يسلام بايرامۋكوۆ:
وتاندى ءسۇيۋ – ىسىڭنەن
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «بىرلىك. جاسامپازدىق. ورلەۋ» اتتى ءحححىىى سەسسياسىنىڭ وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ كەلەشەكتە قازاق ءتىلى ەتنوسارالىق تىلگە اينالاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. ء«تىل – كوپتەگەن مەملەكەت ءۇشىن وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى. وسى ماسەلەنىڭ دۇرىس شەشىلۋى كەز كەلگەن ەلدەگى قوعامدىق-ساياسي احۋالدىڭ تۇراقتىلىعىنا ەداۋىر ىقپال ەتەتىنىن تاريحتىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر. قازاقستاندا دا سولاي. ءبىز وسى اسا شەتىن ماسەلەگە كەلگەندە سىرتقى-ىشكى فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, ستراتەگيالىق ۇستامدىلىق جانە تولەرانتتىق تانىتۋىمىز قاجەت. بىراق بۇل ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى جان-جاقتى دامىتۋعا باسا نازار اۋداراتىنىمىزدى جوققا شىعارمايدى. مەن قازاق ءتىلى ۋاقىت وتە كەلە ەتنوسارالىق قاتىناس تىلىنە اينالاتىنىنا سەنىمدىمىن», دەدى.
سيدنەي جازعى وليمپيا ويىندارىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, ازيا چەمپيونى, داڭقتى بالۋان يسلام بايرامۋكوۆ – مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ تۇعىرىندا تۇراقتاۋىنا ەركىن سويلەۋ ارقىلى-اق وزىندىك ۇلەسىن قوسىپ جۇرگەن ازامات.
«1996 جىلى وتكەن اتلانتا وليمپياداسىنا دايىندىقتى ارنايى زالدىڭ جوقتىعىنان كينوتەاتردىڭ ساحناسىنا كىلەم توسەپ وتكەردىك. جاتتىعۋ بىتكەن سوڭ, تەرىمىز سىڭگەن كىلەمدى جيناپ الىپ كەتەمىز. ءبىزدىڭ كەۋدەمىزدەگى جالىن وتىن سوندىرمەگەن ىشكى قايرات, ەرىك-جىگەر ەدى. ەلىمىزدىڭ مەرەيىن اسىرساق دەگەن ارمان وتى تۇتانىپ, سول بيىككە جەتۋ جولىندا ايانىپ قالمادىق. باقتالاستىق, باقاي ەسەپ دەگەن بولعان ەمەس. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بايراعى جەلبىرەسە, ءانۇرانىمىز شىرقالسا دەپ بارىمىزدى سالىپ, جانىعا بەلدەستىك.
قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋ – ءار ادامنىڭ پارىزى. مەن كىندىك قانىم تامعان تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانىنىڭ كامەنكا اۋلىندا مەكتەپكە بارعانشا ۇلتىمنىڭ كىم ەكەنىن بىلگەن جوقپىن. كوشەدە كورشىلەردىڭ بالالارىمەن ويناپ ءجۇرىپ-اق ءتىل سىندىرىپ, قازاقشا قامشى سالدىرمايتىن بولدىم. اكەم مەكتەپ-ينتەرناتتا قازاق سىنىبىندا وقىعان. ۇيدە ءبارىمىز دە قازاقشا سويلەدىك. سودان كەيىن دە مەن دوستارىمنىڭ ورتاسىندا قازاقشا سويلەۋدەن قينالمادىم.
كۇرەس ۇيىرمەسىنە كەلەتىن بالالاردى سىناۋ ءۇشىن قازاق تىلىندە سويلەيمىن, وزگە تىلدە سۇراق قويسا, قازاقشا جاۋاپ قاتامىن. جاسوسپىرىمدەردىڭ اراسىندا شەتەلدە ءبىلىم الىپ, اعىلشىن تىلىندە وقىعان بالالار دا بولادى. مەملەكەتتىك ءتىلدى كوتەرۋ كەرەك دەپ ۇرانداتۋدىڭ قاجەتى جوق, اركىم وزىنەن باستاسا بولدى. شەت ءتىلىن بىلگەن دۇرىس, ءبىر ءتىل بىلسەڭ, ءبىر الەمنىڭ ەسىگى ايقارا اشىلادى. وسى ەلدە تۋدىڭ ەكەن, سول ەلدىڭ ءتىلىن ۇيرەنىپ مەڭگەرە الساڭ, مۇمكىندىككە كەنەلەسىڭ. ويتكەنى سول ەلدىڭ مەملەكەتتىك تىلىندە ەركىن سويلەۋ, تەرەڭدەي ءبىلۋ – ارتىقشىلىعىڭ. ءوزىنىڭ تۋعان ەلىن سۇيگەن, قۇرمەتتەگەن ادام قانداي سايىسقا سالساڭ دا, بار كۇشىن سارقي تارتىسقا تۇسەدى», دەيدى ايگىلى بالۋان.
