«قايىرىمدى قالا قۇندىلىقتارى» جوباسى اياسىندا قولعا الىنعان بۇل ءىس-شارادا زەينەپ اپامىز «ەر – ەلدىڭ يەسى, ايەل – ءۇيدىڭ كيەسى» تاقىرىبىندا اڭگىمە قوزعادى. باسقوسۋعا ارداگەرلەر, زيالى قاۋىم وكىلدەرى, جاستار قاتىستى.
كەزدەسۋدە اپامىز حالىقتىڭ قوشەمەتىنە بولەنىپ جۇرگەنى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ قادىر-قاسيەتىنىڭ ارقاسى ەكەنىن جەتكىزدى. ەلدىڭ ءوزىن سىيلايتىنى ءبىرىنشى كەزەكتە باتىر اتامىزدىڭ كەلىنى بولعاندىعى سەبەپتى ەكەنىن اشىق ايتتى.
اڭگىمە بارىسىندا زەينەپ احمەتوۆا ادامدى كوپ ماقتاي بەرۋگە بولمايتىنىن دا ەسكەرتتى. ويتكەنى كوپ ماقتاۋ ەستىگەن سايىن ادام سوعان ۇيرەنىپ, بويىندا جامان ادەت قالىپتاساتىنىن جاسىرمادى. ەگەر ءبىر مارتە ماقتالماي قالسا, تالاعى تارس ايىرىلىپ, كادىمگىدەي رەنجىپ شىعاتىنىن ايتتى. سودان كەيىن ماقتانسۇيەر ادام شىندىقتى قابىلداي المايدى. سول سەبەپتى دە قازاق «ماقتانى كوپتىڭ تالتاڭى كوپ» دەپ بەكەر ايتپاعان. دەي تۇرعانمەن اپامىزدىڭ باۋكەڭ ۇيرەتكەن ۇستانىمى ادامدى ماقتاعاندا دا شىندىقتى بەتكە ايتۋ كەرەك, ەگەر جامان جاعىن ءسوز ەتسە, ارتىق نارسە قوسىپ جالا جاپپاۋ قاجەت. ءسوز بارىسىندا اپامىز وزىنە قاراتا ايتىلعان ماقتاۋلاردان قورىقپايتىنىن مالىمدەدى. سەبەبى ونىڭ ءبارى قايىن اتاسىنا ارنالىپ جاتقانىن تۇسىنەدى. سوندىقتان دا قازاقتىڭ ىشىندە كوپشىلىككە تانىلماي جۇرگەن نەبىر مىقتى اجەلەر, كەلىندەر بار ەكەنىن ايتىپ, بىراق حالىقتىڭ زەينەپ اپانى كوبىرەك ءبىلۋى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ كەلىنى بولعاندىعى ءۇشىن ەكەنىن مويىندادى.
اپامىز باۋكەڭدەي باتىر تۇلعانىڭ كەلىنى بولۋ, سول اۋلەتتىڭ ابىرويىن ساقتاۋ, اتىنا كىر كەلتىرمەۋ – باستى مىندەتى, سول جولدا تۋرا ءجۇرۋ وڭاي ەمەستىگىن اتاپ ءوتتى. سەبەبى ۇنەمى حالىقتىڭ كوز الدىندا جۇرەسىڭ. جۋرناليستەردىڭ ادەتتەگى «قانداي اتاعىڭىز بار», دەگەن ساۋالىنا «مەندەگى اتاق بىرەۋ-اق سونىڭ ءوزى ءومىرىمنىڭ سوڭىنا دەيىن جەتەدى, ول مومىش ۇلىنىڭ كەلىنى دەگەن اتاق», دەپ جاۋاپ بەرەدى ەكەن.
