جۇرەك قالاۋىمەن وتان قورعاۋشى ماماندىعىن تاڭداعان بولات باقىتجان ۇلىنىڭ ءومىر جولىنا قاراساڭ, قاراپايىم لەيتەنانتتان – گەنەرال-لەيتەنانتقا, ۆزۆود كومانديرىنەن – ءىىم ىشكى اسكەرلەرىنىڭ قولباسشىسى, قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارىنا دەيىن وتكەن قىزمەت بارىسى ءبىر كىتاپقا تاتىرلىق. ول ەل اسكەرىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوستى. كەيىپكەرىمىزدىڭ زامانداستارى مەن ارىپتەستەرىنەن ەلىنە ەلەۋلى ەڭبەك ەتكەن ازاماتقا دەگەن قۇرمەتتى بايقاۋ قيىن ەمەس.
الماتى وبلىسىنداعى ەڭبەكشىقازاق اۋدانى, اقتوبە وبلىسىنداعى قاندىاعاش قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتانعان بولات باقىتجان ۇلى – كەڭەس وداعىنىڭ مارشالى كونەۆ اتىنداعى الماتى جالپىاسكەري كوماندالىق ۋچيليششەسىنىڭ تۇلەگى. «وفيتسەرلەر شەبەرحاناسى» اتانعان اسكەري وقۋ ورنىندا ول بولاتتاي شىڭدالىپ, الماس قىلىشتاي قالىپتاسادى. ساپتىق جانە دەنە دايىندىعى, قارۋ قولدانۋ تاسىلدەرى, اسكەري كيىم كيۋ ۇلگىلەرى مەن ءومىر سۇرلەۋىنەن وتكەن ۇلاعاتتى ۇستازدارىنىڭ بەرگەن ءبىلىمى جاس كۋرسانتتى شىڭدادى.
بولاشاق گەنەرال كۋرسانتتىق كەزىنەن باستاپ ۇلكەن ءۇمىت كۇتەتىن ازامات ەكەنىن كورسەتتى. بۇل ونىڭ سپورتتىق, مادەني جان-جاقتى دامۋى اسكەري سالاداعى بولاشاق جەڭىستەرىنىڭ ىرگەتاسى ەدى. اينالاسىن تۇگەل قامتىپ, قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاستى. ءتىپتى دىنمۇحاممەد قوناەۆ اسكەري وقۋ ورنىنا كەلگەن كەزدە كۋرسانت بولات جاناساەۆ رەسپۋبليكا باسشىسىمەن تىلدەسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعان. جالىنداعان ورەن كەڭەستىك گەنەراليتەت پەن ەل اعالارىنىڭ اراسىندا ەش قىسىلماستان ويىن ەركىن ءبىلدىردى.
ءبىلىم جولىنداعى كۋرسانتتىق كەزەڭ اياقتالىپ, جاس لەيتەنانت ءومىرىنىڭ جاڭا ساتىسىنا قادام باستى. كەڭەس وكىمەتى سالتانات قۇرعان كەزدە وتان ۇعىمىنىڭ اياسى دا, الىپ جاتقان اۋماعى دا كەڭ بولعانى تۇسىنىكتى. جاس لەيتەنانتقا بىردەن گەرمانياعا جولداما بەرىلدى. بۇيرىقتىڭ اتى – بۇيرىق! تۋعان شاڭىراعىنان الشاقتىق جاس وفيتسەردىڭ جالىنىن سوندىرگەن جوق. كەرىسىنشە, ونىڭ بويىنداعى جاڭاشىلدىققا, بيىكتەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرا ءتۇستى. العاشقى قىزمەت جولىن گەرمانياداعى كەڭەس اسكەرلەرى توبىندا ۆزۆود, روتا كومانديرى, باتالون كومانديرىنىڭ ورىنباسارى بولۋدان باستاپ, كەيىندە ءسىبىر اسكەري وكرۋگىندە باتالون كومانديرىنىڭ ورىنباسارى, باتالون كومانديرى قىزمەتىن جالعاستىرادى. كيەۆ اسكەري وكرۋگىندە ءوزىن جاقسى قىرىنان كورسەتكەن ساربازدى جولدامامەن ماسكەۋ قالاسىنداعى م.ۆ.فرۋنزە اتىنداعى اسكەري اكادەمياسىنا وقۋعا جىبەرەدى.
