نارىقتى ارباعان كورشىنىڭ ارزان ءسۇتى كەرەكۋلىك شارۋالار مەن زاۋىتتاردى شىعىنعا ۇشىراتا ما؟

فەرمەرلەر قازىر كاسىپورىندار تۋىنداتقان ماسەلە بويىنشا قۇزىرلى ورگاندارعا ءجيى شاعىمدانا باستاعان. ال مەملەكەتتەن ميللياردتاعان نەسيە الىپ, تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىن قۇرىپ جاتقان اۋىلداعى ەتى ءتىرى ازاماتتار كاسىپتەرىنىڭ كەلەشەگىنە الاڭداپ وتىر.

شارۋالاردىڭ ايتۋىنشا, رەسەيدىڭ ارزان شيكىزاتى جەرگىلىكتى ءسۇت زاۋىتتارىنىڭ كوزىن ارباپ جاتىر. زاۋىتتار ءوزىمىزدىڭ ءسۇت شارۋاشىلىقتارى مەن قوسالقى شارۋاشىلىقتاردان ءسۇتتىڭ ءليترىن شامامەن 170-191 تەڭگەدەن ساتىپ الادى. ال پاۆلودار وبلىسى اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى بەرگەن دەرەككە سۇيەنسەك, رەسەيدەگى فەرمەرلەر ول جاقتاعى وڭدەۋشىلەرگە اعارعاننىڭ ءليترىن 31 رۋبلدەن, ياعني تەڭگەگە شاققاندا شامامەن 147-148 تەڭگەگە بەرىپ وتىر. مۇنداي ارزان باعا پاۆلودارلىق ءسۇت وڭدەيتىن زاۋىتتاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىراتىنى انىق. ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىققا جول اشىق ەكەنىن ەسكەرسەك, جۋىق ۋاقىتتا وتاندىق سۋپەرماركەتتەردى بەلارۋستەن اعىلىپ جاتقان ونىمدەردى قوسپاعاندا, كورشى مەملەكەتتىڭ تەز بۇزىلاتىن ءسۇت ونىمدەرى تولىعىمەن جاۋ­لاپ الۋى عاجاپ ەمەس. ال ونىڭ سالدارى ءسۇت شارۋاشىلىعى ءۇشىن عانا ەمەس, جەرگىلىكتى زاۋىتتارعا ۇلكەن قاۋىپ.

– ءبىزدىڭ پالاتاعا وبلىستاعى ءسۇت ءوندىرۋشى فەرمالار ءجيى شاعىمدانا باستادى. قاراپايىم شارۋالار مەملەكەتتەن ميللياردتاعان نەسيە الىپ, تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىن سالىپ, ولارىن جاقىن جىلدارى اقتاپ شىعامىز دەپ ءۇمىت ارتقان عوي. الايدا وڭىردەگى وڭدەۋشى كاسىپورىندار ءبىزدىڭ شارۋالاردىڭ سۇتتەرىن ساتىپ الۋدان باس تارتىپ وتىر دەگەن اقپارات بار. شيكىزاتتىڭ كولەمىنە شەكتەۋ ەنگىزە باستاعان. كەيبىر زاۋىتتار شيكىزات قابىلدامايمىز دەپ اشىق تۇردە ەسكەرتكەن. ال اۋىلشارۋاشىلىق جانۋارلارىن كوبەيتۋ ارقىلى جاڭادان ءسۇت شارۋاشىلىقتارىن قۇرۋ, سونىڭ ناتيجەسىندە وتاندىق ءسۇت پەن ءسۇت ونىم­دەرىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ – بۇل مەملە­كەتتىك ماڭىزى بار ماسەلە, – دەيدى وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى جومارت سەمباەۆ.

پاۆلودار وبلىسى اۋىل شارۋاشى­لىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىن­باسارى تولەگەن كوشەرباەۆ ءسۇت زاۋىت­تارى­نىڭ قابىلداناتىن شيكىزاتقا باي­لا­نىستى شەكتەۋ ەنگىزۋى ءبىرىنشى رەت كەز­دەسىپ وتىرعانىن ايتادى. بۇعان دەيىن كاسىپ­ورىندار تولىق جۇكتەمەمەن جۇمىس ىستەپ, نارىقتا ءسۇت جەتپەگەنى سەبەپتى ەلىمىز­دىڭ وزگە وڭىرلەرىنەن تاسىعان. ەندى كەلىپ وسىنداي ماسەلە قالىپتاسىپ وتىر. ال جازدا شيكىزاتتىڭ كولەمى قازىرگىدەن دە كوپ بولاتىنىن ەسكەرسەك, جاعداي ءتىپتى شيەلەنىسۋى مۇمكىن.

