كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
مونوپوليانىڭ مىسى باسادى
اقتوبە وبلىسىندا عانا ءىرى كومپانيالاردان ەلەكتر قۋاتىن ساتىپ الىپ, قايتارا ساتۋمەن اينالىساتىن 500 سەرىكتەستىك قىزمەتى توقتاتىلدى. الايدا دەلدالدار قىزمەتىنە تىيىم سالىنسا دا, وڭىردە ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ءتاريفى تومەندەمەي, كەرىسىنشە ءبىر جىلدىڭ ىشىندە زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن تولەم 79,5%-عا ءوسىپ كەتتى. وسى جاعدايدى رەتتەۋدى تالاپ ەتكەن كاسىپكەرلەر «اتامەكەن» پالاتاسىنا كەلىپ شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى ءۇشىن وڭتايلى تاريف بەكىتۋدى ۇسىندى.
«بيىل ناۋرىزدان باستاپ «اقتوبەەنەرگوجاب» جشس ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ءتاريفىن جەكە تۇلعالارعا – 18 تەڭگەدەن, زاڭدى تۇلعالارعا 52,44 تەڭگەدەن بەكىتتى. ەگەر بىلتىر قازان ايىنان ءىرى كاسىپورىندار ءار كۆت ءۇشىن 41,94 تەڭگەدەن تولەپ كەلسە, ناۋرىزدان باستاپ ول 52,44 تەڭگەگە كوتەرىلدى. شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك نىسانى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمىنىڭ ءتاريفىن ءىرى كاسىپورىنمەن تەڭەستىرۋ داۋعا سەبەپ بولىپ وتىر. ءتاريفتىڭ ءوسۋى ازىق-ت ۇلىك, قىزمەت كورسەتۋ باعاسىن, تاسىمال قۇنىن ءوسىرىپ, جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ جاعدايىن قيىنداتادى. ءبىزدىڭ الدىمىزدا باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ اقتوبە وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىمەن بىرلەسىپ, ارزانداتىلعان ءتاريفتى بەكىتۋ ماسەلەسى تۇر. مۇنىڭ ءبىر جولى – جەرگىلىكتى جەكە ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋشىلەردىڭ ىشكى رەزەرۆتەرىن پايدالانۋ», دەدى وڭىرلىك «اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى رۋسلان كۇيشىنوۆ.
اقتوبە وبلىسىنا ەلەكتر ەنەرگياسى «KEGOC» كومپانياسى جەلىلەرى ارقىلى پاۆلودار وبلىسىنان تاسىمالدانادى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە قاراستى بىرىڭعاي وپەراتوردان «اقتوبەەنەرگوجاب» جشس ءار كيلوۆاتىن 20 تەڭگەدەن ساتىپ الادى. «اقتوبەەنەرگوجاب» جشس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى سەرىك تۇيتەباەۆ ء«بىز «KEGOC» جەلىلەرىنەن ءار كيلوۆاتتى 20 تەڭگەدەن ساتىپ العانىمىزبەن, جەتكىزۋ باعاسى مەن قۋاتتىلىعى ءۇشىن تولەماقى قوسىلىپ, اقتوبە وبلىسىنا كەلگەندە ءار كيلوۆاتى 34 تەڭگە بولادى. تۇرعىندارعا وسى باعامەن ساتا المايمىز. سول ءۇشىن جەكە تۇلعالارعا ارزان, ال زاڭدى تۇلعالارعا قىمبات تاريف قويۋعا ءماجبۇرمىز», دەيدى.
مونوپوليست وكىلى ءتاريفتىڭ جوعارىلىعىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعىمەن بايلانىستىردى. بۇل دۇرىس ەمەس دەيدى كەڭەسكە كەلگەندەر. قازىرگى كەزدە اقتوبە وبلىسىندا «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق-نا قاراستى جاڭاجول گازتۋربينا ەلەكتر ستانساسى – 168 مۆت, «اقتوبە تەتس» – 175 مۆت, اقتوبە فەرروقورىتپا زاۋىتى – 137 مۆت, اقتوبە رەلس-ارقالىق زاۋىتى 36 مۆت كولەمىندە جەكە ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرىپ وتىر. قىسقاسى, وبلىستا ەلەكتر ەنەرگياسى تاپشىلىعى جوق. ماسەلە باسقادا.