80-جىلدار اياعىندا ورتا ازيا ەلدەرىندە تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى وتكىر قويىلدى. ورتا ازيا ۇلتتارىنىڭ ىشتەي دەربەستىككە ۇمتىلۋى, تاريحي ساحنادان ءوز ورنىن ىزدەۋى, الىپ ەلدەردىڭ مۇددەلەرىنىڭ توعىسۋى وسى ايماقتا ساياسي-الەۋمەتتىك قيىندىقتاردىڭ پايدا بولۋىنا يتەرمەلەگەن ەدى. ونىڭ ۇستىنە قىزىل يمپەريانىڭ قۇلدىراۋ كەزەڭى دە تاياپ قالعانىن كوپشىلىك سەزگەن. قارا حالىق بىلاي تۇرسىن, «ورتالىق» تاراپىنان الىپ مەملەكەتتى ساقتاپ قالۋ, ءتىپتى بولماسا ىدىراۋ ءۇردىسىن بەيبىت تۇردە, قان-توگىسسىز, ادام شىعىنىنسىز جۇزەگە اسىرۋ ماقساتى قويىلدى.
سول جىلدارى ۇلتارالىق قاتىناستار شيەلەنىسىپ, ورتاق ءۇيىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىندە قاقتىعىس وشاقتارى پايدا بولدى. ءدال وسى قيىن-قىستاۋ ۋاقىتتا كسرو ىشكى اسكەرىنىڭ ورتا ازيا مەن قازاقستان بويىنشا جاتتىعۋ پولكىنىڭ كومانديرى لاۋازىمىنا بولات باقىتجان ۇلىن مول تاجىريبەسىنە سەنىپ تاعايىندايدى. ىرگەسى شايقالعان يمپەريانىڭ جان-جاعىن الاۋىزدىق وتى شارپىعان كەزدەرى ىشكى اسكەردىڭ جاۋىنگەرلەرى بارىنشا اراعايىندىق تانىتىپ, بەيبىتشىلىك ميسسياسىمەن قارسىلاسقان تاراپتاردى اجىراتتى.
فەرعانا مەن باكۋدەگى, تاۋلى قاراباقتاعى قاقتىعىستاردا جانە تاعى باسقا وقيعالار كەزىندە قۇقىقتىق ءتارتىپ اسكەرلەرىنىڭ ارقاسىندا قانشاما بەيبىت تۇرعىننىڭ ءومىرىن قاتەردەن اراشالادى. قانشاما ازامات وتباسىلارىنا امان ورالدى. وسى اۋماقتا بەيبىت جاعدايدى قالىپتاستىرۋعا كسرو, گەرمانيا ارمياسىنداعى دالالىق وقۋ-جاتتىعۋلاردا تاجىريبەسىن شىنداعان بولات باقىتجان ۇلى ءبىر ادامداي اتسالىستى. سارداردىڭ مۇنداي ەرلىگى بارىن ءبىرىمىز بىلسەك, ەندى ءبىرىمىز بىلمەيمىز.
دەسە دە, سول كەزدەگى ەرەن ەرلىكتى تاريح ءالى دە ايشىقتاپ بەرەدى دەپ سانايمىز. ۋاقىت وتە ءار جەردەگى كوتەرىلىستەردىڭ سەبەبىمەن الىپ مەملەكەت كسرو-نىڭ شاڭىراعى ىدىراپ, بىرنەشە مەملەكەتكە ءبولىندى. وسىلايشا, ءبىزدىڭ ەلدە تاۋەلسىزدىك تاڭى ارايلاپ اتتى. ارينە ەگەمەندىك الىپ, قۋانىش سەزىمى كوكىرەگىمىزدى كەرنەگەنمەن, ەلىمىزدىڭ قوعامدىق ومىرىندە قوردالانعان كوپ ماسەلە شەشىمىن كۇتىپ تۇرعان ەدى. سونىڭ ىشىندە ەڭ ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قالىپتاستىرۋ.
