كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
ەگەمەن ەل اتانعالى بەرگى تۇرلاۋلى كەزەڭدە, تاعدىرلى جىلدارى مەملەكەتتىڭ ءار قادامى, ءاربىر ءىسى وسى قاسيەتتى دە قاستەرلى تاۋەلسىزدىگىمىزدى قورعاپ, ونى ماڭگىلىك ەتۋگە باعىتتالىپ كەلەدى. بۇل – ىنتىماعىن ىرىسقا اينالدىرىپ, بىرلىگىن بەكەمدەي العان, تاتۋلىعىن تىنىشتىعى مەن تۇراقتىلىعىنىڭ تۇعىرى ەتە بىلگەن ەلدىڭ عانا قولىنان كەلەتىن ۇلى مىندەت. ەلدىڭ بىرلىگى مەن تاتۋلىعى – تاۋەلسىزدىكتى مىزعىماستاي ەتىپ ورنىقتىرۋدىڭ ەڭ قۇدىرەتتى قۇرالى.
ءبىزدىڭ جادىمىزدا 1 مامىر – حالىقارالىق ىنتىماق كۇنى رەتىندە ورىن العان. بالا كۇنىمىزدە وسى كۇندى اسىعا كۇتەتىن ەدىك. كۇن ۇزارىپ, جەر اياعى كەڭىپ, دالا ءتوسى جاسىل جەلەككە بولەنە باستايتىن مەرەكە قارساڭىندا بۇكىل جەردە سەنبىلىكتەر كوپتەپ ۇيىمداستىرىلىپ, قالا, اۋىل-ايماق ءبىر تازارىپ, جاڭارىپ, سىلكىنىپ قالۋشى ەدى.
مامىردىڭ مايسا مەرەكەسىن جالپىحالىقتىق دۋمانعا اينالدىرعان ازاماتتار, ۇلكەندەر قاۋىمى وسى ءىس-شارا ارقىلى وسكەلەڭ ۇرپاق بويىنا بىرلىكتى, ىنتىماقتى, دوستىقتى سىڭىرۋگە تىرىسۋشى ەدى. ەندى, مىنە, بۇل كۇن زامان تالابىنا ساي وزگەرىپ, قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى دەپ اتاپ ءوتىلىپ كەلەدى. تەگىندە ىنتىماق, بىرلىكتىڭ ءتۇپ نەگىزى ءبىر, ماقسات-مۇراتى ورتاق ۇعىمدار.
تاۋەلسىزدىك باستاۋىندا ەل ومىرىنە تۇبەگەيلى وزگەرىستەر اكەلگەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ساياسي بەتبۇرىستاردى حالىقتىڭ جاپپاي قولداۋىنا ىقپال ەتكەن نەگىزگى ۇستىن قوعامدىق كەلىسىم بولعانى بەلگىلى. قوعامدىق كەلىسىم بىرلىكپەن ۇشتاسىپ, تۇراقتىلىققا نەگىز بولىپ, ەل دامۋىنىڭ, مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ەڭ باستى قاعيداسىنا اينالدى. وسى قاناتتى قاعيدا ەلىمىزدەگى بارشا ەتنوستاردىڭ ءتىلىن, ءدىلىن ساقتاپ, ۇلتىنا, ناسىلىنە قاراماستان, بارشا ازاماتتاردىڭ تەڭ قۇقىلى ەكەنىن ايگىلەي وتىرىپ, ولاردىڭ بارلىعىن ەل مەن جەر يەسى – مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت قازاق حالقىنىڭ ماڭىنا بىرىكتىرۋدىڭ, سول ارقىلى بارشا بۇقارانى ۇلى ىستەرگە جۇمىلدىرۋدىڭ بىرەگەي قۇرىلىمى – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلۋىنا الىپ كەلدى. اسسامبلەيا العاش قۇرىلعان كۇننەن باستاپ بىرلىگىمىزدىڭ باستاۋى, تىرلىگىمىزدىڭ ارقاۋى بولا ءبىلدى. ول تاتۋلىق پەن بىرلىكتى ساقتاۋدىڭ بىرەگەي ينستيتۋتى رەتىندە قالىپتاستى. قاسيەتتى قازاق جەرىن بەيبىتشىلىكتىڭ بەسىگىنە اينالدىرىپ, وزگەگە ۇلگى ەتتى.
