جەڭىستىڭ ءتورت كۋاگەرى

سوعىس ارداگەرلەرىنىڭ ەڭ ۇل­كەنى – بيىل 102-گە كەل­گەن ۆالەنتينا ۆولكوداۆ. كەي­ۋانا ابدەن قار­تاي­عا­نىمەن رۋحى ءالى مىقتى. بىلتىر 9 ما­مىردا جۇرت قاتارلى شەرۋگە قاتىسىپ, سوعىستا قازا بول­عان­دارعا ورناتىلعان ماڭگىلىك الاۋعا گۇل شوقتارىن قويۋعا قا­تىسا الماعان ەدى. بىراق ءتاۋىر بول­عان سوڭ قالالىق ارداگەرلەر القاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كو­مە­گىمەن قىزىمەن بىرگە بارىپ, ولگەن­د­ەردىڭ رۋحىنا باس ءيىپ, گۇل شوقتارىن قويدى.

ۆالەنتينا ارحيپوۆنا – ۋكراين قىزى. سوعىس باستال­عان­دا كيەۆتىڭ تەحنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتى بولعان. ءبىز سوعىسقا قاتىسقاندار دەگەندە الدىمەن ۆينتوۆكا, اۆتومات نەمەسە پۋلەمەتپەن اتىسىپ جۇرگەن سولداتتار مەن ولارعا بۇيرىق بەرەتىن وفي­تسەر­لەردى ەلەستەتەمىز. ال شىن مانىندە اسكەري بولىمدەردىڭ تاماعىن, كيىمىن قامتاماسىز ەتەتىندەر, جارالانعانداردى ەمدەيتىن دارىگەرلەر دە سوعىسقا قاتىسۋشىلار. ول تۇگىل اسكەردىڭ ەسەپ-قيسابىن جۇرگىزەتىن, سولداتتار مەن وفيتسەرلەرگە ەڭبەكاقى تولەيتىن ەسەپشى, كاسسيرلەر دە سوعىسقا قاتىسۋشىلار ساناتىندا. ويتكەنى زۋىلداعان وق, جارىلعان سنارياد, اسپاننان تۇسكەن بومبا ولاردى سول­دات­تار مەن وفيتسەرلەردەن ايىر­­مايدى, وعى نەمەسە جا­رىق­­­شاعى تيسە ءبارىن دە جايراتادى. ۆالەنتينا ۆولكوداۆ تا قو­لىنا قارۋ ۇستاماعانىمەن 41-مەحانيكالاندىرىلعان اسكەري كوپىر قالاۋ جاساعىنا تىركەلىپ, قارجىلىق بولىمدە ەسەپ-قيساپ جاعىن جۇرگىزۋگە قاتىسقان. ونىڭ كاسىبى قازىناشىلىق كاسسيرى دەپ اتالادى. ءتورت جىل بويى اس­كەردىڭ ەڭبەكاقىسىن ەسەپتەۋ, اقشالارىن تاراتۋ قىزمەتىن اتقارعان. سوعىس ۋاقىتىندا دا سولداتتاردان باس­تاپ بارلىق وفيتسەرگە ەڭبەكاقى جازىلىپ وتىرعان. الايدا كەيبىرى سوعىسقا كىرگەندە قازا بولىپ, ەڭبەكاقىلارى الىنباي قالعان. مارقۇم بولعانداردىڭ اقشالارىن ۆالەنتينا مەكەنجايى بويىنشا اتا-اناسىنا نەمەسە ايەلى مەن بالالارىنا جىبەرىپ وتىرعان. بالكىم سونداي جانداردىڭ ايتقان العىسىنىڭ شاپاعاتى بولار ول بۇگىنگى كۇنگە دەنساۋلىعى سىر بەرسە دە اقىل-ساناسىنان ايىرىلماي, امان جەتىپ وتىر. سوعىس كەزىندە وزىمەن بىرگە قىزمەت ىستەيتىن ياكوۆ دەيتىن رەۆيزور جىگىتكە تۇرمىسقا شىعىپتى. مايدان ءورتى باسىلعاندا تىڭنىڭ دۇمپۋىمەن اقمولاعا كەلىپ, كەراميكالىق زاۋىتتا ەسەپشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. ەكى قىزىنان 4 جيەن, ال ولاردان 3 شوبەرە كورگەن. «بەرليندى العانى ءۇشىن» مەدالى, بىرنەشە مەرەكەلىك وردەن-مەدالى بار. كۇيەۋى 1969 جىلى قايتىس بولادى. ۆالەنتينا ۆولكوداۆ كىشى قىزىنىڭ وتباسىمەن بىرگە 70-جىلداردان بەرى پەتروپاۆل قالاسىندا تۇرادى.

