بابىڭ قالاي, بالۋان؟
كۇرەس تۇرلەرى (ەركىن, گرەك-ريم جانە ايەلدەر كۇرەسى) بويىنشا ازىرگە ەنشىمىزدە 7 جولداما عانا بار. گرەك-ريم كۇرەسىنەن 4 جولداما ءتيدى. بالۋاندار ەندى مامىر ايىندا تۇركيادا وتەتىن سوڭعى ىرىكتەۋ دوداسىندا گرەك-ريم كۇرەسىنەن ءۇش جولداما ەنشىلەۋگە ءتيىس. ەركىن كۇرەستەن التى جولدامانىڭ ازىرگە ۇشەۋى عانا بار. ايەلدەر كۇرەسىنەن بالۋان قىزدارعا ءالى بىردە-ءبىر جولداما بۇيىرعان جوق. الدا تەك سوڭعى ىرىكتەۋ دوداسى. بۇعان دەيىن وليمپيادا جولداماسى بىلاي تۇرسىن, تورتجىلدىق دوداسىنان مەدال ولجالاعان قىزدارىمىزدىڭ قايرات-كۇشى كەمىگەندەي سەزىلەدى. دەگەنمەن ىستانبۇلدا وتەتىن سوڭعى ىرىكتەۋدە بۇرىمدىلار بارىن سالاتىنىنا سەنىم مول.
دزيۋدو كۇرەسىنەن وليمپيادا جولداماسى بالۋانداردىڭ الەمدىك رەيتينگتەگى الەۋەتىنە قاراي بەرىلەتىنى بەلگىلى. ياعني حالىقارالىق دزيۋدو فەدەراتسياسىنىڭ (IJF) رەيتينگىندە ۇزدىك 17 ساڭلاقتىڭ قاتارىنا ەنگەن بالۋان پاريجدە وليمپيادا مەدالى ءۇشىن تالاسقا تۇسەدى. الەمدىك رەيتينگتە 1-17-ورىنداردى يەلەنگەن بالۋاندارعا ليتسەنزيا تيەدى. دزيۋدو كۇرەسىنەن ەرلەر اراسىندا بەس جولداما بۇيىرۋعا ءتيىس. 60 كگ سالماقتا نۇرقانات سەرىكباەۆتىڭ دا, ماعجان ءشامشاديننىڭ دە مۇمكىندىگى بار. عالامدىق رەيتينگتە نۇرقانات 14-ورىندا, ماعجان 24-ساتىدا تۇر. 3-5 مامىر ارالىعىنا تاجىكستاننىڭ دۋشانبە قالاسىندا وتەتىن Grand Slam تۋرنيرىندە 60 كگ سالماقتا ەكەۋى دە بەلدەسۋگە تۇسەدى. قاي قايسىسى دا چەمپيون اتانسا – 1000 ۇپاي, كۇمىس جۇلدە السا – 700 ۇپاي, قولاعا قولى جەتسە, 500 ۇپاي ەنشىلەيدى. ودان كەيىن 10-12 مامىر كۇندەرى استانادا «Qazaqstan Barysy Grand Slam» ماڭىزدى دوداسى تۇڭلىگىن تۇرەدى. مىنە, قوس بالۋانعا دا وسى ەكى ايتۋلى سايىستا جۇلدە الىپ قانا قويماي, ۇپايىن تۇگەندەۋ ماڭىزدى. 66 كيلوگرامدا عۇسمان قىرعىزباەۆتىڭ جولداما يەلەنۋ مۇمكىندىگى جوعارى. ۇزدىك 17 بالۋاننىڭ (عۇسمان رەيتينگتە 23-ورىندا) قاتارىنان كورىنۋى ءۇشىن الداعى دودالاردا مەدال ولجالاۋى كەرەك. 73 كگ سالماقتا دانيار شامشاەۆتىڭ دا جولدامادان ءۇمىتى زور. ول 17-ساتىدا كەلەدى. 81 كيلوگرامدا ابىلايحان جۇبانازار پاريجگە بارۋى مۇمكىن, ازىرگە رەيتينگتە 14-ساتىدا تۇر. 90 كگ سالماقتا بالۋانداردىڭ دەڭگەيى ماقتانارلىق ەمەس. تاجىريبەلى دەگەن ديدار حامزا 42-ورىندا تۇر. ۇزاق ۇزىلىستەن كەيىن سپورتقا قايتا ورالعان ديداردىڭ ۇپايى تىم تومەن. ول ۇزدىك 17 بالۋاننىڭ ورتاسىنا ەنۋى ءۇشىن كەمىندە رەيتينگتىك ءتۋرنيردىڭ بىرىندە چەمپيون اتانۋعا ءتيىس. 100 كيلوگرامعا دەيىنگى سالماقتا نۇرلىحان شارحان – ازىرگە الەمدىك رەيتينگتە 24-ورىندا. ونىڭ دا جولداما ولجالاۋىنا مۇمكىندىگى مول, تەك ەندىگى رەيتينگتىك تۋرنيردە سۇرىنبەۋى قاجەت. 100 كيلوگرامنان اۋىر سالماقتا ەراسىل قاجىباەۆ 35-ورىندا, عالىمجان قىرىقباي 36-ساتىدا تۇر. پاريج تاتاميىندەگى الىپتار بەلدەسۋىنەن قازاق بالۋانىن كورۋىمىز ەكىتالاي.
