ورىنداۋشىلىق ءتارتىپتىڭ ارعى جاعى مەن بەرگى جاعى

بۇگىنگى كۇنى ەلىمىز ءالى دە بولسا ەل باسقارۋ جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىن باسىنان وتكەرىپ جاتقانى بەلگىلى. جاڭا قوعامىمىزدىڭ كەلەشەك داستۇرلەرىن, كۇندەلىكتى تىرشىلىگىن رەتتەيتىن مەملەكەتىمىزدىڭ نەگىزگى زاڭنامالىق قۇرالدارى مەن قۇقىقتىق ەرەجەلەرى ءبىرشاما ءومىر سىنىمەن شىڭدالىپ, بۇگىنگى كۇننىڭ تالاپتارىنا ساي قولدانىلىپ جاتىر. مەكەمەلەردە ۇنەمى جۇرگىزىلىپ وتىراتىن اكىمشىلىك رەفورمالاردىڭ دا ناتيجەلەرى بارشىلىق. ءار دەڭگەيدەگى مەكەمەلەردىڭ باسقارۋ جۇيەلەرى نىعايىپ كەلەدى, باسقارۋشى كادرلاردىڭ دا كاسىبي يكەمدىلىكتەرى مەن بىلىكتىلىكتەرى ءوسۋ ۇستىندە. ايتسە دە, بۇگىنگى تاڭدا مەكەمەلەردىڭ وندىرىستىك ۇدەرىستەرىندە تاپسىرما بە­رۋ­شى مەن تاپسىرمانى ورىنداۋشىنىڭ ارا­سىنداعى قارىم-قاتىناستار ءبىر جۇيە­گە كەلدى دەپ ايتۋ قيىن. تاپسىرما بە­رۋشى ءتيىمدى بولاتىن اكىمشىلىك باس­قا­رۋ تاسىلدەرىمەن جانە ۇنەمدى بولادى-اۋ دەگەن قارجىلىق ىنتالاندىرۋ ءادىس­تەرىمەن تاپسىرمانى ورىنداتۋعا ۇم­تىل­سا, ال تاپسىرما الۋشى ونى دەر كەزىندە ورىنداۋدىڭ مۇمكىن بولاتىن امال­دا­رىن جاساۋعا تىرىسادى. سونىمەن قاتار, بەرىلگەن تاپسىرمالاردا قويىلعان تا­لاپتارعا سايكەس ورىنداۋشىدان بەلگى­لەنگەن ۋاقىتىندا تولىق جانە ساپالى ناتيجەلەر الۋ قيىنداپ كەتتى. “ورىنداۋشىلىق ءتارتىپ” ءسوز تىركەسى بۇگىن اكىمشىلىك باسقارۋ ۇدەرىستەرىنىڭ كو­كەيكەستى ۇعىمدارىنىڭ (باعالاۋ كور­سەتكىشتەرىنىڭ) ءبىرى بولىپ وتىر. مەكە­مە­لەردە ورىنداۋشىعا بەرىلگەن تاپ­سىرمانىڭ ورىندالعان ناتيجەلەرىنە باقىلاۋ جاساپ قاداعالاۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە جازباشا ەسەپ-اقپارات سۇراتۋ تەرەڭ قالىپتاسقان. قاجەتتى جاعداي­لار­دا سول الىنعان اقپاراتتىڭ شىنايى ەكەنىن ءبىلىپ, تاپسىرمانىڭ ورىندال­عا­نى­نا كوز جەتكىزۋ ماقساتىندا تاپسىرما يەسى تەكسەرۋلەر جۇرگىزەدى. ارينە, ءبارىن دە جازباشا ەسەپ-اقپاراتتار الۋ ارقىلى ءبىلىپ وتىرۋ ءتيىمدى بولار ەدى, بىراق جوس­پارلى تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋ جۇمىستارى دا مەكەمەلەردىڭ قاجەتتى فۋنكتسيالارىنىڭ قاتارىنان ءالى تۇسە قويعان جوق. ورىن­داۋشىلاردىڭ اتقارعان جۇمىستارىن بارىپ تەكسەرىس جۇرگىزۋ ارقىلى تاپسىر­ما­نى قاداعالاۋ قوسىمشا ۋاقىتتى دا, قوسىمشا كۇش جۇمساۋدى دا قاجەت ەتەدى. ءبۇ­گىنگى تاڭدا, اقپاراتتىق تەحنولوگيا­لار­دىڭ دۇرىلدەپ تۇرعان زامانىندا ورىن­داۋشىلار سول ەسەپ-اقپاراتتارىن قيىننان قيىستىرىپ, اينالاسىن تەپ-تەگىس ەتىپ جۇمىرلاپ, ادەمىلەپ جازۋدى ابدەن مەڭگەرىپ العان. كەيبىر جاع­داي­لار­دا سول اقپاراتتاردى وقىپ وتىرىپ قان­شاما قىرۋار ءىس-شارۋالاردى تىندى­رىپ تاستاعانىمىزعا وزدەرىمىز دە تاڭ­قا­لىپ جاتاتىنىمىز تاعى بار. وكىنىش­كە قاراي, بەرىلگەن اقپاراتتاردىڭ ماز­مۇنىنان تاپسىرمانىڭ شىن مانىندە دۇرىس تا ناقتى ورىندالۋىن اڭعارۋ ءمۇم­كىن بولماي جاتادى. “ادەمى” جا­زىل­عان اقپاراتتاردىڭ “استارىنا” ءۇڭىلىپ شىندىقتى ءبىلۋ دە, “الا جىپپەن تىگىلگەن جىكتەرىن” اجىراتۋ دا قيىنعا سوعادى. سونىڭ سالدارىنان تاپسىرمالار بەل­گىلەنگەن ۋاقىتتارىنان نەگىزسىز كەشىگىپ, ساپاسى دا, كولەمى دە تاپسىرمادا كور­سە­تىلگەن ءتيىستى تالاپتارعا سايكەس كەلمەي ورىندالىپ نەمەسە ورىندالماي جاتادى. ءتىپتى وسى ماقساتتا بولىنگەن قارجى-قارا­جاتتىڭ ءوزى دە دۇرىس يگەرىلمەيدى نەمەسە ورنىمەن جۇمسالمايدى. ورىنداۋشىلىق ءتارتىپتىڭ ارعى جا­عىندا دا, بەرگى جاعىندا دا ورىن الىپ وتىرعان ولقىلىقتار از ەمەس. ەكى جاق­تىڭ اراجىگىن تاپسىرمانىڭ ورىندالۋى تۋرالى ەسەپ-اقپاراتتىڭ بەرىلگەن كۇنى­مەن مەجەلەپ, ارعى جاقتا جۇرگەن ورىن­داۋشىنىڭ جاساپ جاتاتىن كۇندەلىكتى تىرشىلىكتەرىنە ءبىرشاما ءۇڭىلىپ كورەيىك. جۇمىسىنا تياناقتى ورىنداۋشى تاپسىرما بەرىلگەن كۇننەن باستاپ ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءىس-قيمىلدار جوسپا­رىن جاساپ, بار ىنتاسىمەن ىسكە كىرىسەدى. ەگەر قيسىندى سەبەپتەرمەن تاپسىرما ۋا­قىتىندا جانە تولىعىمەن ورىن­دال­مايتىنى الدىن الا بەلگىلى بولسا, وندا ول تاپسىرما يەسىن دەر كەزىندە حاباردار ەتىپ, تىعىرىقتان شىعۋ جولدارىن شۇ­عىل بىرگە قاراستىرىپ, اراداعى ءوزارا كە­لىسىلگەن قاجەتتى شەشىمدەردى بىرگە قا­بىلدايدى. جوسپارلى جۇمىس اتقارا­تىن, جاۋاپكەرشىلىگى دە, ىنتاسى دا جەتكىلىكتى ورىنداۋشىنىڭ تاپسىرمانى دەر كەزىندە جانە تولىق ورىنداۋعا ءمۇم­كىندىكتەرى دە مول. ال ورىندالۋ مەرزىمى كەلگەنشە تاپسىرماعا نەمقۇرايلى قاراپ, جايباراقات جۇرگەن كەلەسى ءبىر ورىن­داۋشى ەسەپ-اقپارات بەرۋدىڭ ۋاقى­تى