جىرى بىتپەگەن دەنساۋلىق جارناسى

بىلتىر حالىقتىڭ بۇل قىز­مەت ساپاسىنا قاناعاتتانۋ دەڭگەيى 45 پايىزعا دا جەتپەدى. ەسەسىنە ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىق ساق­تاۋ جۇيەسىندەگى قىزمەتتەرگە شاعىمدارى 27 مىڭنان اسقان.

كەيىنگى جىلدارى دەن­ساۋلىق ساق­­تاۋ جۇيەسى رە­كورد­تىق 2,8 ترلن تەڭگەگە قارجى­لان­دى­رىلعانى ءمالىم. ءتىپتى كوروناۆيرۋس پان­دەميا­سىنىڭ ەڭ قيىن ءبى­رىنشى جىلى­مەن سالىستىرعاندا قار­جىلان­دىرۋ 65 پايىزعا جۋىق وس­كەن. بۇل قاراجاتتىڭ جارتىسىنان كوبى (57 پايىز نەمەسە 1,6 ترلن تەڭگە) مەملەكەتتىك مىندەتتى تەگىن مەدي­تسي­نالىق كو­مەك شەڭبەرىندە, قالعا­نى الەۋ­­مەتتىك مەديتسينالىق ساق­تان­دىرۋ قورىنان (امسق) ءبو­لىندى. بىراق كورسەتكىشتەردىڭ ءوسۋى مەن قىزمەتتەردى شامادان تىس تۇتىنۋ كەزىندە سالا تولىقتاي قار­جىلاندىرىلماعان كۇيدە قا­لىپ وتىر. امسق ما­لىمەت­تەرى بويىنشا, بيىل سا­لا­داعى تاپشىلىق 151 ملرد تەڭ­گەنى قۇرايدى. العاشقى مە­ديتسينالىق-سانيتارلىق كو­مەك, جەدەل جاردەم, ونكوگەماتولوگيا جانە امبۋلاتوريالىق ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ سياقتى باعىتتار بويىنشا قا­راجات تەك 10-11 ايعا جەتەدى.

بۇعان قوسا وسى جىلى قوسىمشا قارجىلاندىرۋ كۇتىلمەيدى, ياعني الەۋمەتتىك سالانىڭ بۇل بۋىنى وڭتايلاندىرۋعا, رەزەرۆتەردى ىزدەۋ مەن قاتاڭ ۇنەمدەۋ رەجىمىنە كوشۋى قاجەت.

سونىمەن ساقتاندىرۋ مەدي­تسيناسىنىڭ اعىمداعى جاي-كۇيىنە بايلانىستى ازاماتتاردىڭ تەگىن كومەككە قولى ۇنەمى جەتە بەر­مەيدى, ەمحانالاردا كەزەك كەپ­تەلىپ, تار ماماندارعا تالون, جولداما الۋ قيىندايدى. اي­نالىپ كەلگەندە مەملەكەتتىك كە­­پىلدىكتەر اقىلى قىزمەتپەن اۋىستىرىلىپ, جۇرت جەكە مەكە­مەلەرگە جۇگىنەدى. مۇنى ناۋ­قاستاردىڭ تەك ءبىر ساناتى – دا­رىگەرلەردىڭ ەسەبىندە تۇراتىن ادامدار بويىنشا قارجىلىق كور­سەتكىشتەردى تەكسەرگەن امسق تال­داۋشىلارى دا بايقاعان. قور­دىڭ سيتۋاتسيالىق تالداۋ ورتا­لىعىنىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىر ديناميكالىق باقىلاۋعا جاتاتىن 14 ملن ادامنىڭ 11,7 ملن-ى (نەمەسە 84 پايىزى) العاشقى مە­ديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك شەڭبەرىندە دارىگەرگە ءبىر-اق رەت كەلگەن. ياعني جاناما تۇردە ءارى قاراي ناۋقاس اقىلى قىزمەتتى پاي­دالانۋعا ءماجبۇر بولعان. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى: دينا­ميكالىق باقىلاۋمەن تەك 478 مىڭ ادام نەمەسە وعان مۇق­تاج ادامداردىڭ جالپى سانىنىڭ 3,4%-ى عانا قامتىلعان. الدىن الا زەرتتەۋگە سايكەس تۇرعىنداردىڭ مەديتسيناعا قالتا شىعىنى دەن­ساۋلىق ساقتاۋعا جۇمسالاتىن اعىمداعى جالپى شىعىستاردىڭ 30 پايىزىن قۇرايدى. ال ددۇ ۇسىنىمدارىنا سايكەس بۇل كور­سەتكىش 15-20 پايىز ارا­لى­عىندا تۇرۋى كەرەك.