باۋكەڭ كەلىنىنە ەشقاشان سوعىس جايىندا اڭگىمە قوزعاماپتى. تەك ۇلتتىڭ قۇندىلىقتارى مەن سالت-ءداستۇرى جايىندا قۇلاعىنا قۇيا بەرگەن. اپامىز اتاسىنان ۇعىپ العان بار وسيەتىن ۇرپاققا جەتكىزۋ مىندەتى ەكەنىن بايان ەتتى. «بالام, مەن ساعان ايتامىن, سەن ەرتەڭ ءوز بالاڭا جەتكىزەسىڭ, وسىلايشا ءبىر ۇيدە قازاقتىڭ ءيسى قالسىن», دەپ باۋكەڭ ەسكەرتىپ وتىرعان تاعى ءبىر ءسوزى «شىندىققا تۋرا قارا, الدىڭدا كور قازۋلى تۇرسا دا شىندىقتى ايتۋدان تايسالما» دەگەن وسيەتى بولعان. تاعى بىردە «جاقسى ادامنىڭ جاقسىلىعىن ايت, بىراق جاعىمپازدانبا, جامان ادامنىڭ جاماندىعىن بەتىنە باسساڭ دا, جالا جاپپا» دەگەن. قاراپايىم عانا ءسوز, بىراق تۇبىندە قانشاما ءمان-ماعىنا جاتقانىن ايتا كەتتى اپامىز. باۋكەڭ «قاتارىڭنان وزساڭ دا حالىقتان وزا المايسىڭ, سوندىقتان حالىققا باسىڭدى ءيىپ ءجۇر» دەپ اماناتىن تاپسىرىپتى. «مەن ولگەن سوڭ دا تىرىلەردىڭ ىشىندە جۇرەمىن» دەپتى. ونىڭ ماعىناسىن كەلىنى كەيىن ۇعىنعان. «سول ءسوز راسقا اينالدى», دەيدى اپامىز. قازىر باۋكەڭنىڭ اتىندا كوشە دە, مەكتەپ تە, ەسكەرتكىش تە بار. ءاربىر سويلەگەندە قازاق باتىر اتامىزدىڭ قاناتتى سوزدەرىن قوسىپ ايتادى. وسىلايشا, باۋكەڭنىڭ بەينەسى حالىقتىڭ جادىندا جاڭعىرىپ تۇرادى. اپامىزدىڭ پىكىرىنشە, مۇنىڭ ءبارى – ەلدىڭ باتىر ۇلىنا دەگەن شەكسىز مەيىرىمدىلىگى مەن سۇيىسپەنشىلىگىنىڭ ارقاسىندا بولىپ جاتقان دۇنيەلەر.
باۋكەڭدەي ۇلى تۇلعانىڭ بولمىسىن اشقان زەينەپ اپامىز بۇدان ءارى قاراي قوعامنىڭ وزەكتى تاقىرىپتارىنا قاراي ويىستى. سونىڭ ىشىندە ءدىن ماسەلەسىنە توقتالىپ, قازاق الميساقتان مۇسىلمان بولعانىن, قۇدايىن ەشقاشان ۇمىتپاعانىن, سوندىقتان ۇلتىمىزدى قايتا مۇسىلمان جاساۋ بەكەرشىلىك ەكەنىن پايىمدى تۇجىرىمدارمەن دالەلدەي ءتۇستى.
بۇدان كەيىن ءتىل ماسەلەسىن, ۇلتتىق بولمىستى قوزعاپ, «ىقتىرماڭ بولماسا جەلگە وكپەلەمە» دەگەن ءتامسىلدى العا تارتتى. ونداعى ۇعىندىرعىسى كەلگەنى ۇلتتىق ءتىل, ۇلتتىق سانا, قۇندىلىقتار ساقتالماسا, بۇگىندە قوعامعا داۋىل بولىپ ەنگەن جاھاندانۋ ۇدەرىسىنە قارسى تۇرۋ مۇمكىن ەمەس دەگەن وي بولدى.
كەزدەسۋ بارىسىندا زالداعى جۇرت اپامىزعا سۇراقتار قويىپ, باۋكەڭ تۋرالى ەستىمەگەن ەستەلىكتەر جايىندا ايتىپ بەرۋىن ءوتىندى. حالىقتىڭ تىلەگىنە وراي ەستە قالعان ءبىر وقيعانى بايانداپ بەردى.