وسى كەزگە دەيىن اقتوبە, تۇركىستان, قاراعاندى وبلىستارى, استانا جانە شىمكەنت قالالارى ەلەكتر ەنەرگياسى ءتاريفى قىمبات وڭىرلەردىڭ قاتارىندا تۇرسا دا, مامىردان باستاپ ارزاندادى. ماسەلەن, 1كۆت ءۇشىن قىزىلوردا وبلىسىندا – 22,75 تەڭگە, باتىس قازاقستان وبلىسىندا – 26,40 تەڭگە, جامبىل وبلىسىندا 28,70 تەڭگە تولەيتىن بولسا, كەرىسىنشە اقتوبە وبلىسىندا 52,44 تەڭگەگە قىمباتتادى. ايماقتار اراسىندا ەلەكتر قۋاتىن تاراتۋ باعاسىنداعى سايكەسسىزدىك ورتالىقتاعى تاراتۋشى بىرىڭعاي وپەراتوردىڭ ءار وڭىرگە ءارتۇرلى باعا بەلگىلەۋىنەن تۋىندايدى.
تاريف وسسە, تابىس تومەندەيدى
جەكە كاسىپكەر مۇرات سەكسەنباەۆ ء–تاريفتىڭ وسۋىنەن زارداپ شەگىپ وتىرعانداردىڭ ءبىرى.
«سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەت تالابى بويىنشا اۋماعى 50-60 شارشى مەتر بولاتىن دۇكەنىمدە شۇجىق پەن ءسۇت ونىمدەرىنەن بولەك ساقتاۋعا ارنالعان ەكى مۇزداتقىش, سۋسىن مەن تەز بۇزىلاتىن تاماقتارعا ارنالعان ءۇش توڭازىتقىش تۇر. جاڭا تاريفپەن ءار كيلوۆاتقا 58 تەڭگەدەن تولەيمىن. ءبىر توڭازىتقىش تاۋلىگىنە 3 مىڭ تەڭگە شاماسىندا ەلەكتر توعىن جاعادى. مامىر ايىنان باستاپ بەس توڭازىتقىش ءۇشىن 240 مىڭ تەڭگە تولەيمىن. وعان قوسا گاز, سۋ, قوقىس ءۇشىن تولەمدەر, ءۇش دۇكەنشى مەن ءبىر كۇزەتشىنىڭ ەڭبەكاقىسى بار. 60 شارشى مەتر ازىق-ت ۇلىك دۇكەنىنىڭ شىعىنى وسىنداي. مەن امالسىزدان نان مەن سۇرانىستاعى ازىق-ت ۇلىك باعاسىن كوتەرەمىن. الايدا الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك ساناتىنا كىرەتىن بولعاندىقتان, دۇكەنىمدەگى تاۋار باعاسىنا 25%-دان ارتىق قوسۋعا رۇقسات جوق. سوعان قاراماستان نان باعاسىن 30%-عا كوتەردىم», دەيدى ازىق-ت ۇلىك دۇكەنىنىڭ يەسى.
اقتوبە وبلىسىنداعى بارلىق اۋرۋحانانى وتتەگى باللونىمەن جابدىقتاپ وتىرعان مارتوك اۋدانىنىڭ كاسىپكەرى سامات سابلاندين دە قىمباتشىلىقپەن بەتپە-بەت كەلدى. ونىڭ قىزمەتى پاندەميانىڭ كەزىندە وتە پايدالى بولعانىمەن, قازىر اۋرۋحانالاردان سۇرانىس ازايعان. كوممۋنالدىق شىعىندار ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن كاسىپكەر قىزمەت كورسەتۋ باعاسىن قىمباتتاتقىسى كەلسە دە, الەۋمەتتىك سەرىكتەستىك شارتىنا قول قويعاندىقتان رۇقسات جوق. ەندى ول باسقا كاسىپكە اۋىساتىنىن ايتادى.