وكىنىشكە قاراي, قاجەتتى اقىلى مەديتسينالىق قىزمەتتەردى تۇراقتى تۇردە پايدالانۋعا, اۋرۋى ابدەن اسقىنعاندا عانا د­ارىگەرگە جۇگىرمەي, جوسپارلى تۇردە سكرينينگتەۋ جانە ال­دىن الۋ ءۇشىن كلينيكالارعا با­رۋعا ءاربىر وتبا­سىنىڭ مۇمكىندىگى جوق. ءسويتىپ, مەملەكەتتىك اۋرۋحانالاردا نە­مەسە اقىلى كلينيكالاردا باس­تاپقى پروفيلاكتيكانىڭ تومەن دەڭگەيىنە بايلانىستى ناۋ­قاستاردىڭ 85 پايىزى كۇردەلى جاعدايدا العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەككە جۇگىنەدى. ددۇ ۇسىنىمدارىنا سايكەس, پروفيلاكتيكانىڭ بۇل ءۇشىنشى دەڭگەيى 3-5 پايىز ارالىعىندا بولۋى كەرەك. سايكەسىنشە العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك شەڭبەرىندەگى جۇگىنۋدىڭ باسىم بولىگى – 60-70 پايىزى باستاپقى پروفيلاكتيكا, ياعني سكرينينگ, كەسەلدىڭ قاۋىپتى فاكتورلارىن جويۋ مەن ازايتۋ دەڭگەيىندە بو­لۋعا ءتيىس. بىزدە بۇل كورسەتكىش – نەبارى 3 پايىز.

بەيىندى مينيسترلىكتىڭ باسشىسى اقمارال ءالنازاروۆا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزگى پروبلەمالارىنىڭ قا­تارىندا ءمامس جۇيەسىنىڭ اشىق ەمەستىگىن, تيىمدىلىكتىڭ تو­مەن­دىگىن, مەديتسينالىق ۇيىم­­داردىڭ قار­جىلىق تۇراق­سىز­دىعىن كەل­تىرگەنى ءمالىم. ەل­دەگى ءاربىر بە­سىنشى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋشىنىڭ كرەدي­تورلىق بەرەشەگىنىڭ بولۋى اۋرۋحانالاردى قارجىلاندىرۋدىڭ جۇيەلى پروبلەماسىن كورسەتەدى. ماسەلەن, 423 مەديتسينالىق ۇيىم­نىڭ كرەديتورلىق بە­رە­­شەگىنىڭ جالپى سوماسى وسى جىل­دىڭ قاڭتار ايىنىڭ سوڭىندا 82,3 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. جال­پى, بىلتىر اۋرۋحانالاردىڭ كونتراگەنتتەر الدىنداعى قارىز­دارى 3,8 پايىزعا ءوستى. ارينە, ءار وڭىر­دەگى جاعداي ارقالاي. مىسالى, استانادا مەديتسينالىق مەكە­مەلەردىڭ بورىشى 18,3 ملرد تەڭگەگە (پليۋس 38,9%) جەتىپ جى­عىلسا, الماتىدا بۇل سوما 5,7 ملرد تەڭگەگە (پليۋس 7,3%), شى­عىس قازاقستاندا 4,9 ملرد تەڭگەگە (پليۋس 25,9%) تەڭ كەلدى. وسى­لايشا, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيە­سىنىڭ قازىرگى جاعدايىندا وزدەرىنىڭ شىعىندار سمەتاسىنا سايكەس كەلمەيتىن جاعدايدا تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى (تمككك) ب­و­يىنشا جۇمىس ىستەيتىن اۋرۋحا­نالاردىڭ قارىزى ەسەلەنىپ ءوسىپ جاتىر. قالىپتاسقان جاع­داي­دىڭ سەبەبى – تاريفتەردى قالىپ­تاستىرۋدىڭ جەتىلمەگەن جۇيەسى, مەديتسينالىق كومەكتىڭ كولەمىن ايقىنداۋدىڭ جانە ونى اۋماقتىق ءبولۋدىڭ بۇلدىرلىعى. شىعىندى اۋرۋحانالار ءۇشىن بيۋدجەتتەن قىزمەتتەرگە اقى تولەۋ تا­ريفتەرىن تەڭەستىرۋدەن باسقا ۆەدومستۆو باسشىسى مينيستر­لىككە مەديتسينالىق كومەك كولەمىن, شىعىستاردى جانە تا­ريفتىك ساياساتتى جوسپارلاۋدىڭ مەم­لەكەتتىك فۋنكتسيالارىن قايتا­رۋدى ۇسىنعان ەدى.

ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرجان بەيسەنباەۆتىڭ ايتۋىنشا, مەدي­تسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ قول­دا­نىستاعى مودەلى ەكونو­مي­كانىڭ بارلىق قاعيداتىنا قايشى كەلەدى, ازاماتتاردىڭ ءوز دەنساۋلىعى ءۇشىن دەربەس جا­ۋاپكەرشىلىگىن جانە ەمدەلۋگە جيناقتاردى دەربەستەندىرۋدى قامتىمايدى. بۇل تۇستا امسق جۇمىسى تۇتاستاي جۇمباق, ءوزى ءبىر تۇڭعيىق «قارا قۇردىم» ەمەس ەكەنىن ايقىندايتىن اشىق­تىق بولۋى شارت. سول سەبەپتى ءمامس تولەمدەرىن ارتتىرۋدان باس تارتۋ; مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن مونوپوليادان شىعارۋ جانە وسى سالادا نارىقتىق, باسەكەلەستىك تەتىكتەردى ەنگىزۋ; ساقتاندىرۋ ۇيىم­دارىنداعى ازاماتتاردىڭ شوتتارىن دەربەستەندىرۋ; ءاربىر ناقتى ازاماتتىڭ دەنساۋلىق جاع­دايى مەن ءومىر سالتىنا بايلانىستى ساقتاندىرۋ جارنالارىن ايقىنداۋ ادىستەمەلەرىن ازىرلەۋ; ءمامس-ءتىڭ ساقتاندىرۋ جانە ىنتىماقتى بولىگىن ءبولۋ ۇسىنىلىپ وتىر.