كەلگەن كەزدە تۇيمەدەيدى تۇيە­دەي ەتىپ كورسەتۋ ءۇشىن ابىگەرگە تۇسەدى جانە ونىڭ ماڭايىندا سىبايلاس جەم­قورلىقتىڭ دا اۋىلى الىس جۇرمەيتىنى بەلگىلى. مۇنداي ارەكەت جاساۋعا باسشىلىقتىڭ الدىن­دا­عى اكىمشىلىك نەمەسە باسقا دا قىل­مىستىق جازاعا تارتىلۋ قورقىنىشى دا سەبەپ بولىپ جاتادى. ارينە, ورىن­داۋشىنىڭ وسىنداي ىڭعايسىز جاع­داي­لاردىڭ بولاتىنىن الدىن الا بىلە تۇرا ورىنداۋشىلىق ءتارتىپتى بۇزۋعا بارۋىن ويعا سىيعىزۋ قيىن... ءوز كەزەگىندە تاپسىرمالار ورىنداۋ­شى­نىڭ ەڭبەك شارتىمەن اكىمشىلىك قا­رىم-قاتىناستا جۇرگەن جۇمىس ورنىن­داعى فۋنكتسيونالدىق مىندەتتەرىنە نەمەسە ەكى جاقتىڭ بەلگىلى ءبىر ءوزارا ارنايى جاسالعان كەلىسىم-شارتتارىنىڭ ماسەلەلەرىنە قاتىستى بەرىلىپ جاتادى. “ورىنداۋشىنىڭ بەلگىلەنگەن ءتيىستى ەڭبەكاقىسىنىڭ تيىمدىلىكپەن وتەلۋىن, كەلىسىم-شارتتاردا زاڭدى جولمەن ءوزارا ۋادە ەتىپ قابىلداپ العان مۇددەلى جاق­تاردىڭ مىندەتتەمەلەرىنىڭ تولىعىمەن ورىندالۋىن قالاي مۇلتىكسىز قامتاما­سىز ەتۋگە بولار ەدى... ” دەگەن سۇراق كەز كەلگەن باسشىنىڭ كوكەيىندە جۇرگەنى انىق. قوسىمشا ىنتالاندىرۋ جۇيەسىن قامتيتىن ەڭبەكاقىنى ايتپاعاندا, ورىنداۋشىنىڭ وزىنە تيەسىلى ەڭبەكاقى مولشەرىن ونىڭ ءوز ماڭداي تەرىمەن تو­لىق وتەلۋىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قاجەت­تىلىگى تۋىندايتىن جاعدايلار مەكەمە­لەر­دە از ەمەس. اسىرەسە, سالىق تولەپ وتىر­عان قاراپايىم ازاماتتاردىڭ ەسە­بىنەن قارجىلاندىرىلاتىن بيۋدجەتتىك مەكەمەلەردەگى ورىنداۋشىعا ورىنداۋ­شىلىق ءتارتىپتىڭ السىزدىگى سالدارىنان ونىڭ تيەسىلى ەڭبەكاقىسىنىڭ ءتيىمسىز جانە ورىنسىز پايدالانىلۋىنا ەشقان­داي جول بەرمەگەن ءجون. “ەسەپ-اقپاراتتار ادەمى جازىلىپ جانە ۋاقىتىندا كەلسە بولدى, ارعى جاق­تاعىلار (ورىنداۋشىلار) ناقتى بولىپ جاتقان جاعدايلارعا وزدەرى جاۋاپ بەرە جاتار” دەگەن ۇمىتپەن بەرگى جاق­تا­عىلاردىڭ (ورىنداتۋشىلاردىڭ) اقپاراتتىڭ مازمۇنىنا تەرەڭ ۇڭىلمەي-اق تاپسىرمانىڭ تولىق ورىندالۋىنا قاتىستى “سوڭعى نۇكتەنى” قويا سالاتىنى تاعى بار. تاپسىرمانىڭ الدىنا قويعان ماقساتىنا قول جەتكىزىلگەن كەزدە عانا ونىڭ تولىق جانە ساپالى ورىن­دال­عانىن قۇپتاپ “سوڭعى نۇكتە” قويۋعا بو­لا­دى. مەكەمەنىڭ شەكتەن شىعىپ قاعاز­باستى بولىپ (بيۋروكراتيالانىپ) جاتا­تىن