قازىرگى تاڭدا اكادەميا تۇلەكتەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگى «قازاقستان تەمىر جولى», «قازاقتەلەكوم», «AstanaMotوrs», «قازپوشتا», «قازاۆتوجول», «كەگوك», «ترانسسترويموست», «MegaMotors» سەكىلدى مەكەمەلەردە, تاعى باسقا دا ءىرى ۇلتتىق كومپانيالاردا قىزمەت ەتەدى.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن عانا م.تىنىشباەۆتىڭ اسىل ەسىمى مەن عىلىمي مۇراسى حالقىمەن قايتا قاۋىشتى, ول تۋرالى عىلىمي زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى مەن كوركەم شىعارمالار جارىق كورە باستادى. بۇل رەتتە بۇگىنگى ەلدىك جاڭارۋ مەن ادىلەتتىلىك كەزەڭىندە مۇحامەتجان سىندى تۇلعامىزدىڭ ءالى دە اشىلماعان قايراتكەرلىك قىرلارى تالاي زەرتتەۋگە ارقاۋ بولارى ءسوزسىز. كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, تاريحشى-عالىم ءوز زامانىندا ءارتۇرلى سالادا ايانباي ەڭبەك ەتىپ, بار كۇشىن حالىقتىڭ تاريحي ساناسىن قالىپتاستىرۋعا جۇمساپ, عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىستى. قازاق حالقىنىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنا قالام تارتىپ, زامانىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە ارنالعان, بۇگىن دە ماڭىزىن جويماعان زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىن جاريالادى. ول – قازاق حالقىنىڭ ساياسي-الەۋمەتتىك, مادەني-رۋحاني تاريحىندا ماڭگى وشپەستەي ءىز قالدىرعان ۇلى تۇلعا.
مۇحامەتجان تىنىشباەۆ 1926 جىلدان باستاپ ءبىرتۋار قايراتكەر تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ قولداۋىمەن تۇركىستان-ءسىبىر تەمىر جولىن سالۋعا بەلسەنە قاتىسقانىن بۇگىنگى تەمىرجولشىلاردىڭ جاڭا بۋىنىنا ايتا كەتۋگە ءتيىسپىز. دارا ينجەنەردىڭ ەسىمىن شارتاراپقا كەڭىنەن ايگىلەپ, اتىن اڭىزعا اينالدىرعان, حالىق جادىنا ۇيالاتقان – ونىڭ ايگىلى تەمىرجولدى سالۋعا قوسقان سۇبەلى ۇلەسى, سىڭىرگەن ەرەن ەڭبەگى. ءدال وسى جولدى سالۋدا مۇحامەتجان بىلىكتى ينجەنەر, ويلى ەكونوميست, ىسكەر ۇيىمداستىرۋشى, دارىندى جوبالاۋشى رەتىندە ايرىقشا تانىلدى. ول تۇركىستان-ءسىبىر تەمىر جولى قۇرىلىسىندا جوبالاۋشى-ينجەنەر, ۋچاسكە باستىعى قىزمەتىن اتقاردى. شىندىعىندا دا ءدال سول كەزدە ورتا ازيا مەن قازاق دالاسىنىڭ جەرگىلىكتى جاعدايى مەن جەر بەدەرىن ول كىسىدەي بىلەتىن مامان بۇرىنعى رەسەي يمپەرياسىندا جوق ەدى. مۇحامەتجان تۇركسىب قۇرىلىسىندا العاش رەت اەروفوتوسۋرەتتەردى قولدانعان. سوعان سۇيەنە وتىرىپ, ۇزىندىعى 50-60 مەترلىك بىرنەشە جەراستى جولىن سالۋدى, سونداي-اق ءبىر قۇرامعا ءۇش پاروۆوز تىركەۋدى قاجەت ەتەتىن قورداي اسۋىنىڭ ورنىنا شوقپار جوباسىن ۇسىنادى. سەبەبى بۇل جوبا «تەسكەن تاۋلاردىڭ» ەسەبىنەن 26 ملن سوم ۇنەمدەۋگە, ءارى قازاقستاننىڭ التى وبلىسىن ءوزارا جىلدام بايلانىستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.