مارينا ۆولنوۆا:
قازاقتىڭ كەلىنىمىن
2012 جىلى لوندوندا وتكەن وليمپيا ويىندارىندا بوكستان قىزدار دا دوداعا قوسىلدى. عاسىرلىق تاريحى بار جازعى وليمپيا ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىنا تۇڭعىش رەت ەنگەن قىزدار بوكسىنىڭ الامانىنا ەكى سپورتشىمىز اتتانعان ەدى. سايدا حاسەنوۆا 60 كگ, مارينا ۆولنوۆا 75 كگ سالماقتا سىنعا ءتۇستى. سايدا ىرىكتەۋدەن اسا المادى, ال مارينا جارتىلاي فينالعا جەتىپ, قولا مەدال ولجالادى. قازالى اۋدانىنىڭ بوكسشى قىزىنىڭ سوققىسى قانشالىقتى جويقىن ەكەنىن قارسىلاستارى ءالى ۇمىتا قويماعان دا شىعار. مارينا ىرىكتەۋ كەزەڭىندەگى العاشقى جەكپە-جەگىندە كەنيالىق ەليزابەت انديەگوعا قارسى وتكىزىپ, ەسەڭگىرەتە جەڭگەنى ەسىمىزدە. شيرەك فينالدا بريتاندىق ساۆاننا مارشالدان دا جەڭىستى ج ۇلىپ الدى. ويتكەنى تورەشىلەر لوندون تورىندە وتكەن دودادا جەرگىلىكتى بوكسشىعا بۇرا تارتاتىنى, جەتەككە الاتىنى بەلگىلى. جارتىلاي فينالدا امەريكالىق كلارەسسا مارياعا قارسى وتكىزگەن جەكپە-جەگى جايىندا بۇعان دەيىن ايتىلدى دا, جازىلدى دا. لوندوننان ەلگە ورالعان ساتىندەگى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا مارينانىڭ مەملەكەتتىك تىلدە ايقىن, انىق شەشىلىپ سويلەگەنى, «بۇيىرعانى وسى قولا مەدال بولدى» دەپ ءوزىن-ءوزى جۇباتقانى دا جانكۇيەردىڭ جادىندا.
ازيا چەمپيونى, الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس, لوندون وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى مارينا ۆولنوۆا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ قازالى اۋدانىندا ومىرگە كەلگەن. مەكتەپتە ورىس سىنىبىندا ءبىلىم العان ساڭلاقتىڭ ءتىل سىندىرۋىنا كورشىنىڭ بالالارى وراسان ۇلەس قوسىپتى.
«لوندونداعى وليمپيا ويىندارىنىڭ قولا مەدالىن يەلەنگەن ساتتەگى ىشكى تولقىنىستى ەشقاشان ۇمىتپايمىن. كوك بايراعىمىز جەلبىرەپ, جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن شاقتا الىپ-ۇشقان سەزىمدى بەينەلەپ ايتۋ مۇمكىن ەمەس. ەلىمنىڭ ءانۇرانىن شىرقاتىپ, مەرەيىن اسىرعانىما تاۋبە دەيمىن. مەكتەپتە ورىس سىنىبىندا وقىعانىممەن, اۋىلدا اينالامداعى كورشىلەردىڭ بارلىعى قازاق بالالار بولدى. سولارمەن كۇنۇزاق ويناپ ءجۇرىپ قازاق ءتىلىن مەڭگەردىم. 2018 جىلى ينچحوندا (وڭتۇستىك كورەيا) وتكەن جازعى ازيا ويىندارىنان سوڭ, سپورتتىق مانسابىمدى اياقتاپ, جاستارعا ورىن بوساتۋدى ءجون دەپ تاپتىم. جولداسىم قاجىمۇقان – اسكەري ادام, ەكى ۇلىمىز دا سپورتقا جاقىن. قازاق اۋلەتىنە كەلىن بولىپ تابالدىرىق اتتاعان كۇننەن باستاپ ەنەم ءوزى باس-كوز بولىپ, ەت اسۋدى دا, جۇما سايىن جەتى شەلپەك ءپىسىرۋدى دە ۇيرەتتى. سىرعا سالىپ ۇزاتىپ اكەلگەن كۇننەن باستاپ ەنەم قازاقى تاربيەمەن باۋلىدى. قازاق وتباسىنا كەلىن بولىپ تۇسكەنىم دە مەملەكەتتىك ءتىلدى تەرەڭدەي مەڭگەرۋگە سەپتىگىن تيگىزىپ كەلەدى. ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرىپ, ەركىن سويلەي السا, ونىڭ ارتىقشىلىعى دەر ەدىم. ءوزىڭ ءومىر سۇرەتىن ەلگە دەگەن قۇرمەتىڭنىڭ بەلگىسى», دەيدى بوكسشى مارينا.
گاليب جافاروۆ:
نيەت تۇزەلمەي, ناتيجە كەلمەيدى
بوكسشى گاليب جافاروۆ 23 جاسىندا الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس مەدالىن مىسە تۇتتى, 25 جاسىندا الەم چەمپيونى اتاندى. جازعى ازيا ويىندارىندا كۇمىس (پۋسان 2002), قولا (دوحا 2006) جۇلدەسىنە قول جەتكىزدى. ازيا چەمپيوناتىندا توپ جاردى (مانيلا 2004). ۇلتى ازەربايجان بوكسشىنىڭ دا قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋىنە ارالاسقان ورتاسىنىڭ تيگىزگەن سەپتىگى كوپ.
«مەنىڭ كىندىك قانىم قازاق توپىراعىندا تامدى. ەندەشە, مەن نەگە مەملەكەتتىك تىلدە سويلەي الماۋىم كەرەك؟ راس, مەكتەپتە ورىس سىنىبىندا, جوعارى وقۋ ورنىندا دا ورىس بولىمىندە ءبىلىم الدىم. بىراق مەنىڭ ارالاسقان ورتام, سپورتتاعى ۇجىمىم دا قازاقى بولدى. ءتىلدى مەڭگەرۋىمە وسى ورتانىڭ تيگىزگەن پايداسى ۇشان-تەڭىز. العاشىندا دوستارىمنىڭ قازاقشا ايتقانىن قورىتىپ, تۇسىنگەنىممەن سويلەۋگە تارتىنشاقتايتىن ەدىم. ويتكەنى ويىمدى انىق جەتكىزە الماي قالام با دەگەن كەدەرگى تۇراتىن. دوستارىم مەنىڭ «شۇلدىرلەگەنىمە» ەشقاشان كۇلگەن ەمەس, كەرىسىنشە كەم تۇسىمدى تۇزەپ, باعىت-باعدار بەردى», دەيدى.
گاليب – قازاققا جيەن, اناسى قازاق. 2003 جىلى تايلاندتىڭ بانگكوك قالاسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا جەڭىسكە جەتتى. فينالدىق جەكپە-جەكتە نەمىس بوكسشىسىن ايقىن ۇتتى. بىراق سول الەم بىرىنشىلىگىندە گاليبتىڭ قارىمىنا شىداماعان بوكسشىلار ءبىر جىلدان كەيىن افينىداعى وليمپيا ويىندارىندا جۇلدەگەر اتاندى. بۇيىرماعان نەسىبە شىعار وليمپيادا مەدالى. ايتپەسە زار كۇيىندە جۇرگەن شاعىندا تورتجىلدىق دوداسىنا گاليب ەكى مارتە قاتىستى, ەكى رەت تە شيرەك فينالعا جەتىپ توقتادى.