اپپاراتى كەلىپ تۇسكەن ەسەپ-اقپا­رات تۋرالى قۇجاتتىڭ سىرتقى تۇرىنە قا­راپ-اق ماسەلەنى “جابىلدى” دەپ باس­شى­لىقتىڭ قورىتىندى شەشىمىن دايىنداۋ ءۇشىن اسىعۋعا بەيىم. ەسەپ-اقپاراتتى بەلگىلەنگەن ۋاقىتىندا بەرۋ مەن تاپ­سىر­مانى ناقتى شىنايى ورىنداپ ات­قارۋدىڭ ايىرماشىلىعىن شاتاستىرىپ الاتىن ورىنداۋشىلار دا از ەمەس. “تاپ­­سىرمانى ورىنداۋعا اسىق” دەگەن قا­عي­دانى دالمە-ءدال تۇسىنەتىندەر ونىڭ ورىندالۋ ساپاسىن ەكىنشى كەزەككە قويىپ ءجۇر. قارجىلىق اقىسى كورسەتىلگەن تاپ­سىرمانىڭ ورىندالعانىنا كوز جەتكىزۋ ءۇشىن قارجى “يگەرىلدى” نەمەسە “تولىق يگە­رىلمەدى” دەگەن مەكەمەنىڭ قارجى قۇ­رى­لىمىنىڭ ء(بولىمىنىڭ) ەسەپ-اقپارا­تىن نەگىزگە الۋ جاعدايلارى دۇرىس ەمەس ۇستانىم. قارجىنىڭ يگەرىلگەنى تۋرالى اقپاراتپەن بىرگە تاپسىرىلعان جۇمىس كولەمىنىڭ تولىق جانە ساپالى ورىندال­عانى تۋرالى ناقتى ەسەپ-اقپاراتتى ءبىر ۋاقىتتا جانە بايلانىستىرا وتىرىپ قاراستىرعانىمىز دۇرىس. ورىنداۋشىلىق ءتارتىپ كوپجاقتى ۇدە­رىس دەسەك, ونىڭ تاعى ءبىر ەرەكشە نازار اۋداراتىن جاعى – ول “ورىنداتۋ­شى­لىق ءتارتىپ”. ونىڭ ىشىندە تاپسىر­مانىڭ مازمۇنىنىڭ تۇسىنىكتى بولماي جاتۋى مەن قويىلاتىن تالاپتاردىڭ ءال­سىز بولۋى دا ورىندالۋ ساپاسىنا كەرى ىقپالىن تيگىزىپ جاتادى. ورىنداتۋ­شى­نىڭ ءوزى دە وزىنەن جوعارى جاققا ورىن­داۋشى بولىپ تابىلادى. ول وزىنە تيە­سىلى قىزمەتىنە سايكەس ورىنداۋشىنىڭ جۇمىسىنا باسشىلىق جاساپ, قاداعالاپ, ۇيلەستىرىپ, ونى قاجەتتى جاعدايلارمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرادى. كەيبىر جاع­دايلاردا سول ورىنداتۋشىنىڭ ءوزى دە, ءاسى­رەسە, ورىندالۋى تىم ۇزاق ۋاقىتتى قا­جەت ەتەتىن, تىم كۇردەلى ءارى قيىن تاپ­سىرماعا قاتىستى جوعارى جاققا “ورىندايمىز” دەپ اسىعىس ۋادە بەرىپ جاتادى. دەگەنمەن, ارتىنان ىڭعايسىز جاعدايدان شىعۋ ءۇشىن, ۋادە بەرگەن ۋا­قىت ارالىعىندا بولماي جاتقان نارسەنى بولدىرۋعا ورىنداۋشىنى ماجبۇرلەۋدىڭ ساپالى ناتيجە بەرمەيتىنى انىق. سوندىقتان دا ورىنداۋشىلىق ءتار­تىپ­تىڭ ارعى جاعىندا ءىس-شارالاردىڭ ورىندالۋىنا قاتىستى ورىنداۋشىنىڭ ناقتى قيمىلدارى جاتسا, بەرگى جاعىندا تاپسىرما بەرۋشىنىڭ (ورىنداتۋشىنىڭ) تاپسىرمانىڭ مازمۇنىن تۇسىنىكتى ەتىپ بەرۋگە, وعان قويىلاتىن ءتيىستى تالاپ­تار­دى انىقتاپ بەرۋگە, ورىندالۋ بارىسىنا باقىلاۋ مەن تەكسەرۋ جاساپ وتىرۋعا, ولاردان الىنعان ەسەپ-اقپاراتتى ءادىل ساراپتاما جاساپ قابىلداپ الۋعا قاتىس­تى ءتول مىندەتتەرى مەن جاۋاپكەرشى­لىك­تەرى جاتىر. تاپسىرمانىڭ ورىندالۋ ساپاسىنا ونىڭ ورىندالعاندىعىنا باعا بەرەتىن كورسەتكىشتەردىڭ انىق بولماۋى­نىڭ دا, ورىندالۋىنىڭ اياقتالۋ ءتۇرى مەن مەرزىمىنىڭ ناقتىلانباۋىنىڭ دا كەرى ىقپالى از ەمەس. مۇمكىن, بۇگىن, ورىنداتۋشىلاردىڭ تاپسىرمانىڭ ورىندالۋ بارىسىن قانشالىقتى دۇرىس ۇيىمداستىرا العانىن قاراستىرىپ جانە باعا بەرىپ وتىراتىن ءتارتىپ ورنا­تۋ­دىڭ دا كەزەگى كەلگەن شىعار... تاپسىرما بەرۋشىنىڭ دە, ورىنداۋ­شىنىڭ دا قىزمەتتىك ءىس-قيمىلدارىنىڭ ناتيجەلەرىنە ولاردىڭ باعىنىستاعى مەكەمەلەرىنىڭ جانە قوعام وكىلدەرىنىڭ تاراپىنان ءادىل باعا بەرۋ جۇيەسى ءالى دە بولسا دامىماي كەلەدى. قولدانىستاعى جۇرگەن سونداي جۇيەلەردىڭ قاي-قايسىسى بولسا دا وبەكتيۆتى باعا بەرۋگە كەلگەن كەزدە مۇددەلى جاقتاردىڭ سۋبەكتيۆتى ىق­پالىنان شىعا الماي جاتادى. مەكە­مە­نىڭ باقىلاۋ, قاداعالاۋ جانە تەكسەرۋ جۇمىستارى قوعام وكىلدەرىنىڭ دە نا­زا­رىندا بولسا سوعۇرلىم بۇل ۇدەرىستەردىڭ ناتيجەلەرىنىڭ ءادىل باعا الۋىنىڭ ىق­تيمالدىلىعى جوعارى بولار ەدى. قوعام­دىق باقىلاۋدى مەملەكەتتىك باقىلاۋ­دىڭ قۇرامداس بولىگى رەتىندە قاراستىرىپ جانە ونىڭ كومەكشى قۇرالى رەتىندە پايدالانۋ ارتىق بولماس ەدى. سوندىقتان دا قوعامدىق باقىلاۋدىڭ, اسىرەسە, قو­عامدىق بىرلەستىكتەردىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭىنەن پايدالانۋ قاجەت. بۇل, ارينە, قۇقىقتىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر ەنگىزۋدى قاجەت ەتەدى. تاپسىرمانىڭ ورىندالعانى تۋرالى نەعۇرلىم كوپ جانە كولەمدى قۇجاتتار دايىندالسا, ونى ايقىندايتىن دالەل­دەر دە سوعۇرلىم كوپ بولادى دەگەن قاتە ۇعىم ەسەپ-اقپارات قاعازدارى سانىنىڭ نەگىزسىز كوبەيۋىنە اكەلىپ سوعادى. سون­دىقتان دا ءار باسقارۋ دەڭگەيىندە وتىر­عان باسقارۋشى تۇلعالار (ورىنداتۋ­شى­لار) ءوز قۇزىرەتىنىڭ اياسىنا قاتىستى قا­جەتتى شەشىمدەردى دەر كەزىندە تولىق قا­بىلداپ وتىرسا, قۇجاتتامالىق قاعازدار­دىڭ سانى دا ءبىرشاما ازايار ەدى. سونى­مەن قاتار, جەكە جاۋاپكەرشىلىك پەن ۇجىمدىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ اراجىگىن