حالقىنىڭ ارداقتى ۇلىنىڭ ەسىمىن ماڭگى ساقتاپ, سوڭىنداعى باي مۇراسىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا اكادەميامىزدا ءبىرشاما جۇمىس اتقارىلدى. بۇل باعىت الدا دا تولىقتىرىلادى. اسىل ازاماتتىڭ مەرەيتوي جىلىندا سونىڭ بىرقاتارىن اتاپ ءوتۋدى پارىز سانايمىز.
الاشتىڭ ارداقتى ازاماتى, ينجەنەر مۇحامەتجان تىنىشباەۆتىڭ ەسىمى اكادەميامىزعا 2000 جىلى بەرىلسە, قولادان قۇيىلعان ەسكەرتكىشى ءبىلىم وردامىزدىڭ عيماراتى الدىنا 2006 جىلى ورناتىلدى. جوعارى ءبىلىم-عىلىم ورتالىعى سانالاتىن اكادەميانىڭ تاريحىنان سىر شەرتەتىن مۋزەيدە م.تىنىشباەۆتىڭ ەلەۋلى مۇراسى جيناقتالعان.
مەرەيتويعا بايلانىستى وتكىزىلگەن سالتاناتتى جيىندا اكادەميا رەكتورى س.ن.امىرعاليەۆا ۇلتىمىزدىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى تۋرالى تەبىرەنە سويلەپ, ونىڭ حالىققا سىڭىرگەن ەڭبەگىنە ەرەكشە توقتالدى. ارداقتى ازاماتتىڭ وي-ارمانى ەلىمىزدە ورىندالىپ, شويىن جولدىڭ قىزمەتى ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوسىپ وتىرعانىن ايتا كەلە: «بار عۇمىرىن تۋعان حالقىنىڭ مۇددەسىنە ارناعان, قابىلەت-دارىنىمەن حالقىنىڭ مەرەيىن اسىرعان وسى ءبىر ۇلى تۇلعانى قازىرگى قوعام بىلۋگە جانە ماڭگى ۇمىتپاۋعا ءتيىس», دەپ تۇجىرىمدادى.
سالتاناتتى جيىندا مۇحامەتجان تىنىشباەۆتىڭ ۇلى داۋلەت شەيح ءالي-تىنىشباەۆ: «دىنمۇحامەد قوناەۆ ءوزىن ءومىر بويى قازاقتىڭ تۇڭعىش ينجەنەرى م.تىنىشباەۆتىڭ اقىلى, رۋحى شابىتتاندىرىپ كەلگەنىن ايتىپ وتىرعان. ءبىلىم الۋشى جاستار, سەندەردى دە تىنىشباەۆ ەسىمى ومىردە, كەلەشەك قىزمەتتەرىڭدە شابىتتاندىرىپ ءجۇرسىن» دەسە, نەمەرەسى ەلەنا ەسكەندىرقىزى اتاسىنىڭ بيىك ماقساتقا تولى عۇمىرى بۇگىنگى جانە ەرتەڭگى جاستار ءۇشىن جارقىن ونەگە ەكەنىن ايتىپ, داڭقتى اتاسىنا ارناپ جىر شۋماعىن وقىدى.
مۇحامەتجاننىڭ تۇلعاسى مەن تۇعىرى, ەڭبەگى مەن ەرلىگى, قايراتكەرلىگى مەن ازاماتتىعى, ءبىلىمى مەن بىلىگى, ادالدىعى مەن وتانشىلدىعى – ءبارى-ءبارى بۇگىنگى جانە ەرتەڭگى جاستارعا ارقاشان ۇلگى. ونىڭ عالىمدىعى, تەكتىلىگى, پاراساتى تەرەڭ زەرتتەلۋى قاجەت. ەرتەدە تۇرار رىسقۇلوۆقا تاشكەنتكە وقۋعا بارۋى ءۇشىن قاراجاتپەن كومەك كورسەتكەن دە – وسى م.تىنىشباەۆ ەكەن. بۇل تۋرالى ت.رىسقۇلوۆ 1929 جىلى جازعان «تۇركىستان-ءسىبىر» تەمىر جولىنىڭ تاريحى مەن تاعدىرىن, كەلەشەگىن قوزعاعان ەڭبەگىندە ايتادى.