«ارينە, وليمپيادا مەدالىنىڭ مىسى دا, سالماعى دا وزگەشە. كىم ارماندامايدى؟ مەن دە جەتسەم دەپ ۇمتىلدىم, بۇيىرمادى. دەسە دە الەم چەمپيونى دەگەن ەكىنىڭ بىرىنە اسۋ بەرمەس شىڭعا تابان تىرەدىم. كەۋدەمە التىن مەدال ءىلىنىپ, كوك تۋىمىز كوككە جەلبىرەي كوتەرىلىپ, ءانۇرانىمىز شىرقالعان ساتتە عانا مەن الەم چەمپيونى اتاعىنىڭ سالماعىن سەزىندىم. ەلىمنىڭ مارتەبەسىن بيىكتەتكەنىمە شۇكىرشىلىك ايتتىم. جەكە باپكەرىم الىمبەك بالماعامبەتوۆتىڭ ماعان دەيىن دە باۋلىعان شاكىرتتەرىنىڭ اراسىنان العاش بولىپ وسى بيىكتىڭ اسقارىنا ات بايلاۋىم اعايىمنىڭ دا جەڭىسى ەدى. باپكەرىمدى عانا ەمەس, تۇتاس حالىقتى قۋانتقانىمدى ۇعىندىم. تايلاندتان ەلگە كەلگەن سوڭ دا قۇرمەت-قوشەمەت كورسەتىلدى, ءالى دە جانكۇيەردىڭ ىستىق قۇشاعىندامىن. وسىنداي مارتەبەلى ابىروي تارتۋ ەتكەن ەلىمنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلىن بىلمەۋىم نامىسىما سىن دەپ سانايمىن. ءالى دە ۇيرەنەرىم مول, ادەبي كىتاپتاردى كوبىرەك وقۋعا تىرىسامىن. ويتكەنى مەنىڭ وتانىم – وسى ەل», دەگەن گاليب ءتىلدى ۇيرەنۋگە ورتانىڭ اسەرى زور ەكەنىن ايتادى. تەك كەيىنگى تولقىن جاستار اراسىندا ءوز انا ءتىلىن ۇيرەنۋگە اسىعىستىق تانىتپايتىنداردىڭ شەت ءتىلىن مەڭگەرۋگە ۇمتىلاتىنى وكىنىشتى دەيدى. ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىك ءتىلىڭدى ۇيرەنىپ, وزگە ءتىلدى دە مەڭگەرۋ قاجەت. بۇل – بوكسشى گاليب جافاروۆتىڭ ۇستانىمى.
ەۆگەني پوليۆادوۆ:
قازاق ءتىلىن دوستارىم ۇيرەتتى
بالۋان ەۆگەني پوليۆادوۆ – 2019 جىلى ماجارستاندا (بۋداپەشت) جاستار اراسىندا كۇرەس تۇرلەرىنەن وتكەن الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى. اتىراۋ قالاسىندا ومىرگە كەلگەن بالۋان 7-سىنىپقا دەيىن ورىس مەكتەبىندە وقىعان. 8-سىنىپقا كوشكەندە اكەسى ءارى جەكە باپكەرى الەكساندر پوليۆادوۆ الماتى قالاسىنداعى «شاڭىراق» وليمپيادا رەزەرۆىنىڭ رەسپۋبليكالىق مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ينتەرنات-كوللەدجىنە تابىستايدى. مەملەكەتتىك ءتىلدى ەۆگەني الماتىعا كەلگەندە ۇيرەنگەن ەكەن.
ء«بىزدىڭ بولىمدە 60 بالا بولدى, بىراق بارلىعى دەرلىك قازاقشا سويلەيدى. سولاردىڭ ورتاسىندا جۇرگەن ءوزىمنىڭ دە قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە دەگەن ىنتام وياندى. العاشىندا قينالدىم, ەكى ءسوزدىڭ باسىن قۇراپ ايتۋ مۇڭ ەدى, اينالامداعىلار كەلەمەجدەي مە دەپ تە تارتىناتىن ەدىم. جوق, وڭاي مەڭگەرىپ الدىم. سەنسەڭىز, قازىر دوستارىمنىڭ ءبارى قازاق. تەك شەتەلگە وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىنا شىققاندا عانا وزگە مەملەكەتتەردەگى دوستارىممەن ورىسشا سويلەسەمىن. وتباسىمىزدا اكەمنىڭ دە قازاق تىلىندە سويلەۋى ءتاپ-ءتاۋىر, انامىز دا تۇسىنەدى», دەيدى تالانتتى بالۋان.