ء«سۇت وڭدەۋشىلەر دايىن ونىمدەرىن جەرگىلىكتى نارىقتا ساتا الماي وتىرعان­دارىن, قويمالارى تولىپ تۇرعاندارىن ءجيى ايتادى. شيكىزاتتى قابىلداۋعا شەكتەۋ ەنگىزۋدىڭ نەگىزگى سەبەبى وسى دەپ تۇسىندىرەدى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, قالالارداعى ۇلكەن سۋپەرماركەتتەر جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەرگە ءوز تاۋارلارىن ساتۋ ءۇشىن ەڭ ءتيىمدى جانە قولجەتىمدى ساۋ­دا ورىندارىن ۇسىنۋى كەرەك. سەبەبى ساۋدا سورەلەرىندەگى ونىمدەردىڭ 60-70 پايىزىن رەسەي فەدەراتسياسىنان اكەلىنگەن تاۋارلار قۇرايدى. ونىڭ ۇستىنە وڭدەۋشى كاسىپورىندارىمىز شەكارالاس ايماقتارعا بارىپ, رەسەيلىك تەز بۇزىلاتىن دايىن ءسۇت ونىمدەرىن جەتكىزە باستاۋدى جوسپارلاپ وتىر. ەندەشە الداعى ۋاقىتتا جاعداي ودان سايىن ۋشى­عادى. سوندىقتان بۇل تاراپتاعى ساياساتتى قايتا قاراۋ قاجەت», دەيدى باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى.

وسى ورايدا «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنان» قىرۋار قاراجاتتى قارىزعا الىپ, 1 500 باسقا ارنالعان زاماناۋي تاۋارلى ءسۇت فەرماسىن ىسكە قوسۋعا كىرىسكەن  «AndasAgro» جشس-نىڭ قازىرگى قيىن جاعدايىن مىسال ەتۋگە بولادى. شارۋاشىلىق باسشىسى زەينوللا سالمەنباەۆ جوباعا جۇمسالعان 8 ملرد تەڭگەنىڭ تەڭ جارتىسى – سەرىكتەستىكتىڭ جەكە قاراجاتى ەكەنىن, فەرمادا بولاشاقتا 100 جۇمىس ورنى قۇرىلىپ, جىلىنا 10 مىڭ توننا ءسۇت بەرۋ جوسپارلانعانىن جەتكىزدى. ەندى مىنا جاعدايدا شارۋا نە ىستەرىن بىلمەي ابدىراپ وتىر.

ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, وبلىستا جالپى سىيىمدىلىعى 166,6 مىڭ توننا بولاتىن 101 ءسۇت سالقىنداتقىش پەن 63 دايىنداۋ پۋنكتى بار. دايىنداۋ پۋنكتتەرىندەگى جۇمىسشىلار سانى - 156 ادام. ال شيكىزاتتى وڭدەۋمەن 8 كاسىپورىن اينالىسادى. وتكەن جىلى ايماقتا  449,4 مىڭ توننا ءسۇت وندىرىلگەن.  ال بيىلعى جىلدىڭ العاشقى ءۇش ايىندا وڭىردە 67,6 مىڭ توننا ءسۇت تاپسىرىلعان. شىنداپ كەلگەندە, نارىقتاعى جەرگىلىكتى ءسۇت ونىمدەرىنىڭ ۇلەسى 50 پايىزدان اسپايدى. وزگە بولىگى رەسپۋبليكانىڭ وزگە وڭىرلەرىنەن, شەتەلدەن جەتكىزىلەدى. ءسۇت وندىرۋمەن جالپى سانى 25-تەن استام شارۋاشىلىق شۇعىلدانسا, ولاردىڭ قاتارىن بيىل 5,1 مىڭ باس سيىرعا ارنال­عان 6 ينۆەستيتسيالىق جوبا تولىقتىرا تۇسپەكشى. بۇل جوبالاردىڭ جالپى قۇنى – 28,4 ملرد تەڭگە. زاۋىتتار الگىندەي شا­رۋا­شىلىقتاردان قابىلدايتىن سۇتكە شەك­تەۋ قويىپ جاتقاندا تاۋارلى ءسۇت فەر­مالارىن كوبەيتۋ قانشالىقتى ءتيىمدى؟

جالپى, تاۋارلى ءسۇت فەرمالارى مەن ءسۇت قابىلداۋشىلار مەملەكەتتەن بۇگىندە ۇلكەن كولەمدە سۋبسيديا الىپ وتىرعانىن دا ۇمىتپاعان ابزال.