«قايىن اتامنىڭ كەيىنگى العان ايەلى ەنەم قايتىس بولىپ, ول كىسىگە قاراۋ ءۇشىن قارا شاڭىراققا كوشىپ كەلدىك. اتام ءدال سول كەزدە شيپاجايعا كەتىپ بارادى ەكەن. بىزبەن قايىرلاسىپ, مەن كەلگەنشە رەتتەلىپ الارسىڭدار دەپ كەتتى. سول كىسىنىڭ كوڭىلىنەن شىعايىنشى دەگەن نيەتپەن ءۇيدى مۇنتازداي ەتىپ تازالادىم. ءتىپتى كابينەتىندەگى جۇمىس ۇستەلىنىڭ ءۇستىن دە تاپ-تۇيناقتاي ەتىپ جيناستىردىم. كوپ كۇتتىرمەي اتامىز دا كەلدى. قوڭىراۋدى ۇزاق باسىپ, ەسىك اشىلعان سوڭ ىشكە كىردى دە بىردەن كابينەتىنە بەت الدى. مەن بولسام مىنا جاقتا اتام ماقتايتىن بولدى دەپ دامەلەنىپ ءجۇرمىن. ءبىر كەزدە كابينەتتەن اقىرعان داۋىس ەستىلدى. داۋسى كادىمگى جارالى ارىستانداي, تاۋدان تاس قۇلاعانداي گۇرىلدەي شىقتى. ءسويتىپ, جۇمىس ۇستەلىن تازالاعانىم ءۇشىن جازىقتى بولىپ, جامان قاتتى ۇرىس ەستىدىم. كەۋدەمە وكسىك تىعىلدى. جىلاۋعا ۇيالىپ, كراننىڭ سۋىن اعىزىپ, سارىلداعان داۋسىمەن بىلدىرمەي كوز جاسىمدى توگىپ الدىم. كەيىن اتامنىڭ اشۋى تارقاعان سوڭ, «موي بەسپوريادوك – ەست ۆىسشي پوريادوك» دەپ ماعان اقىرىنداپ ءتۇسىندىردى. سويتسەم كىتاپتار, قاعازدار ۇستەل ۇستىندە شاشىلىپ جاتقانداي كورىنگەنىمەن اتام ونى وزىنشە رەتتەپ قويعان ءتۇرى ەكەن», دەدى زەينەپ اپامىز.
ارداقتى جان كەلىن مەن ەنەنىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس جايىندا دا سىر شەرتتى. «كەلىن – وكشەباسارىڭ, مۇراگەرىڭ, سوندىقتان ونى جامانداما, كەرىسىنشە, تاربيەسىنە كوڭىل ءبول» دەپ ەنەلەرگە وسيەت ايتىپ وتىرادى ەكەن اپامىز. «نەمەسە ءسۇيىپ قوسىلعان جىگىتىڭدى ومىرگە اكەلىپ, ءوسىرىپ باعىپ-قاققان ەنەڭە كورسەتكەن جاقسىلىعىڭ, راحمەتىڭ سول بولسىن, ونى قۇرمەتتەپ ءوت دەپ كەلىنگە دە وسيەت ايتۋدان جالىقپايمىن», دەيدى.
قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن جارىق جۇلدىزدى باتىرى باۋىرجان مومىش ۇلى جايىندا قىزىقتى ەستەلىكتەردەن سىر ءبولىسىپ, وتباسىلىق تاربيە پسيحولوگياسىندا قازاقى ءداستۇردىڭ ورنى مەن ءرولى جونىندە وي تولعاعان ەل اناسى شىرايلى شاھارداعى ماڭىزدى كەزدەسۋ اياسىندا ۇلت قاھارمانى ەسكەرتكىشىنە تاعزىم جاساپ, گۇل شوقتارىن قويدى.
شىمكەنت