اجىراتۋ ارقىلى ورىنداۋشىلىق ءتار­تىپتى دە, ورىنداتۋشىلىق ءتارتىپتى دە كۇشەيتۋگە بولار ەدى. ويتكەنى, كەيبىر جاعدايلاردا تاپسىرمانىڭ ورىن­دالۋىنا قاتىستى جەكە جاۋاپكەرشىلىك ۇجىمدىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ كولەڭ­كەسىندە قالىپ قويىپ جاتادى. تاپسىرمانىڭ ورىندالۋى تۋرالى ەسەپ-اقپاراتقا ساراپتاما بەرەتىن ءار دەڭگەيدەگى باقىلاۋشى-ورىنداۋشىلار ونى ماقۇلداۋ ءۇشىن جەكە قولدارىن قويادى. قول قويۋشىلاردىڭ الدىن الا بەلگىلەنگەن ءتىزىمى مەن قول قويۋ رەتى بولادى. ايتسە دە, وكىنىشكە قاراي, قا­عازباستى بولىپ جاتاتىن مەكەمەلەردەگى اسىعىس جاعدايلار مەن ۇجىمدىق جاۋاپ­كەرشىلىكتىڭ كولەڭكەسى ءوز كەزەگى كەلگەن كەلەسى قول قويۋشىنى الدىڭعىلار قويعان قولتاڭبالارعا قاتىستى پىكىرلەرگە ەرىكسىز الاڭداتىپ وتىرادى. كەشەگى كەڭەس ءداۋىرى كەزىندە الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق اقپاراتتىڭ ءتو­مەن­نەن جوعارى جاقتىڭ نازارىنا جەت­كەنشە ء“وسۋ, ۇلعايۋ, كۇشەيۋ, قۇبىلۋ, ءتۇر­لەنۋ...” سياقتى قيسىق زاڭدىلىق­تارى بولاتىن. سونداي “تۇرلەنگەن” اقپاراتتار باسشىلىققا الىنا وتىرىپ جالپىعا بىردەي قاراپايىم حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنا قاتىستى شەشىمدەر قابىل­دانىپ وتىراتىن. اقىرى سونداي ەسەپ-اقپاراتتاردىڭ قاجەتتى دەگەن ناقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايعا سايكەس كەلمەۋى كەڭەس وكىمەتىنىڭ ىشتەي ءشىرىپ قۇلاۋىنا الىپ كەلدى. سوندىقتان دا ونداي قيسىق زاڭدىلىقتاردى بولدىرماۋدىڭ جولدارىن بۇگىن قاراستىرۋىمىز كەرەك. تاپسىرماعا قاتىستى تۇسكەن ەسەپ-اقپارات­قا ساراپتاما جاسايتىن قۇرى­لىم مەن ونىڭ ورىندالعان ءناتي­جە­لەرى­نە تەكسەرۋ جۇرگىزەتىن قۇرىلىم جۇمىس بارىسىندا ءبىر-بىرىنە تاۋەلسىز بولۋى قاجەت, ويتكەنى, ول تاپسىرمانىڭ ورىن­دالۋ بارىسىنا دەگەن وبەكتيۆتى كوز­قاراس قالىپتاستىرادى. ەسەپ-اقپاراتقا ساراپتاما جاساعان قۇرىلىم تەكسەرۋدى ءوزى جۇرگىزسە, وندا ول تەكسەرىستىڭ ءناتي­جەسىن كەزىندە ءوزى جاساعان ساراپتاما-جازبانىڭ مازمۇنىنا سايكەستەندىرۋگە ۇمتىلۋى مۇمكىن. تاۋەلسىزدىگىمىزدى ەندى عانا الىپ ەلى­مىزدىڭ ءتاي-ءتاي باسقان العاشقى جىلدارى “جوسپارلى ەكونوميكالىق جۇيەنى ارتقا تاستادىق, ەندى بارلىق قارىم-قاتىناستاردى نارىقتىڭ ءوزى-اق