇل مارالتاي رايىمبەك ۇلىنا جازعان ولەڭىم ەدى. العاشقى جىر جيناقتارى دۇنيە ەسىگىن اشقان ەكى جاس اقىندا ارمان جوق. بۇكىل ەلدىڭ نازارى سەندەردە. الاش اقىندارىنىڭ الدىندا تۇرسىڭدار. مۇنداي باقىت اركىمگە بۇيىرا بەرمەيدى. قاراعاندىنىڭ قاشاندا ءجونى مەن قۇرمەتى ءبىز ءۇشىن بولەك. قازىبەكتىڭ, بۇقار جىراۋدىڭ, ەر ءماديدىڭ, قاسىمنىڭ, ءاليحان باستاعان الاش ەليتاسىنىڭ باسقان توپىراعىنا كەلىپ تۇرمىز. قازاق قالامگەرلەرىنىڭ, وقىرماندارىنىڭ نازارى قاراعاندىدا! كەلەشەكتە قازاق ادەبيەتىنە ۇلكەن ولجا اكەلۋلەرىڭە تىلەكتەسپىز. جارقىراڭدار, جايناڭدار!» دەدى ۇلىقبەك ەسداۋلەت.
ۇلىقبەك ەسداۋلەتتىڭ سوزىنەن كەيىن اقىندار ولەڭنەن وزەن اعىزدى. گۇلنار سالىقباي ولەڭ وقىعاندا زالداعى كورەرمەن دە بىرگە كۇبىرلەپ وتىردى. ال مارالتاي رايىمبەك ۇلى «ار» ولەڭىن وقىپ باستاپ ەدى, زالداعى جۇرت ءارى قاراي وقي جونەلدى. اقىن بولسا, بالاداي قۋانىپ, قولىنداعى ميكروفوندى حالىق جاققا بۇردى. اقىن ءۇشىن بۇل ۇلكەن باقىت ەمەس پە؟
اقىنداردان كەيىن شىڭعىس سارسەنباەۆ ءان شىرقادى. اننەن كەيىن ساحناعا كەيىنگى تولقىن وكىلدەرى شىقتى. الماتىدان بەكزات سماديار, روزا اسپانقىزى, شىمكەنتتەن ارايلىم مۇراتاليەۆا, پاۆلودار وبلىسىنان جولامان ايتكەن, تۇركىستاننان ەلامان تولەۋتاي مەن رىسگۇل دوسجانوۆا, قاراعاندىنىڭ اتىنان ادىلەت شوپەن, ەرىك نارىن, ەرالى عاني مەن نۇرداۋلەت باقىت ۇلى شىقتى.
فەستيۆالدىڭ ەكىنشى كۇنى جەڭىس ساياباعىنداعى سەرۋەنمەن تۇيىندەلدى. اقىندار قاراعاندى كوكتەمىنىڭ اۋاسىمەن تىنىستاپ, ادەبيەت توڭىرەگىندە ورەلى اڭگىمە ءوربىتتى. ولەڭسۇيەر قاۋىم اياۋلى اقىندارىن رياسىز قوشەمەت كورسەتىپ, قيماي شىعارىپ سالدى.
قاراعاندى وبلىسى
