سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – جانگەلدى ابدىعالىم
سۇراپىلداعى ءار سۇمدىقتى دالمە-ءدال كورسەتە ءبىلۋدىڭ ءوزى ۇلكەن ىزدەنىستى قاجەت ەتەدى. ديورامادان سنارياد ءتيىپ قيراعان جاۋ شەبىن, قوزعالتقىشىنان قويۋ قارا ءتۇتىن بۋداقتاعان جۇك كولىكتەرىن بايقايسىز. وق ءتيىپ, قۇلاپ بارا جاتقان, وكوپتا جاۋمەن ارپالىسقان سولداتتاردى شىنايى بەينەلەگەن.
وفيتسەر رامازان باقتياروۆ مەكتەپتى تامامداعان بەتتە رەسەيدەگى گەورگي جۋكوۆ اتىنداعى اسكەري اۋە-عارىشتىق قورعانىس اكادەمياسىنا وقۋعا تۇسەدى. زەنيتتىك-زىمىراندىق كەشەننىڭ ماماندىعىنا وقيدى. ودان كەيىن قاراعاندىعا كەلىپ, اسكەري قىزمەتكە ورنالاسادى. ءالى وسى سالادا قىزمەت ەتىپ ءجۇر.
ء«بىر كۇنى ويىنشىقتاردىڭ دۇكەنىنە كىرىپ, سورەلەردى قاراپ تۇرعانمىن. مەكتەپ وقۋشىسى كىشكەنتاي ويىنشىقتاردى سۇراستىرىپ, ديوراما جاسايتىنىن ايتتى. سودان مەن دە قىزىقتىم, وسى قىزىقتى ونەردى يگەرىپ الدىم. ءبارىن عالامتوردان قارادىم», دەيدى ديوراما جاساۋدى قالاي باستاعانىنا توقتالعان وفيتسەر.
وفيتسەردىڭ كەز كەلگەن ديوراماسىنا ۇڭىلسەڭىز, ءار دەتالدى ابدەن ورىندى ورنالاستىرعانىنا كوز جەتكىزۋگە بولادى. بەلگىلى ءبىر تاريحي ايقاستاردى سۋرەتتەيتىن بولسا, سولداتتاردىڭ كيىمدەرى دە, قولدارىنداعى قارۋلارى دا, اسكەري تەحنيكا ۇلگىلەرى دە سول ۋاقىتتان حابار بەرەدى. اسىرەسە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا جاساعان ديورامانى اۋەلى ابدەن زەرتتەپ العان. ول تۋرالى وفيتسەردىڭ ءوزى بىلاي دەيدى.
– ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ اۋقىمى وتە ۇلكەن. جەر شارىنىڭ جارتىسى قامتىلعان سوعىستى تۇگەلدەي سۋرەتتەپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس. مەن تەك بەلگىلى ءبىر ۇرىستاردى بەينەلەدىم. ماسەلەن, كۋرسك شايقاسىنا توقتالدىم. كۋرسك شايقاسىن ديوراما ەتۋگە تاريحي وقۋلىقتاردى اقتاردىم. سونىمەن قاتار سول ۋاقىتتا فاشيستەردىڭ, كەڭەس اسكەرىنىڭ ۇستاعان قارۋلارىنىڭ, زەڭبىرەكتەرىنىڭ, كيگەن كيىمدەرىنىڭ, ۇشاقتارىنىڭ ۇلگىسىن تولىقتاي زەرتتەدىم. گيتلەرشىلەرگە سول كەزەڭدە جاقتاس بولعان ەلدەردى دە ەلەۋسىز قالدىرمادىم. وداقتاس ەلدەردىڭ سولداتتارى بار مۇندا. مەنىڭ ديورامامدا ەشقانداي دەتال ءجون-جوسىقسىز قويىلماعان. ۆەتنامداعى سوعىستى دا سۋرەتتەدىم. ۆەتنام اسكەرى تۋننەلدەر ارقىلى سوعىسقان. مەنىڭ ديورامامدا سول كورسەتىلگەن. جەراستى جولدارىندا كادىمگى قارۋ-جاراق قويمالارى بولعان. كازارمالارى دا سوندا. وسى دەرەكتەردى بارىنشا قامتۋعا تىرىستىم. ماعان سوعىس تۋرالى تۇسىرىلگەن فيلمدەر كوپ كومەكتەستى. جۇمىسقا كىرىسپەس بۇرىن فيلمدەردى مۇقيات كورىپ شىعامىن. ۆەتنامداعى ايقاستار تۋرالى تۋىندى وتە كوپ. قاراماعىمداعى وزىمە كومەكتەسەتىن ساربازدارمەن جينالىپ كورەمىز. ولار دا سول اۋراعا ەنۋگە ءتيىس. سوندا جۇمىس شىنايى شابىتپەن ىستەلەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ديورامامىز جاي عانا قيالدىڭ قۋاتىمەن جاسالمايدى. تاريحقا جۇگىنەمىز, – دەيدى ول.
ءبىر ديورامانى جاساۋ ۇلكەن ىزدەنىستى قاجەت ەتەدى. وندا قويىلاتىن ماكەتتەردى, ءار دەتالدى, ويىنشىقتى تابۋدىڭ ءوزى دە – ۇلكەن شارۋا. باسقا قالادان تاپسىرىسپەن الدىرىپ جاتاتىن كەزى دە بولادى. باعالارى دا قىمبات ەكەنىن ايتادى. مۇندايدا قاسىنداعى دوستارى قارجىلاي كومەك كورسەتەدى.
ماسەلەن, بورودينو شايقاسى بەينەلەنگەن ديوراماعا 300-دەن استام ويىنشىق جۇمسالعان. ونىڭ 90 پايىزى – ساربازدار. بۇل شايقاسقا قازاق اسكەرىنىڭ دە قاتىسقانىن ەسكەرىپ, ءار اسكەردىڭ ۇرىس تاكتيكاسىن بەينەلەۋگە كۇش سالعان. ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, ءار ديوراما قورابىنىڭ سىرتىندا تاريحي دەرەكتەر جازىلعان.
ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىنە ارنالعان ديورامانى جاساۋ ءوزى وسى سالانىڭ مامانى بولعاننان سوڭ الدەقايدا وڭاي بولدى دەيدى. بۇل ديوراما وقۋشىلارعا ەرەكشە ۇنايتىن كورىنەدى. اسكەري سالاعا ابدەن قىزىققاندارى «ەسەيگەندە مەن دە سارباز بولامىن, وسىلاي ۇشاقپەن قالىقتايمىن», دەگەن ارماندارىمەن بولىسەدى ەكەن.
مۇنىمەن قوسا رامازان باقتياروۆ مەكتەپكە بارىپ, بالالارعا ساباق بەرەدى. وقۋشىلارعا ءداپ وسى ديورامانى پايدالانىپ, اسكەري-پاتريوتتىق تاقىرىپتا ءدارىس وقيدى.
– مەنىڭ وتكىزگەن ساباعىم بالالارعا وتە ۇنايدى. ديوراماعا قاراپ تۇرىپ, سوعىس تۋرالى, سونداعى اسكەري تەحنيكالار تۋرالى ايتىپ بەرەمىن. سوعىس تاكتيكالارى تۋرالى دا كەڭىنەن تارقاتامىن. مۇنداي ۇلگىدە بەرىلگەن اقپارات جادىعا جاقسى ساقتالادى. ايتىپ تۇرعان اڭگىمەڭىز كوز الدىڭىزدا بولىپ جاتقانداي اسەر الاسىز, – دەيدى وفيتسەر مىرزا.
قاراعاندى وبلىسى