«اقتوبە وبلىسى ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتىپ الۋعا مەملەكەتتەن دوتاتسيا الىپ وتىرعان جوق. راس, قازىر «KEGOC» جەلىلەرى ارقىلى كەلەتىن قىمبات ەلەكتر ەنەرگياسىن الىپ وتىرمىز. بۇرىن جەرگىلىكتى شاعىن ەلەكتر ستانسالارىنان تاسىمالدادىق. ماسەلەن, جاڭاجول گاز-تۋربينا ستانساسىنان ەلەكتر ەنەرگياسىن ارزانعا الدىق, بىراق تاسىمالداۋ قيىن بولدى. قازىر «KEGOC» جەلىلەرى ارقىلى كەدەرگىسىز الامىز, بىراق باعا قىمبات. تۇرعىنداردان تۇسكەن تولەمدەر ورتالىقتاعى وپەراتوردىڭ ەسەپشوتىنا كەتەدى. «اقتوبەەنەرگوجاب» سەرىكتەستىگى تۇتىنۋشىلارىنىڭ 49%-ى – جەكە ادامدار, 40%-ى – زاڭدى تۇلعالار, 10%-ى – بيۋدجەتتىك مەكەمەلەر. ولارعا ءارتۇرلى تاريف قويىلدى. تۇرعىندار ءۇشىن ورتاشا ءتاريفتى كوتەرسەك, وندا زاڭدى تۇلعالار ارزانداۋ تولەيدى», دەيدى «اقتوبەەنەرگوجاب» كومپانياسىنىڭ وكىلى.
كوپتىڭ پىكىرى نەگە ەسكەرىلمەيدى؟
باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ اقتوبە وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان راحمەتوۆ وڭىردە زاڭدى تۇلعالارعا جوعارى, ال جەكە تۇلعالارعا ارزان تاريف قويىلعانىن راستادى.
ء«بىز جەكە كاسىپكەرلەر ءۇشىن باعانى ءتۇسىرۋدى ۇسىندىق. بۇل جەردە تاعى ءبىر ماسەلەگە نازار اۋدارعىم كەلەدى. بىرىڭعاي وپەراتور ەلەكتر ەنەرگياسىن قىزىلوردا مەن قوستاناي وبلىستارىنا – 10-11 تەڭگەدەن, اقتوبە وبلىسىنا 15 تەڭگەدەن بەرىپ وتىر. وتكەن جىلى اقتوبە وبلىسىنىڭ ەلەكتر قۋاتى ءۇشىن شىعىنى 3-4 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. نازار اۋدارارلىق جايت – 2030 جىلى ەلىمىزدە ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋشى جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارعا بىرىڭعاي تاريف ەنگىزىلەدى. قازىر ونى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرۋ جوسپارى بەكىتىلدى», دەيدى.
كاسىپكەر مارات باۋىرجان ۇلى جەرگىلىكتى مونوپوليست مەكەمەنىڭ ورتالىقتاعى وپەراتوردان ەلەكتر ەنەرگياسىن 15 تەڭگە 50 تيىننان ساتىپ الىپ, جەكە كاسىپكەرلەرگە 57 تەڭگەدەن ساتۋ سەبەبىن سۇرادى.
«شاعىن كاسىپكەرلىك نىساندارىن ءىرى ءوندىرىس ورىندارىمەن بىردەي تاريفكە كىرگىزۋ دۇرىس ەمەس. ويتكەنى شاعىن دۇكەن, مونشا, شاشتاراز, كولىك جوندەيتىن ورىن, اياقكيىم شەبەرحاناسى سياقتى كاسىپكەرلىك نىساندارىنىڭ تابىسىن بىرنەشە ميلليارد دوللار تاۋار اينالىمى بار كاسىپورىندار تابىسىمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. ءاربىر شاعىن كاسىپكەر كەم دەگەندە ءۇش-ءتورت ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ, وتە ۇلكەن سومادا الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جارناسىن تولەپ وتىر. بىراق مۇنى ەشكىم ەسەپكە المايدى. اشىعىن ايتساق, ءبىز رەسەيدىڭ قىمبات ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتىپ الىپ وتىرمىز. باعانىڭ ءوسۋى وسىدان», دەدى.
كاسىپكەر اسحات ايتجانوۆ ەنەرگيامەن جابدىقتاۋشى سالاداعى باسى ارتىق قۇرىلىمداردى الىپ تاستاۋ قاجەت دەپ ۇسىنىس تاستادى. وبلىستىق پروكۋراتۋرا وكىلى ەنەرگيامەن جابدىقتاۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەپ كەلگەن, ليتسەنزياسى توقتاتىلعان بىرنەشە كاسىپكەردىڭ سوتقا شاعىمدانىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
جاڭاجول گازتۋربينا ەلەكتر ستانساسىنىڭ ديرەكتورى ءسابيت ناۋرىزباەۆ جەكە ەلەكتر ستانسالارى الدىنداعى كەدەرگىلەر تۋرالى ايتتى.
ء«بىزدىڭ زاۋىت 168 مۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرىپ كەلدى. وسى كەزگە دەيىن باعانى كوتەرگەن جوقپىز. الايدا بىزگە بوساتىلاتىن گاز كولەمى قىسقارتىلعاندىقتان, تولىق قۋاتىمىزبەن جۇمىس ىستەي الماي, رەسەيدەن جەتكىزىلەتىن ەلەكتر ەنەرگياسىن قىمباتقا الىپ وتىرمىز. ەكىنشى ماسەلە – باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى ەنەرگيامەن جابدىقتاۋشى مەكەمەلەردى ليتسەنزيادان ايىردى. بىراق وسى «رەتتەلمەگەن» مەكەمەلەر كاسىپكەرلەر ءۇشىن ەلەكتر قۋاتىن نارىقتاعى باعادان ارزانعا ساتاتىن», دەيدى.
قوعام بەلسەندىسى الەكساندر ماندرىكين ءتاريفتىڭ قىمباتتاۋىنا بايلانىستى جۇرتشىلىقتىڭ قاتىسۋىمەن قوعامدىق تىڭداۋ وتپەگەنىن ايتتى.
«اقتوبە قالاسىنىڭ جان-جاعىندا 428 باۋ-باقشا ۇجىمى بار. ءبىزدىڭ ەسەبىمىز بويىنشا وسى اۋماقتاردا شامامەن 140 مىڭ ادام تۇرادى. ولار تۇرعىن ءۇي سالىپ العان. الايدا باۋ-باقشا ۇجىمدارىندا يەسى جوق جەلىلەر كوپ دەگەن سىلتاۋمەن كوممۋنالدىق مەكەمەلەر جەكە تۇلعالارعا ەسەپشوت اشپادى. 428 باۋ-باقشا ۇجىمىنىڭ تۇرعىنى سۋ, ەلەكتر ەنەرگياسى جانە گاز تولەمىن بەكىتىلگەن تاريفپەن ەمەس, بىرنەشە ەسە جوعارى اقىمەن تولەپ كەلەدى. ءبىز وسى ۇيلەرگە كوممۋنالدىق تولەم ءۇشىن جەكە ەسەپشوت اشىلۋىن سۇراپ پروكۋراتۋراعا ارىزدانىپ, جاۋاپ الا الماي وتىرمىز. سوندا 140 مىڭ ادامنىڭ ەلەكتر ەنەرگياسى ءۇشىن تولەمى قايدا كەتىپ جاتىر؟ بۇل دا – ۇلكەن ماسەلە», دەپ تۇيىندەدى.
وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىندا تالقىلانعان تاريف ساياساتىنا قاتىستى ۇسىنىستار باس پروكۋراتۋرا مەن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە جولداندى.
اقتوبە وبلىسى
