قوعامعا قوزعاۋ سالعان قۇجات

شىمكەنت قالاسىنىڭ كامەلەتتىك جاسقا تولماعانداردىڭ ىستەرى جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتىنىڭ سۋدياسى بولات قاراباەۆ وسى زاڭدارداعى وزگەرىستەر مەن كامەلەتتىك جاسقا تولماعانداردىڭ ىستەرى بويىنشا ستاتيستيكالىق مالىمەتتەردى بايانداي كەلىپ: «پرەزيدەنت جولداۋىندا ايەلدەر مەن بالالارعا قاتىستى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭداتۋدى تاپسىرعان بولاتىن. بۇل زاڭدار ۇلتتىق قۇرىلتاي مۇشەلەرى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى مەن وتباسىلىق دەموگرافيالىق سايا­سات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسياسى, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۇلتتىق ورتالىق وكىلدەرى, بالالار قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدەردىڭ, پارلامەنت پالاتالارى وتىرىستارىنىڭ قىزۋ تالقىلاۋلارىنان كەيىن قابىلداندى. جاڭا وزگەرىستەرگە سايكەس ايەلدەر مەن بالالارعا قاتىستى كەز كەلگەن سيپاتتاعى زورلىق-زومبىلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك قاتاڭداتىلىپ, سونداي-اق وتباسى ينس­تيتۋتىن, كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن نىعايتاتىن نورمالار ەنگىزىلدى», دەدى. سونىمەن قاتار سۋديا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ دەنساۋلىققا قاساقانا زيان كەلتىرۋ جانە ۇرىپ-سوعۋ باپتارى الىنىپ, قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق رەتىندە تانىلعانىن ءتۇسىندىرىپ ءوتتى. «دەنساۋلىققا ورتاشا جانە اۋىر زيان كەلتىرۋ جاۋاپكەرشىلىكتەرى قاتاڭداتىلدى. نەكە جانە وتباسى, انا مەن بالا ينستيتۋتىن نىعايتۋعا نەگىزدەلگەن نەكە جانە وتباسى زاڭناماسىنىڭ جاڭا قاعيداتتارى, سونداي-اق جالپىادامزاتتىق, ۇلتتىق, ءداستۇرلى, مادەني, وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى قۇرمەتتەۋ, بالالاردىڭ رۋحاني تاربيەسىن قامتاماسىز ەتۋ قاعيداتى قاراستىرىلعان», دەيدى ول.

سۋديانىڭ مالىمدەۋىنشە, وتباسى, ايەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىق­تا­رىن قورعاۋ بويىنشا 111 بايلا­نىس ورتالىعى ىسكە قوسىلعان. وندا اق­پا­رات­تىق-انىقتامالىق, پسيحولوگيالىق قىز­مەت تۇرلەرى كورسەتىلەدى. وسى باي­لانىس ورتالىعىنا ايەلدەر مەن بالا­لار­دىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋمەن شۇ­عىل­داناتىن مەملەكەتتىك ورگاندار قا­بىلدانعان وتىنىشتەر بويىنشا ات­قا­رىلعان جۇمىستار تۋرالى مالىمەت بەرۋگە ءتيىس. تۇرمىستىق زورلىق-زوم­بىلىقتان زارداپ شەككەندەرگە الەۋ­مەتتىك كومەك كورسەتەتىن وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ زاڭناما تۇرعىسىنان بەكىتىلدى. جاڭا وزگەرتۋلەرگە سايكەس ءوزىن-ءوزى ولتىرۋگە يتەرمەلەگەندەر, ىقپال ەتكەندەر, ونى ناسيحاتتاعاندار قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. 16 جاسقا تولماعان ادامدارعا سەكسۋالدىق سيپاتتا تيىسكەنى ءۇشىن دە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلدى. كامەلەتكە تولماعانداردى ۇرلاعاندارعا, باس بوستاندىعىنان ايىرعاندارعا ەندى جازا قاتاڭ. بالالارعا قىسىم كورسەتكەن­دەردى, ياعني بۋللينگ, كيبەربۋللينگ جاسا­عانداردى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك كۇتىپ تۇر. كامەلەتتىك جاسقا تولماعاندار قىلمىس جاساپ قويسا نەمەسە ولارعا قاتىستى جاسالسا, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى تەز ارادا ونى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا حابارلاۋعا مىندەتتى. جاڭا زاڭ بويىنشا 16 جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جول اقىسىن تولەمەگەنى ءۇشىن ولاردى قوعامدىق كولىكتەن ماجبۇرلەپ تۇسىرۋگە تىيىم سالىندى. بۇل ارەكەتكە 5 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل قاراستىرىلعان.

سۋديا ب.قاراباەۆ كامەلەتتىك جاسقا تولماعانداردىڭ ىستەرى جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتقا 2024 جىلدىڭ 3 ايىندا 2 025 ارىز كەلىپ تۇسكەنىن مالىمدەدى. بىلتىرعى ەسەپپەن سالىستىرعاندا, ارىزدار 90%-عا كوبەيگەن. ارىزداردىڭ دەنى نەكە جانە وتباسى داۋلارىنا قاتىستى ماسەلەلەردى قامتيدى. ولاردىڭ دەنى – نەكە بۇزۋ, م ۇلىك ءبولۋ, بالالاردىڭ تۇرعىلىقتى جەرىن انىقتاۋ, اكەلىك قۇقىقتان ايىرۋ, شەكتەۋ, اليمەنت ءوندىرۋ سىندى ماسەلەلەر. ارىزداردىڭ 90 پايىزعا كوبەيۋ سەبەبى بۇرىن كەيبىر ساناتتاعى ىستەر جالپى سوتتا قارالاتىن. بىلتىر قىركۇيەك ايىنان باستاپ اۋداندىق سوتتار بىرىكتىرىلىپ, نەكە جانە وتباسىعا قاتىستى ارىزداردى قاراۋ كامەلەتتىك جاسقا تولماعاندار ىستەرى جونىندەگى سوتقا جۇكتەلدى.