بيىل 98-گە تولىپ وتىرعان ۆاسيلي ماكيەنكو وبلىستىڭ تۋماسى. قازىرگى ەسىل اۋدانىنداعى ۆولوشينكا اۋىلىندا تۋىپ-وسكەن جاس جىگىت 1944 جىلى سوعىسقا اتتانادى. سوعىس بىتكەن سوڭ پەتروپاۆل قالاسىنا كەلىپ, ۇزاق جىل وسىنداعى قۇرىلىس كاسىپورىندارىنىڭ بىرىندە جۇمىس ىستەگەن. ءۇش قىزى جانە ولاردان تۋعان بىرنەشە جيەنى بار. ءىى دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەنىن ارداگەر 1985 جىلى العان.

1927 جىلى تۋعان فەدور ششەگلوۆتى سوعىسقا 1944 جىلى 17 جاسقا تولعان بويدا العان. ول – ماعجان جۇماباەۆ اۋدانىنىڭ تۋماسى. ۋفا قالاسىنىڭ تۇبىندە اسكەري دايىندىقتان ءوتىپ, تانكىگە قارسى اتاتىن مىلتىقتى يگەرەدى. «مىلتىقتىڭ ۇڭعىسىنىڭ ءوزى 1,5 مەتر, سالماعى 16 كيلو بولاتىن. ونىڭ وعى ءدال تيسە تانكىنىڭ 45 مم-لىك ءبرونىن تەسىپ وتەتىن ەدى», دەپ ەسكە الادى مايدانگەر.

ف.ششەگلوۆتى 371-اتقىشتار ديۆيزياسىن تولىقتىرۋعا اكەلەدى. بۇل كەزدە ديۆيزيا نەمىس جەرىندە, كەنيگسبەرگ قالاسىن الۋ جولىندا سوعىسىپ جاتىر ەكەن. جاس بوزبالا جۇرت قاتارلى قاندى قىرعىنعا كۇمپ ەتىپ كىرىپ كەتەدى. اقساقال جەڭىستى نەمىستىڭ پالاۋ قالاسىندا قارسى العان. الايدا كەيىنگى الىنعان جاستاردى كوماندوۆانيە شىعىستاعى, جاپوندارمەن سوعىسقا جىبەرگەندە فەدور ششەگلوۆ تا بىرگە اتتانادى. ءسويتىپ, ول سوعىستى 1945 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا عانا اياقتايدى. كەۋدەسىندەگى مەرەكەلىك مەدالداردان باسقا «كەنيگسبەرگتى العانى ءۇشىن», «جاپونيانى جەڭگەنى» ءۇشىن مەدالدارى ونىڭ ەرلىك جولىنىڭ ايعاعى.

بيىل 9 قاڭتاردا مايدانگەر 97-ءى جاسقا كەلدى. اقساقالدى تۋعان كۇنىمەن وبلىس اكىمى عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆ, ارداگەرلەر القاسىنىڭ توراعاسى ەسكەندىر ەلەۋسىزوۆ جانە قالا اكىمى سەرىك مۇحامەديەۆ قۇتتىقتادى.

مايدانگەرلەردىڭ ءتورتىن­شى­سى دميتري سەرگەەۆ تە م.جۇماباەۆ اۋدانىنىڭ تۋماسى. ارداگەرلەردىڭ اراسىنداعى «ەڭ جاسى» وسى اقساقال, وتكەن جەلتوقسان ايىندا 96 جاسقا تولدى. ول بىردەن شىعىستاعى سو­عىس­قا الىنعان. سوعىستان كەيىن پەتروپاۆل قالاسىنا كەلىپ, اۋىر ماشينا جاساۋ زاۋىتىندا دانە­كەرلەۋشى-قۇراستىرۋشى بولىپ ۇزاق جىل ەڭبەك ەتكەن. بالا­لارى مەن نەمەرەلەرى بار.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى