ورتالىق ازياداعى كوشباسشى ەل

تۇركيا قازاقستاندى وسىلاي دەپ تانيدى “بۇگىن كەڭەس وداعى – دوسىمىز, وداقتاسىمىز. الايدا, ەرتەڭ نە بولا­رىن بۇگىن ەشكىم كەسىپ ايتا المايدى. دۇنيە جاڭا تەپە-تەڭدىككە ۇلاسۋى ءمۇم­كىن. مىنە, سول كەزدە تۇركيا نە ىستەۋ كەرەكتىگىن ءبىلۋى ءتيىس. بۇل دوسى­مىز­دىڭ قول استىندا ءتىلى, ءدىنى, تەگى ءبىر باۋىرلارىمىز بار. ولارعا قول ۇشىن سوزۋعا دايىن بولۋىمىز قاجەت! ءازىر بولۋ – سول كۇندى ءۇنسىز كۇتۋ ەمەس. دايىندالعان ءجون. حالىقتار بۇعان قالاي ازىرلەنەدى؟ رۋحاني كوپىر­لەردى ساقتاي وتىرىپ ازىرلەنەدى. ءتىل – ءبىر كوپىر... سەنىم – ءبىر كوپىر... تا­ريح – ءبىر كوپىر. تامىر – تەگىمىزگە ورالىپ, سان قيلى وقيعالارمەن ءسو­گىل­گەن تاريحىمىزدا تۇگەندەلۋگە ءتيىسپىز”. 1933 جىلعى 29 قازاندا تۇرىك­تەردىڭ كوسەمى, تۇڭعىش پرەزيدەنتى مۇستافا كەمال اتاتۇرىك وسىلاي دەگەن ەكەن. اتاتۇرىكتىڭ وسى ماعىنالى ءسوز­دەرى – بارشا تۇرىك حالقىنا قال­دىر­عان وسيەت. وسى باعىتتا ەلدىڭ باس­شىلارى ءتۇبى ءبىر تاريح, مادەنيەت, ءتىل جانە سەنىم نەگىزىندە قۇرىلعان كوپىرلەردى ودان ءارى نىعايتۋدى, باۋ­ىر­لاس حا­لىقتار مەن كەلەشەك ۇر­پاقتار الدىن­داعى مىندەتى سانايدى. 1991 جىلى 16 جەلتوقسان كۇنى قا­زاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاپ, الەم­گە جاڭا مەملەكەت كەلگەنىن ايگى­لەدى. دۇنيە ءجۇزى بويىنشا وسى جاڭا­لىعىمىزدى ەرەكشە قۋانا قار­سى العان ەل – تۇركيا. سول كەزدەگى تۇركيا پرەزيدەنتى تۇر­عىت ءوزال ءبىز­دىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇر­سۇل­تان نازارباەۆقا تەلەفون شالىپ, جۇرەك-جاردى تىلەگىن جەتكىزە كەلىپ: ء“بىز قازاقستاننىڭ تاۋەل­سىزدىگىن تانى­دىق!” دەپتى. مىنە, وسى ءبىر اۋىز ءسوز­بەن قازاقستان مەم­لەكەتى الەمدىك قاۋ­ىم­داس­تىققا ەندى. وسىنداي ىس­تىق ىقىلاسپەن باس­تالعان باۋىر­لاستىق, ديپلوماتيالىق بايلا­نىس ەكى ەلدىڭ اراسىن وتە جاقىنداس­تىرىپ جىبەردى. ءاربىر مەملەكەت وزگە ەلمەن ديپ­لوماتيالىق بايلانىس ورناتاتىنى انىق. كەلىسىمدەرگە قول قويىلعان سوڭ, ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىق قا­رىم-قاتىناسى جالعاسىن تابادى. ساۋدا-ەكو­نوميكالىق بايلانىسى ءوربيدى. ال قازاقستان مەن تۇركيا اراسىندا جەكە مەملەكەتتەر رەتىندە ىنتىماقتاستىق بايلانىستىڭ كەلىسىمدەرى زاڭمەن بە­كىتىلگەنگە دەي­ىن-اق ەكى ەلدىڭ تۇرعىن­دارى بىردەن بايلانىس ورناتتى. 1992 جىلدان باستاپ قازاقستان ازاماتتارى تۇركيا الەمىن اشتى. ساۋدا-ساتتىق بايلا­نىسى ءورىس الدى, تۋريزم دامىدى. دە­مالىس ورىندارىنىڭ باعاسى جو­­عا­­رى ەمەس, الايدا, قىزمەت كورسەتۋى ساپالى بولعاندىقتان انتاليا سەكىلدى كۋ­رورتتارى تمد ەلدەرىنىڭ ازاماتتارىن كوبىرەك قىزىق­تىر­عانى جاسىرىن ەمەس. ۇشاقپەن بارىپ قايتۋ قىمباتىراق بولعانىمەن, دەمالۋ ءۇشىن ءالى كۇنگە دەيىن ءتۇر­كيانى بەتكە الاتىن ازامات­تارىمىز كوپ. ەگەر پويىزبەن نەمەسە اۆتوكو­لىك­پەن باراتىن جەر بولسا, ەل تۇرعىندارى تىپتەن كوپ بارار ەدى. 1992 جىلى ناۋرىزدىڭ 2-3-ءى كۇن­دەرى ەكىجاق­تى ىنتىماقتاستىق كە­لىسىم-شارتتارعا, ار­نايى حاتتاما­لارعا قول قويىلدى. قوس مەملەكەت اراسىن­داعى ديپلوماتيالىق بايلا­نىس سول كۇن­­نەن باستالدى. سول جى­لى ءبىر ايدان كەيىن ەكى ەلدىڭ ارا­سىندا ۆيزالىق رە­جىم الىنىپ تاستا­لىن­دى. ءسويتىپ, ءتۇر­كيا مەن قا­زاقستان ازا­ماتتارى ءبىر-بىرىنە ۆيزا­سىز ەمىن-ەركىن بارىپ تۇرۋىنا ءمۇم­كىندىك تۋدى. بۇل رەجىم وسى كۇنگە دەيىن ساقتالىپ كەلە جاتىر. 30 كۇن مەرزىم ىشىندە ۆيزاسىز بارىپ كەلۋىنە بولادى. نارىق ەكونومي­كاسى ەندى باستالعان تۇستا 1990 جىل­داردىڭ باسىندا تاۋارلار جوق كە­زىندە بىرەۋلەر قىتايدان زاتتار تا­سىسا, ساپاسى جاق­سىراق ءونىمدى ءتۇر­كيادان اكەلدى. بۇگىنگى تاڭدا “تۇركيا قانداي مەم­لەكەت؟” دەپ سۇراساڭ, ەكىنىڭ ءبىرى جاۋاپ بەرە الادى. باۋىرلاستىقتىڭ جانە ءبىر كور­ى­نىسى 1992 جىلى ءساۋىر ايىندا ەلى­مىزدە تۇڭعىش شەتەلدىڭ ەلشىلىگى ءوز قىز­مەتىنە كىرىستى. ول – تۇركيا ەلشىلىگى. العا­ش­­قى تۇركيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى ارعىن وسپاي بولدى. سول ءساۋىر ايىندا قا­زاق­ستانعا تۇركيا ۇكىمەتىنىڭ باس­شىسى ءسۇ­لەي­مان دەميرەل ارنايى ىسساپارمەن كەلدى. س.دەميرەل اق تىلەگىن ايتىپ, تۇركيا ەلشىلىگىنىڭ تۋىن كوتەر­دى. ال ءوز كەزەگىندە 1992 جىلى قازان اي­ىندا انكارا قالاسىندا قازاقستان ەلشىلىگى اشىلدى. قازاق ەلىنىڭ ءتۇر­كياداعى تۇڭعىش ەلشىسى بولىپ قانات ساۋدا­باەۆ تاعايىن­دالدى. ق.ساۋداباەۆ ول قىزمەتكە دەيىن مينيستر, باسقا دا جاۋاپتى قىزمەتتەردى اتقاردى. تۇڭعىش ەلشىگە جۇكتەلەتىن مىندەت تە كوپ. ول مەملە­كەتكە بەدەلى جوعارى, ەكى ەلدىڭ قا­رىم-قاتىنا­سىن ءارى قاراي دامىتا­تىن ازامات كەرەك بولدى. وسىنىڭ بار­لىعىن ەسكەرە وتىرىپ, تۇڭعىش پرە­زيدەنتىمىز ن.ءا.نازار­­باەۆ جاۋ­اپتى دا بە­دەل­دى, تاريحي ماڭىزدى­لىعى زور قىز­مەتكە قا­نات ساۋدا­باەۆتى تاعايىن­دادى. وسى سەنىمنەن شى­عا بىلگەن ق.ساۋ­داباەۆ قوس مەم­لەكەت اراسىن­داعى ىنتىماق­تاستىق بايلانىستىڭ جەدەل قارقىن­مەن دامۋىنا قىرۋار ەڭبەك ءسىڭىردى. ءبۇ­گىنگى تاڭدا ق.ب.ساۋداباەۆ مەملە­كەت­تىك حات­شى – سىرتقى ىستەر مي­نيسترى جانە قازاقستان­نىڭ ەقىۇ-داعى ءىس باسىنداعى توراعاسى قىزمە­تىن ابىرويمەن اتقارۋدا. 1997 جىلى ەلدىڭ استاناسى الما­تىدان اق­مولاعا اۋىسقان كەزدە دە ءتۇ­رىك باۋىرلارىمىز وسى وراسان زور جو­بانى ىسكە اسىرۋدا وزدەرىنىڭ ات-سا­لىسقىسى كەلەتىندىگىن مالىمدەدى. تۇرىك كومپانيالارى, ساۋلەتشىلەرى كەلىپ, ەلوردانىڭ قۇرىلىسىن سالۋعا بەلسەندى كىرىستى. قازاقستان پرەزيدەنتى الەمدى ىن­­تىماققا شاقىرۋدا كوپتەگەن باستا­مالار كوتەرىپ جۇرگەنى بەلگىلى. ونىڭ ىشىندە اتوم قارۋىنا قارسى, قاۋىپ­سىزدىكتى ساقتاۋ, بەيبىتشىلىكتى قورعاۋ ماسە­لەلەرىن ءبىرىنشى كەزەكتە ايتىپ ءجۇر. ەلباسىنىڭ وسىنداي باستامالا­رىن تۇركيا تارابى ءار­دايىم ءبىرىنشى بولىپ قولداپ كەلە جاتقانىن انىق كورىپ وتىرمىز. ايتالىق, ن.نازار­باەۆتىڭ باس­تا­ماسىمەن تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ پار­لامەنتتىك اسسامبلەياسى قۇرىلدى. بۇل تۇركى تىلدەس حالىقتاردى ءبىر-بىرىنە جاقىنداتۋعا جاسالعان ماڭىزدى قادام ەكەنى انىق. قوس مەملەكەت باسشىلارى كەز­دەسىپ, ۇلكەن كەلىسىمدەر جاساسقاننان كەيىن ەكى ەلدىڭ ساياسي, ساۋدا-ەكو­نوميكالىق بايلانىسى جاڭاشا قار­قىندا دامي­تىنى ءسوزسىز. بيىلعى مەملەكەت باس­شى­لارىنىڭ كەزدەسۋلە­رىنەن كەيىن ۇلكەن سەر­پىلىس بولادى دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىن. ايتالىق, ابدۋللا گۇلدىڭ شاقى­رۋىمەن ءوت­كەن جىلى 20-22 قازان كۇن­­دەرى قازاقستان پرە­زيدەنتى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ رەسمي ساپارمەن تۇركياعا بارىپ كەلدى. دەلەگاتسيا قۇ­رامىندا بول­عان ءوزىم دە سول ساپار­دان ۇلكەن اسەر الدىم. سول جولى ەلباسىمىزعا ءتۇر­كيانىڭ ەڭ جوعارعى ناگراداسى تابىس ەتىلدى. سول جولى ىستامبۇلدا تۇرىكتىڭ مىڭنان استام كاسىپكەرى قازاقستاننىڭ كاسىپكەر­لەرىمەن بيزنەس-فورۋم وتكىزىپ, قان­داي ورتاق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى ماسە­لەلەردى تالقىلاپ, ءوزارا ارىپتەستىك بايلانىس ورناتتى. ال وسى جولى