ماماننىڭ ايتۋىنشا, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتا بۇرىن ايەل جە­ڭىل دارەجەدەگى سوققى السا, اكىمشىلىك جاۋاپ­كەرشىلىكتە قارالىپ, ءىس كوبىنە قىس­قارىپ كەتەتىن. ەندى مۇنداي قىل­مىستىق ىسكە تىكەلەي سوت قۇقىقتىق با­عاسىن بەرەدى. ال بالالار قۇقىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگىنە بايلانىستى ايتساق, 2024 جىلدىڭ ءى توقسانىندا 43 ادامعا قاتىستى 27 قىلمىستىق ءىس كەلىپ تۇسكەن. وسىلاردىڭ ىشىندە بالالار قولىمەن جاسالعان ۇرلىق, توناۋ, كامەلەت جاسىنا تولماعانداردىڭ ءبىر-بىرىمەن جىنىستىق قاتىناسقا ءتۇسۋى نەمەسە بالالاردى زورلاۋ, ولاردى ازعىندىق جولعا يتەرمەلەۋ سەكىلدى قىلمىستار بار. سونىمەن قاتار سوت تۇنگى ۋاقىتتا كوشە كەزىپ جۇرگەن بالا­لاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە بايلانىس­تى اكىمشىلىك ءىستى قاراپ, سول بويىنشا اتا-اناسىنا ءتيىستى شارا قولدانىلدى. 2024 جىلدىڭ 3 ايىندا كامەلەتتىك جاسقا تولماعانداردىڭ ىستەرى جونىندەگى سوتقا 56 اكىمشىلىك ءىس كەلىپ تۇسكەن. 50 ىسكە سوت ايىپپۇل سالۋ شاراسىن قولدانعان.

سۋديا 16 جاسقا دەيىنگى بالالار ارا­سىندا جىنىستىق سيپاتتاعى قىلمىس­تار­دىڭ كەيىنگى جىلدارى كوبەيىپ بارا جات­قانى الاڭداتارلىق جاعداي ەكەنىن ايتتى. ونىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى رە­تىندە مامان بالالاردى بۇزىپ جاتقان الەۋمەتتىك جەلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «ۆيرتۋالدى الەم بالالاردىڭ ساناسىن ۋلاپ, جاستايىنان قىلمىسقا يتەرمەلەپ جاتىر. لۋدومانيا – ويىنقۇمارلىق تا وقۋشىلاردى وزىنە تاۋەلدى ەتەتىن جا­مان ادەتتىڭ ءبىرى. بالالاردى وسى تەرىس قىلىقتان ساقتاۋ ماقساتىندا سوت ما­ماندارى ادىلەت دەپارتامەنتىمەن بىرلەسىپ, مەكتەپتەردە ءتۇسىندىرۋ جۇ­مىس­تارىن جۇرگىزىپ كەلەدى. ءتىپتى اجىراسۋ دەرەكتەرىنىڭ ارتۋىنا, ءسۋيتسيدتىڭ ورىن الۋىنا وسى ويىنقۇمارلىق كەسىرىن تيگىزىپ وتىر», دەيدى ب.قاراباەۆ.

كامەلەتتىك جاسقا تولماعانداردىڭ ىستەرىن قارايتىن سوت ورگانىنداعى باس­تى پروبلەمانىڭ ءبىرى – سۋديالارعا جۇكتەلەتىن قىزمەتتىك جۇكتەمەنىڭ كوپ­تىگى. ماسەلەن, قالالىق سوتتا شتات بويىن­شا توراعامەن قوسقاندا 7 سۋديا­ بولۋى كەرەك. الايدا توراعا ورنى قازىر بوس تۇر. بوس قىزمەت ورنىنا كونكۋرس جاريالانعان. التى سۋديانىڭ بەسەۋى ازاماتتىق ءىس قاراسا, ءبىر سۋديانىڭ جاۋاپ­كەر­شىلىگىنە قىلمىستىق, اكىمشىلىك ىستەر جۇكتەلگەن. بۇگىنگە دەيىن سوتقا 3262 ءىس كەلىپ تۇسسە, 1003 ءىس وندىرىستە. سۋديا ب.قاراباەۆتىڭ ايتۋىنشا, استانا قالاسىندا 1,5 ملن حالىققا كامەلەتتىك جاسقا تولماعاندار ءىسىن قارايتىن 15 سۋديا قىزمەت كورسەتسە, 1 ملن 250 مىڭ تۇرعىنى بار ءۇشىنشى مەگاپوليستە ولاردىڭ سانى 5-6 عانا. مۇندايدا جۇكتەمەنىڭ كوپتىگى سۋديالاردىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگى مەن جۇمىس ساپاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزەرى انىق

شىمكەنت