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلى بولات باقىتجان ۇلىنىڭ ومىرىندە تاعى ءبىر جاڭا كەزەڭ باستالدى. ەل سەنىم ارتىپ الماتى وبلىسىنىڭ ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنان جوعارعى كەڭەستىڭ 12-شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى اتانادى. جاۋاپكەرشىلىگى مول قىزمەتتە ءجۇرىپ, ەگەمەن ەلدىڭ ارمياسىنىڭ ىرگەتاسىن قالاۋعا بار ىنتاسىمەن كىرىسەدى. سەبەبى ول اسكەري ءومىردىڭ قيىن دا قىزىقتى سۇرلەۋىنەن وتكەن, تىسقاققان وفيتسەر بولاتىن. اسكەرگە قاتىستى ماسەلەلەردى ءاتۇستى قاراماي, وڭتايلى شەشىلۋىن تىكەلەي قاداعالادى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى تۋرالى», «قر ءىىم ىشكى اسكەرلەرى تۋرالى», «قر ۇقك شەكارا قىزمەتى تۋرالى», «اسكەري قىزمەت جانە اسكەري قىزمەتشىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭدار مەن تاعى دا باسقا زاڭداردىڭ جوباسىن جاساپ, قابىلدانۋىنا ۇلەسىن قوستى. اسكەرگە قاتىستى كەز كەلگەن ماسەلەنىڭ باسى-قاسىندا ءجۇردى. قوعامدىق ماسەلەلەرگە بەلسەنە ارالاسىپ, ءوزىنىڭ پىكىرىن باتىل ءبىلدىردى. قانداي دا ءبىر شەشىمى شيىرلانعان پروبلەمانىڭ وڭتايلى جولىن تابا ءبىلۋ ازدىق ەتەدى, ونى ۇلكەن مىنبەردەن جەتەسىن جەتكىزە وتكىر ايتا ءبىلۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلەتىن شارۋا ەمەس. وسى تۇرعىدان كەلگەندە دە كەيىپكەرىمىزدىڭ قايراتكەرلىك قىرى ايقىن كورىنىپ تۇر.
اسكەرىمىزدىڭ قۇجاتتامالىق نەگىزى قالانعانىمەن, ءالى دە ىسكە اسىرۋ جاعى اقساپ تۇرعان. جالپى, حالىقتىق كۇن كورىسى سەكىلدى اسكەريلەردىڭ دە جاعدايى كوڭىل كونشىتپەيتىن دەڭگەيدە ەدى. سوزدەن ىسكە كىرىسۋ – ۋاقىت تالابى. بولات باقىتجان ۇلىنىڭ مول تاجىريبەسى ەسكەرىلىپ, 1994 جىلى وعان ىشكى اسكەردىڭ تىزگىنى سەنىپ تاپسىرىلدى. مىنە, سودان بەرگى ءومىرى قۇقىقتىق ءتارتىپ اسكەرىمەن ەتەنە بايلانىستى. ەلدەگى ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا قاراماستان, جاۋىنگەرلەردىڭ رۋحىن كوتەرۋ سونىڭ نەگىزگىسى بولدى. مەملەكەتتىڭ قورعانىس الەۋەتىنىڭ جاعدايى ىشكى اسكەرمەن تىكەلەي بايلانىستى بولعاندىقتان, ەڭ الدىمەن جاۋىنگەرلىك دايارلىققا ۇلكەن كوڭىل ءبولىندى. اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ جالاقىلارى كەشىكتىرىلىپ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىنىڭ ناشارلىعى, كادر تاپشىلىعىنا قاراماستان, جاۋىنگەرلىك دايارلىقتى جوعارى دەڭگەيگە كوتەرۋ تالابى قويىلدى. بۇل ايتقانعا وڭاي كورىنگەنىمەن, ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋ وڭايعا سوقپاسى انىق بولاتىن.