ابدۋللا گۇل دە استانادا وتكەن ەكى ەلدىڭ ەكونوميكاسىن دا­مىتۋعا ىقپال ەتەتىن بيزنەس-فورۋمعا تۇرىكتىڭ الدىڭعى قاتار­لى كاسىپ­ورىندارى مەن ءوندىرىس كومپانيالا­رىنىڭ جەتەكشىلەرىن الىپ كەلگەن ەدى. مۇنداي باسقوسۋلاردىڭ الداعى ۋاقىتتا ناتيجەلى بو­لاتىنى ءسوزسىز. ەكى ەلدىڭ اراسىندا 60-تان استام كەلىسىم-شارتتارعا قول قويىلعان. تۇرىك ينۆەس­تورلارىنىڭ ەلىمىزدە زاڭعا سايكەس تۇراقتى جۇمىس ىستەۋىنە بارلىق جاعداي جاسالعان. قازاقستان-تۇركيا پارلامەن­ت­ارالىق دوستىق توبىنىڭ ءماجىلىس­تەگى جەتەكشىلىگى ماعان جۇكتەلگەن بولسا, ال تۇركيا پارلامەنتى جاعى­نان تانىمال ساياساتكەر مەحمەت چيچەك جەتەك­شى­لىك ەتەدى. بۇل توپقا ەكى ەلدىڭ كوپتەگەن دە­پۋ­تات­تارى ەن­گەن. پارلامەنتارالىق كەزدەسۋ­لەردە زاڭ شىعارۋ ىسىنە بايلانىستى ءتا­جىريبە الماسۋلار وتەدى. تۇركيانىڭ سوڭعى جىلدارداعى شىعارعان زاڭدا­رىمەن تانىسامىز. ولار دا قازاق­ستاننىڭ قابىلداعان زاڭدارىن بىزدەر ارقىلى ءبىلىپ وتىرادى. تۇركيا قازاقستاندى ورتالىق ازياداعى كوشباسشى ەل دەپ بىلەدى جانە ءبىزدىڭ مەملە­كەتىمىزدى وسى اي­ماقتاعى سەنىمدى ستراتەگيالىق جانە ماڭىزدى ساۋدا-ەكونوميكالىق ءارىپ­تەسى سانايدى. ايتالىق, 2008 جىلى ساۋدا اينالىمى 2,9 ملرد. اقش دوللارىنا جەتكەن. ءبىر قۋانار­لىعى, ونىڭ ىشىندە تۇركياعا شىعارعان ەكس­پورتىمىز 1,9 ملرد. دوللاردى قۇ­راسا, يم­پورت كولەمى 971 ملن. دوللار بولدى. ال 2007 جى­لى ساۋدا اينا­لىمى 1,9 ملرد. دوللار دەڭ­گەيىندە بولعان. ول جىلى ەكسپورت تا, يمپورت تا 1 ملرد. دوللارعا جۋىقتاپتى. قازاقستان مەن تۇركيا اراسىن­داعى ساۋدا اينالىمىنا الەمدىك قارجى داعدارىسى دا ءوز ىقپالىن تيگىزدى. سوعان وراي 2009 جىلى الىس-بەرىسىمىز 2007 جىلعىدان دا تومەن­دەپ, 1,4 ملرد. اقش دوللارىن قۇرا­دى. سونىڭ ىشىندە وتكەن جىلى ەكس­پورت – 791,8 ملن. دوللار, يمپورت 570,9 ملن. دوللار كولەمىندە بول­­­دى. دە­گەنمەن, ەكى ەلدىڭ ستاتيستيكا اگەنت­تىك­تەرى بيىل جىل باسىنان بەرى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس قايتا قارقىن العانىن مالىمدەپ وتىر. بيىل تۇركيا پرەزيدەنتى ابدۋل­لا گۇل قا­زاق­ستانعا جاساعان ساپارىن تۇركىستاننان باس­تادى. بۇل دا ەلى­مىزگە, تاريحىمىزعا دەگەن قۇر­مەت دەپ بىلەمىن. قاسيەتتى دە كيەلى مەكەندە بو­لۋى تۇرىك پرەزيدەنتىنىڭ كورەگەن­دىگىن تانى­تا­دى. تۇركىستاندا قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى قۇ­رىل­عانى بەل­گىلى. ول قازىر ەلىمىزدەگى تانىمال وقۋ ورنىنا اينالدى. قازاقستانداعى قازاق-ءتۇ­رىك ليتسەيلەرى دە ءبىلىمدى شاكىرتتەردى تاربيەلەپ كەلەدى. ابدۋللا گۇل ەلباسىمىز نۇرسۇل­تان ءابىش­ ۇلىمەن جۇزدەسكەننەن كەيىن ەكەۋى بىرنەشە ما­ڭىز­دى ساياسي شارا­لارعا قاتىستى. سونىمەن قا­تار 26 مامىر كۇنى تۇركيا پرەزيدەنتى قا­زاق­ستان پارلامەنتىنە كەلىپ, سەنات توراعاسىمەن, ءماجىلىس توراعاسىمەن جۇزدەستى جانە قوس پالاتا دەپۋتات­تارى الدىندا ءسوز سويلەدى. جاقىنىراق ءبىلۋ ءۇشىن ايتار بولسام, تۇرىك مەملەكەتىنىڭ باسشىسى ابدۋللا گۇل 29 قازاندا 1950 جىلى كايسەري قالاسىندا تۋعان. ىستام­بۇل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكونوميكا فاكۋل­تەتىن بىتىرگەن. 1976-78 جىلدارى دوك­تورلىق ديسسەر­تاتسياسىن ۇلىبريتا­نيا­دا قورعاعان, ەكونوميكا عىلى­مىنىڭ دوكتورى. ساكاريا ۋنيۆەرسي­تەتىندە ەكونوميكادان ءدارىس بەرگەن. 1983-91 جىلدارى ساۋد ارابيا­سى­نىڭ جيددا قالاسىندا ورنا­لاسقان يسلام دامۋ بانكىندە كەڭەسشى-ەكو­نو­ميست قىزمەتىن اتقارعان. 1991 جىلدان باستاپ ءتۇر­كيا پارلامەن­تىنىڭ بىرنە­شە شاقىرىلى­مىنىڭ دە­پۋتاتى بول­دى. سونداي-اق تۇركيا­نىڭ مەم­لە­كەتتىك ءمينيسترى, پرەم­ەر-ءمينيسترى, سىرتقى ىستەر مينيس­ترى قىزمەتتەرىن اتقارىپ, مول ءتا­جىريبە جيناقتاعان تۇلعا. ابدۋللا گۇل 1992-2001 جىلدار ارالىعىندا ەۋروپالىق كە­ڭەس­تىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ (ەكپا) مۇشەسى بولدى. ايتا كەتۋ كە­رەك, پارلامەنت­تىك اسسامبلەيا ەۋرو­پالىق كەڭەستىڭ ەڭ باستى جارعىلىق ورگانىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى جانە دە وعان مۇشە-مەملەكەتتەردەگى ساياسي پارتيالاردىڭ نەگىزگى مۇددە­لەرىن قاراستىرادى. بۇگىنگى تاڭدا ونىڭ قۇرامىنا 50-گە جۋىق دەمو­كرا­تيالىق مەملەكەتتىڭ وكىلدەرى ەنگەن. 2007 جىلى تۇرىك رەسپۋبليكا­سىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ سايلاندى. تۇركى تىلدەس حالىقتاردىڭ ءتىلىن ءتۇ­سىنەتىندىگىمەن قاتار اعىلشىن جانە اراب تىلدەرىن جەتىك مەڭگەرگەن. استاناعا كەلگەن ساپارىندا ءتۇر­كيا پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل قازاق­ستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋدەگى ۇستانىمىن جوعارى باعالادى. جانە دە ەلىمىزدىڭ بەيبىتشىلىك ماقساتتاعى باستامالارىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. جەر شارىنىڭ كەيبىر تۇستارىندا ورىن الىپ وتىرعان ساياسي قايشىلىقتار مەن قاقتىعىس­تاردى بەيبىت جولمەن شەشۋ ءۇشىن اتسالىسىپ وتىرعانىن ايتتى. وسى جولدا قازاقستاننىڭ بەدەلى ۇلكەن رولگە يە ەكەنىن جەت­كىزدى. تۇركيا پرەزيدەنتى بارشا تۇرىكتەردىڭ ىستىق سالەمىن جەتكىزدى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ابدۋللا گۇل قازاق ەلىنە ىزگى تىلەگىن ارنادى جانە دە تۇرىك حالقى قا­زاقستاننىڭ تاۋەل­سىزدىك العان كەزدەن بەرى ءور­كەنيەت جولىنداعى جەتىستىكتەرىن, ياعني, بار­لىق سالادا العا قاراي نىق قاداممەن قارىشتاپ بارا جاتقانىن ۇلكەن ماقتانىشپەن ايتاتىنىن مالىمدەدى. وسى جولى تۇركيا پرەزيدەنتى اب­دۋللا گۇل استاناداعى تۇركيا ەل­شىلىگىنىڭ جاڭا عيماراتىن سالتانات­تى جاعدايدا اشتى. بۇل عيمارات ءسانى مەن سالتاناتى كەلىسكەندىگىمەن, كورىكتى جەردە ورنالاسقاندىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. ەكى ەلدىڭ ىنتىماعىنا ۇلكەن سەنىم ءبىلدىردى. ايتا كەتۋ كە­رەك, بۇرىن تۇركيا ەلشىلىگى ءارتۇرلى عيما­رات­تاردى جالعا الىپ كەلگەن بولاتىن. مىنە, ەندى, جاڭا عيماراتقا يە بولدى. بۇل دا ەكى ەلدىڭ ءوزا­را سىي­لاستىعىن, ءبىر-بىرىنە دەگەن قۇر­مەتىن كور­سە­تەدى. ارنايى وزدەرىنىڭ قاراجاتىنا سالدى. جو­باسى دا قالامىزعا كورىك بەرىپ تۇر. بۇل ءبىر كۇن­دىك نەمەسە ءجۇز جىلدىق ەمەس, ماڭگىلىك تۇر­سىن دەپ سالىنعان ەلشىلىك ەكەنى ايقىن سەزىلىپ تۇر. سونداي-اق ابدۋللا گۇل ەلور­دا­داعى اتا­تۇرىككە ورناتىلعان ەسكەرت­كىشكە بارىپ گۇل شوعىن قويدى. قازاق حالقىنىڭ تۇرىك كوسەمىنە كورسەتكەن قۇرمەتى ءۇشىن ۇلكەن تەبىرەنىستە بولعانىن جاسىرمادى. ابدۋللا گۇل: ء“ار كەلگەنىمدە گۇل­دەنە ءتۇس­كەنىنە كۋا بولىپ جۇرگەن اس­تانا قالاسى – قازاقستاننىڭ ءديناميزمى مەن پرەزيدەنت نا­زارباەۆ مىرزانىڭ كورەگەندىگىن بەينەلەي­تىن ەڭ ۇلكەن تۋىندى. استانانىڭ قۇ­رىلىس جۇمىستارىنا تۇرىك فير­مالارى مەن جۇمىسشى­لارىنىڭ دا ۇلەس قوسۋىن تۇرىك-قازاق ىنتىماق­تاستىعىنىڭ ەڭ اسەم نىشاندا­رى­نىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىز”, – دەدى. 8-9 ماۋسىم كۇندەرى تۇركيانىڭ ىستامبۇل قالاسىندا ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ ىىى ءسامميتى بو­لىپ ءوتتى. وسى كەلەلى حالىقارالىق باس­قوسۋدى اشقان