اكادەميامىزدا ءار جىلى ساۋىردەگى عىلىم ونكۇندىگىندە ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشى-پروفەسسورلاردىڭ ءداستۇرلى يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسياسىندا, «قازككا جارشىسى» جۋرنالىنىڭ ارنايى سانىندا, ستۋدەنتتەردىڭ «ستۋدەنتتىك كوكتەم» فەستيۆالىندە, «تىنىشباەۆ اپتالىعى» اتتى شىعارماشىلىق بايقاۋدا, ءبىلىم الۋشىلاردىڭ عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارى بايقاۋى مەن رەسپۋبليكالىق پانارالىق وليمپياداسىندا م.تىنىشباەۆ مۇراسى ۇلىقتالادى. بيىل بۇل ءىس-شارا اسىل ازاماتتىڭ 145 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالدى. وسى ءىس-شارالاردا ستۋدەنتتەر اراسىنداعى جەڭىمپازداردىڭ بارلىعى دا مۇحامەتجان اتامىزدىڭ سۋرەتى بەينەلەنگەن ماقتاۋ قاعازدارى جانە سىيلىقتارمەن, ال ءبىلىم سالاسىندا ەرەكشە كوزگە تۇسكەن وقىتۋشى-پروفەسسورلار «م.تىنىشباەۆ-145» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى. سونىمەن بىرگە ءساۋىر ايىندا جاس مامانداردى جۇمىسپەن قامتۋ كوميسسياسىنىڭ وتىرىسى ءوتىپ, اكادەميا تۇلەكتەرىنىڭ 85%-ى جۇمىسقا ورنالاساتىنى ءمالىم ەتىلدى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, اكادەميا ستۋدەنتتەرى ءۇشىن جاتاقحانا جەتىسپەۋشىلىگى تولىق شەشىلگەن. مەرەيتوي اياسىندا «ستۋدەنتتىك ءۇيىم – ماقتانىشىم!» اتتى جارىس ءوتىپ, سالاماتتى ءومىر سالتى ناسيحاتتالدى.
جىل سايىن م.تىنىشباەۆتىڭ تۋعان كۇنى – 12 مامىر مەن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى – 31 مامىر اكادەميامىز ءۇشىن تاعىلىمدى شاق. وسى كۇنى تۇلعاعا بايلانىستى كوپ ءىس-شارا وتەدى. سونىڭ ىشىندە ستۋدەنتتەرىمىز الماتى-1 ۆوكزالىنا جاقىن ورنالاسقان م.تىنىشباەۆ كوشەسىنە دە ارنايى بارادى. كوكتەم, كۇز مەزگىلدەرىندە وسى جەردە سەنبىلىك ۇيىمداستىرىپ, كوشەنىڭ تازالىعىن قاداعالاپ وتىرامىز.
تەحنيكالىق ماماندىقتىڭ بولاشاق يەلەرى م.تىنىشباەۆتىڭ جول سالاسىنداعى ەڭبەكتەرىنە تەرەڭ ءمان بەرە وقيدى. بيىل تاريحي كونفەرەنتسيادا جان-جاقتان كەلگەن تاريحشى-عالىمدار ارداقتى تۇلعا جانە ونىڭ زامانداستارى تۋرالى مالىمەتتەر بەردى. «م.تىنىشباەۆ. ۇزىلگەن تامىر» اتتى قويىلىم (اۆتورى ەرسايىن تولەۋباي) جاستاردى دا, وقىتۋشىلاردى دا ۇلكەن اسەرگە بولەدى.
مۇحامەتجان تىنىشباەۆتىڭ زامانداسى, ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلى «ادامنىڭ وزىندە كامىلدىك بولماعان سوڭ, ىسىندە دە كامىلدىك جوق» دەپ ايتقانداي, حالقىمىزدىڭ ايگىلى تۇلعالارىنىڭ ەلىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن اتقارعان كامىل ىستەرىن ەشقاشان ۇمىتپاي, ولاردى ءجيى-ءجيى ەسكە الىپ تۇرۋ – ءبارىمىزدىڭ ورتاق پارىزىمىز.
كەڭەس ءجۇسىپوۆ,
م.تىنىشباەۆ اتىنداعى لوگيستيكا جانە كولىك اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