ەرەكشە توقتالاتىن ءبىر جايت, سول كەزدە ادامداردىڭ ءۇمىتىن وياتۋ, بولاشاققا دەگەن سەنىم ۇيالاتۋ قيىننىڭ-قيىنى ەدى. كەيدە جىلى سوزىمەن, كەيدە قاتاڭ تارتىپپەن قويىلعان تاپسىرمانىڭ ۇدەسىنەن شىعۋ كەرەك بولدى. سونداي-اق ول وفيتسەرلەردەن جاڭا زاماننىڭ اعىمىنان قالماۋدى قاتال تالاپ ەتە ءبىلدى. اسكەردىڭ ءبىر ورىندا تۇراقتاپ قالۋىن قالامادى. وفيتسەرلەردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە, تاجىريبە جيناقتاۋىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولدى. كوماندير جىلى كابينەتتە وتىرىپ, بۇيرىق بەرۋشى ەمەس, جەكە قۇرامنىڭ ىستىق-سۋىعىنا بىرگە توڭىپ, قيىن جاعدايدان قيىستىرا جول تاۋىپ كەتۋى قاجەتتىگىن ۇنەمى ايتىپ ءجۇردى. ءوزى دە وسى ۇستانىمدا بولدى. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى بارلىق اسكەري ءبولىم مەن جەكە روتالاردى, اسكەري قالاشىقتاردى ارالاپ شىقتى. سونداي ساپارلارىندا قاراماعىنداعى ءار كومانديردىڭ ءۋاجى مەن ۇسىنىستارىن مۇقيات تىڭداي ءبىلدى.
وسىنداي سابىرلىلىقتىڭ ارقاسىندا ىشكى اسكەردىڭ قالىپتاسىپ, اياعىنان تىك تۇرىپ كەتۋىنە قوسقان ۇشان-تەڭىز ۇلەسىن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. جاۋىنگەرلەردىڭ تاماقتانۋى مەن جاڭا عيماراتتاردى سالۋ سەكىلدى ۇلكەندى-كىشىلى ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە اتسالىستى. قانداي ءىستى قولعا الماسىن سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋگە بار ىنتاسىمەن كىرىستى. «مۇمكىن ەمەس» دەگەن ءسوز تىركەسى گەنەرال-لەيتەنانت ب.جاناساەۆتىڭ سوزدىگىندە بولمايتىن. سوندىقتان بولار, «جاناساەۆ كەلەدى» دەگەندى ەستىگەن كەز كەلگەن اسكەري ءبولىم الدىنا جارتى جىل ۋاقىت سالىپ, قولباسشىلارىنىڭ ساپارىن كۇتەتىن. كەز كەلگەن ءىستى ناتيجەمەن اياقتاۋى قولاستىنداعىلاردىڭ دا سەنىمىن ارتتىرا ءتۇستى. جەكە قۇرامنىڭ جۇرەكتەرىنە جالىن وتىن تۇتاتۋ قاسيەتى ناعىز ساردارعا بۇيىرعان. ەڭ باستىسى – اسكەردەگى جەڭىمپاز رۋحتى قالىپتاستىرۋ. رۋحى مىعىم اسكەردىڭ الدىندا الىنبايتىن قامال بولمايدى. ىشكى اسكەردىڭ قىزمەتى كۇردەلى كەزدەردە ونى قولىنا الىپ, بيىك دەڭگەيگە كوتەرۋ تەك ىسكەر, ەڭبەكقور, باتىل, ەلجاندى جانە ءور مىنەزدى تۇلعالاردىڭ قولىنان كەلەر.
2000 جىلدان كەيىن كاسىبي ساردار, گەنەرال-لەيتەنانت بولات جاناساەۆ باسقا لاۋازىمدى قىزمەتتەرگە اۋىسىپ, ابىرويلى قىزمەتىن جالعاستىردى. دەسە دە, ىشكى اسكەر, بۇگىنگى ۇلتتىق ۇلاننىڭ تاريحىندا وشپەس ءىز قالدىردى. دارابوز تۇلعانىڭ بۇگىنگى وتانشىل جاستارعا ۇيرەتەر ءتالىمى مەن تاجىريبەسى از ەمەس.