– 2023 جىلى بارلىق دەڭگەيدەگى بيۋدجەتتەن 12,1 ملرد تەڭگە سۋبسيديا ءبولىنىپ, تولىق يگەرىلدى.  ونىڭ ىشىندە ءسۇت فەرمالارىنىڭ ۇلەسىنە 7,1 ملرد تەڭگە نەمەسە بولىنگەن قاراجاتتىڭ 59 پايىزى تيگەن.  وسىنداي قولداۋ شارالارىنا قاراماستان بۇگىنگى تاڭدا دا­يىن ءسۇت ونىمدەرىن ساتۋدا كاسىپورىندار ۇلكەن قيىندىققا تاپ كەلىپ وتىر.  وندىرۋشىلەر ونىمدەرىنىڭ نارىقتاعى باسەكەگە قابىلەتسىزدىگىنە بايلانىستى ءوندىرىس اينالىمىن تومەندەتۋگە ءماجبۇر. الداعى ۋاقىتتا ءسۇتتى وتكىزۋ كولەمى تومەندەي بەرەدى. بۇعان نەگىزگى سەبەپ, يمپورتتىق ءونىمنىڭ باعاسى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ونىمدەرىنەن الدەقايدا تومەن. ەاەو ەلدەرىنەن ءسۇت ونىمدەرىنىڭ اعىلىپ كەلىپ جاتقانىنىڭ نەگىزگى سەبەبى – سانكتسيالىق شەكتەۋلەر. بۇرىن ول كومپانيالار ءسۇت ونىمدەرىن ەۋروپاعا ەكسپورتتاعان, قازىر ورتالىق ازيا نارىعىنا ءباس تىگىپ وتىر. وسىلايشا, يمپورتتىق ءسۇت ونىمدەرى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى ءوز نارىعىنان تىقسىرىپ جاتىر, – دەيدى ت.كوشەرباەۆ.

ال اگروونەركاسىپتىك كەشەندەگى مەم­لەكەتتىك ينسپەكتسيا كوميتەتى پاۆلو­دار وبلىستىق اۋماقتىق ينسپەك­تسياسىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا وڭىرگە رەسەيدەن شيكى ءسۇت ازىرشە جەتكىزىلە قويعان جوق.  تەك شيكىزاتتى ساتىپ الۋ تۋرالى ۇسىنىس ءتۇسىپ جاتىر.

«Small» سۋپەرماركەتتەر جەلىسىنىڭ وكىلى يرينا داششۋك وزدەرىنىڭ ساۋدا سورەلەرىندە تەك وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ ءونىمى سامساپ تۇر دەپ سەندىردى. ايتۋىنشا, كورشى مەملەكەتتىڭ شەكارالاس وڭىرلەرىن­دەگى وندىرۋشىلەر, سونىڭ ىشىندە ومبى قالا­سىنان جەكە كومپانيالاردىڭ وكىل­دەرى كەلىپ, ونىمدەرىن ءجيى ۇسىنادى. بۇل ونىمدەردىڭ بارلىعىندا جارامدىلىق مەرزىمى تەز اياقتالاتىنى كورسەتىلگەن. ء«بىز نەگىزگى تاڭداۋدى وتاندىق وندىرۋشىلەرگە قويىپ وتىرمىز. ساۋدا سورەلەرىندە پاۆلودارلىق قانا ەمەس, استانا, قوستاناي قالالارىنىڭ برەندتەرى دە بار. ال باعا جاعىنان الساق, سەمەيدە شىعارىلاتىن ءسۇت ونىمدەرى ارزانىراق. رەسەيلىك ونىمدەردىڭ باعاسى بىزدىكىنەن قىمبات, سوندىقتان ولار ازىرشە باسەكەلەس بولا المايدى», دەيدى كومپانيا وكىلى.

وكىنىشكە قاراي, جەرگىلىكتى ءسۇت وڭدەيتىن كاسىپورىندار, سونىڭ ىشىندە  ء«سۇت» اق, «Best milk», «گاليتسكوە» زاۋىتتارىنىڭ باسشىلىعى بۇل ماسەلە بويىنشا پىكىر بىلدىرۋدەن باس تارتتى. كومپانيالار كوممەرتسيالىق قۇپيا­نى جەلەۋ ەتىپ, قابىلدانعان ءسۇت پەن دايىندالعان ءونىمنىڭ كولەمى بويىنشا دا اقپارات بەرگىسى جوق.

پاۆلودار وبلىسى