اوسشك-ءنىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى, ەلباسىمىز نۇر­­سۇلتان نازارباەۆ ء“بىزدىڭ ەقىۇ-داعى توراعالىعىمىز شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى قاتىناس­تاردىڭ جاڭا كە­زەڭىنە جول اشادى, ۆانكۋۆەردەن ۆلاديۆوستوكقا دەيىنگى ۇلان-عايىر كەڭىستىكتە ءوزارا سەنىمدى نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سە­نە­مىز”, – دەپ الەم قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋ باعىتىنداعى ويلارىن ورتاعا سالدى. اوسشك-ءنىڭ ءىىى ءسامميتىنىڭ جۇمىسىنا 36 ەلدىڭ مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارى, مي­نيستر­لەرى مەن رەسمي وكىلدەرى, 14 حالىقارالىق ۇيىمنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. ءىىى سامميت كەزىندە ازيا كەڭەسىنە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قۇرامى ۇلعايدى. وسى ىستامبۇل سامميتىندە ۆەتنام مەن يراك اوسشك-گە مۇشە بولىپ قابىل­داندى. ءسويتىپ, ازيا كەڭەسىنە مۇشە ەلدەردىڭ سانى 22-گە جەتتى. ال بانگلادەش باقىلاۋشى مارتەبەسىنە يە بولدى, قازىرگى تاڭدا جەتى مەملە­كەتتە اتالمىش وڭىرلىك بىرلەستىكتە باقىلاۋشى مارتەبەسى بار. سامميت بارىسىندا فورۋمداعى توراعالىق قازاقستاننان تۇركياعا ءوتتى. اوسشك-گە توراعالىق ەتۋدى تۇركيا ەلىنە تاپسىرۋ جونىندە وي قوزعاعان كەزدە ن.نازارباەۆ پارسى اقىنى جالالەددين ءرۋميدىڭ ء“بىر شامشىراق باسقا شامشىراقتى تۇتاتقاندا جارىعىن جوعالتپاس” دەگەن قاناتتى ءسوزىن ايتتى. بۇل ويدىڭ ىشىندە كوپ ماعىنا جاتىر. ءبىر ەلدىڭ ەكىنشى ەلگە ءمار­تە­بەلى مىندەتتى تابىس ەتۋى, باۋىرلاس مەملەكەت­تەردىڭ ارقاشاندا ءبىر-بىرىنە قولداۋ كورسەتۋى قاجەت ەكەنى, وركەنيەت جولىندا ىن­تىماقتاسا بىلسە, تۇركى الەمىنىڭ تۋىس­تىعى ۇلكەن جەتىس­تىكتەرگە جەتكىزە­تىنى جونىندە ايتىلعانىن ۇعىنۋعا بولادى. ويىمدى قورىتىندىلاي كەلە, قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق وزگە ەلدەرگە دە ۇلگى بولادى دەپ ويلايمىن. وسى قوس مەم­­لە­كەت ءتىلى مەن تىلەگى ءبىر باۋىرلاس ەل­دەردى ءوز ورتاسىنا جاقىن تارتىپ, ولار­دىڭ دا ءمۇد­دە­لەرىن قورعاپ, تۇركى الە­مىنىڭ دامۋىندا كوش­باس­شىلىق قىز­­مەتىن اتقاراتىنىنا كامىل سەنەمىن. ءۋاليحان قوڭىرباەۆ, قر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان-تۇركيا پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىق توبىنىڭ جەتەكشىسى.