رەتتەيدى, ءبارىن دە باسەكە شەشەدى” دەپ ءماز بولعان ۋاقىتتىڭ سالقىنى ءالى دە بولسا ءار دەڭگەيدەگى ورىنداۋشىلاردى جەكە ءىس-قيمىلدارىن جوسپارلاپ وتىرۋ­عا مىندەتتەمەي وتىر. “الدىن الا جەكە جوسپار جاساۋ, جەكە ءىس-قيمىلداردى بەلگىلەۋ ورىنداۋشىلاردىڭ وي-جىگەر كەڭىستىگى مەن ۇمتىلىس دەڭگەيىن شەك­تەيدى جانە جەدەل پايدا اكەلۋگە جەتە­لەيتىن نارىقتىق قاتىناستاردى تەجەي­دى” دەگەن جالعان ۇعىم ورىنداۋشى­لاردىڭ جوسپارلى جۇمىس جاساۋىنا ىنتالاندىرماۋدا. اكىمشىلىك قاتىناستارداعى جۇيەنىڭ تۇراقتى بولماۋىنا جانە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ تىم ءجيى وزگەرىپ وتىرۋىنا بايلانىستى كادرلاردىڭ ءبىر ورىندا تۇراقتاماۋ ءۇردىسى كەيبىر ورىن­داۋشىلاردىڭ ەرتەڭگى كۇننىڭ ناتيجە­سىنە اسا كوپ ويلانا قويماۋىنا اكەلە­تىنى ءسوزسىز. جۇمىس ورنىندا وزدەرىن ۋاقىتشا سەزىنگەن ورىنداۋشى بۇگىن ورىنداۋعا تاپسىرما الىپ, ەرتەڭ ونىڭ ناتيجەلى اياقتالۋىنا مۇددەلى ەمەس. سول سەبەپتى دە بەرىلگەن تاپسىرمانىڭ نەگىزگى ولشەيتىن كورسەتكىشتەرى ورىنداۋشىنىڭ جاۋاپتى بولۋىن ماجبۇرلەمەۋى كەرەك, ونىڭ كاسىبي شەبەرلىگىنىڭ دەڭگەيىنە تاۋەلدى بولماۋى كەرەك جانە دە ورىن­داۋعا يكەمدى, ورىندالۋعا بەيىم بولىپ, ناقتى ناتيجە الۋعا باعىتتالۋعا ءتيىستى. باسقاشا ايتقاندا, تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋ مۇمكىندىكتەرىن ولشەيتىن كورسەتكىشتەر پەندەنىڭ پەندەشىلىگىنە تاۋەلدى بولماعانى دۇرىس. بۇگىنگى تاڭدا ەل قازىناسىنان جۇمسالاتىن قارجىنىڭ ۇنەمدى بولۋى مەم­لەكەتتىك ساتىپ الۋ ۇدەرىسىندەگى ورىن­داۋشىلىق ءتارتىپتىڭ دۇرىس بولۋىنا تىرەلىپ جاتىر. ال قاراپايىم ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ دەڭگەيى مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتىپ جۇرگەن ورىنداۋشىلاردىڭ تارتىبىنە تاۋەلدى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان دا وسى ەكى باعىتتاعى ورىنداۋشىلىق ءتارتىپتى ءبىرىنشى كەزەكتە قولعا الۋ قاجەت. مۇناي باعاسىنىڭ بيىككە شارىق­تاعان جانە الەمدىك ەكونوميكا ءال-اۋقاتىنىڭ مامىراجاي كەزەڭىندەگى اعىل-تەگىل جۇمسالعان ەسەپسىز قارجىنىڭ وبالى, ارينە, ورىنداۋشىلارعا ء“تيىم­دىلىك” تۋرالى, “ەڭبەك ونىمدىلىگى” تۋرالى تەرەڭ ويلانۋعا مۇرشا بەرمەگەنى راس. ەندى بۇگىن الەمدىك