بۇل كۇندە اتالعان قالاۋلى قاعيدالار ءاربىر ازاماتتىڭ ساناسىنا نىق ورنىعىپ, تۇتاس ءبىر مادەنيەتكە اينالدى. جاقىندا عانا وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتى ءحححىىى سەسسياسىنىڭ «بىرلىك. جاسامپازدىق. ورلەۋ» تاقىرىبىندا دا وسىنداي سىندارلى استارى بار. كەزەكتى سەسسيا ادەتتەگىدەي ەلىمىزدىڭ قوعامدىق, الەۋمەتتىك ومىرىندەگى ماڭىزدى وقيعا, ەلىمىزدەگى قوعامدىق كەلىسىم مەن ۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋدىڭ ايتۋلى بەلەسى بولدى. اسسامبلەيانىڭ ءتىپتى ىشكى الەۋمەتتىك-ساياسي مۇددەلەردەن دە جوعارى, جالپىازاماتتىق, جالپىحالىقتىق ينستيتۋتقا اينالىپ كەلە جاتقانىن تاعى ءبىر پاش ەتتى.
بىرلىك پەن قايىرىمدىلىق – قۇستىڭ قوس قاناتى سەكىلدى قاشاندا قاتار جۇرەتىن قاسيەتتەر. ونى ءبىز وسى جىلدىڭ باستى سىناعى بولعان كوكتەمگى تاسقىن سۋمەن كۇرەس بارىسىندا ايقىن اڭعاردىق. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي: «ورتاق ىستەن ەشكىم شەت قالعان جوق. بۇكىل ايماقتا قوعامنىڭ بارلىق وكىلدەرى ءبىر كىسىدەي جۇمىلدى. وتانداستارىمىز زارداپ شەككەن جاندارعا جاپپاي قولۇشىن سوزدى. ءبىر-بىرىنە شىنايى جاناشىر بولدى». بۇل – تۋعان ەلگە دەگەن شىنايى جاناشىرلىقتىڭ, ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ناقتى كورىنىسى.
اسسامبلەيانىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى – ونىڭ ايماقتارداعى جۇمىسى. ايماقتىق اسسامبلەيالاردى دامىتۋدىڭ ارنايى, باپتالعان تۇجىرىمداماسى بار, ول ءاربىر ءوڭىردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى مەن قاجەتتىلىكتەرىنە سايكەس جەمىستى جۇمىس جۇرگىزۋىنە باعىت-باعدار بولىپ وتىر. جەر-جەرلەردە جىل ساناپ قاتارى كوبەيىپ كەلە جاتقان دوستىق ۇيلەرى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ, ازاماتتىق باستامالاردىڭ جانە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ جان-جاقتى رەسۋرستار ورتالىعىنا اينالىپ ۇلگەردى. ورتالىقتاردىڭ جۇمىسىن نەعۇرلىم جۇيەلى ەتىپ, وزىنە جۇكتەگەن مىندەتتەرگە سايكەس جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق دوستىق ۇيلەرى ديرەكتورلارىنىڭ ادىستەمەلىك كەڭەسى قۇرىلعان. اسسامبلەيانىڭ قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرى دە ايماقتىق تۇراقتىلىق پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋدە ايرىقشا ماڭىزعا يە. قۇرىلىم بارلىق ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى مەن كۇللى الەۋمەتتىك كۇشتەردى وڭىرلەردەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق وزگەرىستەردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋعا جۇمىلدىرۋعا جۇمىس ىستەيدى.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ تۇعىرىن نىعايتۋ, قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا دا بىرقاتار جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. بارلىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەر جانىندا ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋىنە قاجەتتى تىلدىك كۋرستار تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى. بۇگىندە ەل اۋماعىنداعى قاي ەتنوستىڭ وكىلى بولماسىن قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە ىنتالى, ىقىلاستى. ءتىلىمىزدى ۇيرەنىپ قانا قويماي, ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىزدى ۇلىقتاۋعا, ناسيحاتتاۋعا دا بەلسەنە اتسالىسىپ كەلە جاتقان باسقا ەتنوس وكىلدەرىنىڭ قاراسى مول. وعان ءبىز بيىل جاڭاشا تۇجىرىمدامامەن اتالىپ وتكەن ناۋرىز مەيرامى بارىسىندا بارىنشا كۋا بولدىق. ءتۇرلى ەتنومادەني بىرلەستىكتەر قازاقى سالت-ساناعا قۇرمەت كورسەتۋمەن قاتار, وزدەرىنىڭ دە ۇلتتىق ادەت-عۇرىپتارىن ورتاعا سالىپ, ۇلىق مەرەكەنىڭ ءسانىن كەلتىردى, مەرەيىن تاسىتتى. وسى ءىس-شارالاردىڭ ءبارى – وزگەلەرگە ونەگە-ۇلگى, تاتىمدى ءتالىم-تاربيە, ءاربىر باسقا ەتنوس وكىلىنىڭ قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋىنە, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ سالت-ءداستۇرىن بىلۋىنە, قۇرمەتتەۋگە ىنتالاندىرۋ ىسپەتتى. ءبىر سوزبەن, شاڭىراعى بيىك, بوساعاسى بەرىك, ىرگەسى ەل بولۋىمىزعا قازاقستاندى وتانىم دەپ سانايتىن ءاربىر ازاماتتىڭ وزىندىك ۇلەسى بار. ەلىمىزدە تىلىنە, دىنىنە, ناسىلىنە قاراماستان, بارلىق ازاماتتارعا بىردەي مۇمكىندىك جاسالعان, تەڭ قۇقىق بەرىلگەن. ولار قالاۋلارىنا قاراي, كەڭ كولەمدى ءبىلىم الىپ, ەڭبەك ەتىپ, تۇرمىس-تىرشىلىك قۇرىپ جاتىر.