قارجى داعدارىسى قىسقان كەزەڭدە تەك ورىنداۋشىلىق ءتار­تىپتى كۇشەيتۋ ارقىلى عانا ەل مۇقتا­جىنا قاجەتتى ءىس-شارالاردى ويداعىداي جۇزەگە اسىرا الامىز. “قىزىلاعاش قا­سىرەتى” دە, تۇرعىنداردىڭ ومىرىنە قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىراتىن تابيعات اپاتتارىنا قارسى ءىس-شارالار قولدانۋعا قاتىستى جاۋاپتى مەكەمەلەردىڭ باسقا دا دەر كەزىندە ورىنداماعان تاپسىرمالارى دا سونداي جايباراقات ۋاقىتتا ورىنداۋ­شى­لاردىڭ قوعامدا قالىپتاسىپ قالعان مۇشكىل جاۋاپكەرشىلىك دەڭگەيلەرىنىڭ سالدارى. مەملەكەتتىك ورگاندار مەن مەكەمە­لەر قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىنە جىل سايىنعى باعا بەرۋ جۇيەسى تۋرالى جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ اكتىلەرى مەن تاپسىرمالارىنىڭ جوبالارىن دايىن­داۋ, كەلىسۋ, قول قويۋعا ۇسىنۋ جانە ولاردىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى ەلباسىنىڭ بەكىتكەن جاڭا جارلىقتارى قوعامىمىزدى باسقارۋدىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىندەگى ورىنداۋشىلىق ءتارتىپتى جانداندىراتىن بولدى. ەلىمىز دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىندە ۇدەمەلى ين­دۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلا­مانى ىسكە اسىرۋ جولىمەن ونىڭ باسە­كەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتال­عان جاڭا مىندەتتەر تۇر. سوندىقتان دا وركەنيەت كوشىنەن قالىپ قويماۋ ماقساتىندا يگەرىلەتىن قارجىنى دا, مەجەلەنەتىن ۋاقىتتى دا ءارى ءتيىمدى, ءارى ۇنەمدى ەتەتىن جۇيەلى ءتارتىپتىڭ ورناي­تىن كەزەڭى كەلگەن سياقتى. ورىنداۋ­شىلىق ءتارتىپتىڭ كەپىلى – جۇيەلى باقىلاۋ. ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭىنەن پايدالانىپ, قوعامدىق باقىلاۋدىڭ دا ماڭىزىن ۇمىتپاعان ءجون. باقىلاۋ بار جەردە ءتارتىپ بار. ءتارتىپ بار جەردە قولداعى بار از قاراجاتتىڭ وزىمەن دە كوپ ءىس-شارۋا تىندىرۋعا بولادى. بۇگىنگى ەلدەگى جاعداي وسىنى تالاپ ەتىپ وتىر. ەندەشە, “كورپەمىزگە قاراي كوسىلۋدىڭ” ۋاقىتى كەلگەنى انىق. ءتيىمدى جۇمىس اتقارۋدىڭ قاجەتتى مەملەكەتتىك ماسەلە ەكەنىن ءار دەڭگەيدەگى, ءار مەكەمەلەردەگى ورىنداۋشىلار مەن ورىنداتۋشىلار ەندى تۇسىنەتىن شىعار دەپ ۇمىتتەنەمىز... ءمۇتالاپ ءابساتتاروۆ. استانا.