سىندارلى ەتنوسارالىق قاتىناس ساياساتى ءاربىر ازاماتتىڭ ۇلتتىق بولمىسىن ساقتاۋىنا تولىق مۇمكىندىك بەرەدى. ەلىمىزدە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ 15 تىلدە 52 بۇقارالىق اقپارات قۇرالى بار. ورىس, نەمىس, وزبەك, ۇيعىر, كورەي تەاترلارى – شىڭدالعان شىعارماشىلىق مەكتەبى, ۇلاعاتتى رۋحانيات ۇياسى. ەلىمىزدىڭ ەتنوسارالىق تاتۋلىق پەن بىرلىگى ساياساتى بۇگىندە كوپ ەلگە ۇلگى. اسسامبلەيانىڭ جۇمىسى مەن بىزدەگى بىرلىك, ىنتىماق تاعىلىمىنىڭ تامىرلارىن تەرەڭ زەردەلەۋگە كوپتەگەن الىس-جاقىن مەملەكەتتەر قىزىعۋشىلىق, ىقىلاس تانىتىپ وتىرادى. سونىڭ ناتيجەسىندە حالىقارالىق قاتىناستار اياسى دا جىل ساناپ كەڭەيىپ كەلەدى.
ال ەل بىرلىگى دەگەنىمىز, ەڭ الدىمەن – مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت, قازاقتىڭ بىرلىگى, حالقىمىزدىڭ ماڭىنا توپتاسقان بارشا ەتنوستاردىڭ بىرلىگى. ەشكىمدى ۇلتىنا, دىنىنە, تىلىنە قاراپ بولمەۋ, كەمسىتپەۋ – زايىرلى, مادەنيەتتى ەلدىڭ بەلگىسى. كەز كەلگەن سالاداعى ساياسات بايىپتىلىقپەن, بايسالدى تۇردە جۇرگىزىلسە عانا باياندى بولاتىنىن ءومىردىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر.
دۇنيەجۇزىلىك گەوساياسي قۇرىلىم مەن الەمدىك ەكونوميكا كۇن وتكەن سايىن شيەلەنىسىپ, كۇردەلەنىپ بارادى. ەلىمىز دە كەيىنگى جىلدارى اسا كۇردەلى سىناقتاردىڭ تاعى ءبىر تاريحي كەزەڭىن باستان وتكەرىپ جاتىر. سول تۇرعىدا ءبىز, مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, بىرلىك پەن ىنتىماقتىڭ ارقىلى بۇل قيىندىقتىڭ ءبارىن جەڭۋگە, شىنىعىپ, شيراپ, بۇرىنعىدان دا مىقتى بولىپ شىعۋعا ءتيىسپىز.
مامىردىڭ مايسا شۋاعىنداي مەيىربان مەرەكە – قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى قاسيەتتى قازاق توپىراعىندا تاعدىر توعىستىرعان تۋىستارعا, ءبىر تۋعان باۋىرلارعا اينالعان سان ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى ايتۋلى داتانى كەڭ اۋقىمدا اتاپ ءوتىپ, ءبىر-بىرىنە جۇرەكجاردى قۇتتىقتاۋلارىن ارنايدى. بارلىق تا, بايلىق تا, باقىت تا بىرلىكتە ەكەنىن ءاردايىم ەستە تۇتىپ, باعالاي بىلەيىك. تاۋەلسىزدىك تىرەگى – ىشتەگى ىنتىماق پەن سىرتتاعى ىقپالداستىق, بۇگىنگە دەگەن ءتوزىم مەن سابىر, ەرتەڭگە دەگەن ءۇمىت پەن سەنىم. قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى – جۇزدەگەن حالىق پەن ميلليونداعان ادامنىڭ باقىتى, زەينەتىنىڭ كەپىلى.