قىزدار اراسىندا الەم چەمپيوناتىنىڭ جۇلدەگەرى تالانتتى بالۋان ءابيبا ابۋجاقىنوۆا (48 كگ) – پاريجدە بەلدەسىپ قانا قويماي, مەدال ولجالايدى دەپ سەنىم ارتاتىن سپورتشىنىڭ ءبىرى. الەمدىك رەيتينگتە 3-ورىندا تۇر. بۇعان دەيىن قىزدارىمىز حالىقارالىق دزيۋدو فەدەراتسياسىنىڭ رەيتينگىندە ۇزدىك ۇشتىككە ەنگەن ەمەس. قىزدار اراسىندا 78 كيلوگرامنان جوعارى سالماقتا كاميلا بەرلىقاش 17-ورىندا كەلەدى.
بالۋانداردىڭ الەمدىك رەيتينگتەگى الەۋەتىنە قاراپ, دزيۋدودان ەرلەر مەن قىزدار قۇراماسى 13 جولدامانىڭ تەك جەتەۋىنە يەلىك ەتكەنىن قاناعات تۇتاتىن سەكىلدىمىز. عايىپتان تايىپ, بالۋاندار بارىن سالىپ, دۋشانبەدە, استانادا وتەتىن Grand Slam تۋرنيرىندە توپ جارسا, ليتسەنزيا سانى ارتۋى بەك مۇمكىن. وسى جولعى وليمپيادادا دزيۋدودان جولداما العان 372 بالۋان (ەرلەر 186, ايەلدەر 186) 14 سالماقتىڭ مەدالدار جيىنتىعىن بولىسكە سالادى.
ەسكەكشىلەردىڭ ەسەبى تۇگەل
ەسكەكشىلەرىمىز وليمپيادا جولداماسىن ولجالادى. ازيا قۇرلىعى بويىنشا بەرىلگەن جالعىز جولدامانى سپورتشىلارىمىز «سۋدان ءسۇزدى».
توكيو قالاسىندا كانوە مەن بايداركادا ەسۋدەن ازيا قۇرلىعى بويىنشا ليتسەنزيالىق ىرىكتەۋ ءتۋرنيرى ءوتتى. سەرگەي ەمەليانوۆ پەن تيمۋر حايداروۆ جۇبى ەكى ادامدىق كانوەمەن 500 مەترگە جارىسۋدا مارەگە ءبىرىنشى جەتىپ, چەمپيون اتاندى. وسىلايشا, بۇل قاشىقتىقتا بەرىلەتىن پاريج وليمپياداسىنىڭ جولداماسىن يەلەندى. ال بايداركا مەن كانوەدە ەسۋدەن سەرگەي توكارنيتسكي مەن بەكارىس راحماتۋللا قارا ءۇزىپ كەلدى. 500 مەترگە جارىسۋدا قۇرلىقتىڭ جالعىز جولداماسىن وسى جۇپ ولجالادى. ەسكەكشىلەر ءۇشىنشى جولدامانى دا جۇپتىق سايىستا ەنشىلەدى. قىزدار اراسىندا ماريا بروۆكوۆا مەن رۋفينا ىسقاقوۆا پاريجگە بارۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. جازدا فرانتسيا وتەتىن تورتجىلدىق دوداسىندا 500 مەترگە كانوەمەن ەسۋدە وسى ارۋلاردىڭ جولىنان جۇلدە كۇتەمىز ەندى.
سەرگەي ەمەليانوۆ – بۇعان دەيىن دە وليمپيادا دۋىنا قاتىسقان سىرالعى سپورتشى. 2021 جىلى توكيو تورىندە 1000 مەتر قاشىقتىقتا دوداعا تۇسكەنىمەن, جۇلدەگە ىلىگە المادى. سەرگەي ەمەليانوۆ بۇل جولى پاريجگە تەك جەر شالىپ, ەل كورۋ ءۇشىن بارمايتىنىن ايتتى.
«ليتسەنزيالىق تارتىس وتە جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. كوماندالاس سەرىگىم تيمۋر حايداروۆ ەكەۋمىز جوسپار بويىنشا كۇشىمىزدى سارقىپ الماي, دۇرىس قادام جاسادىق. جاپونيا, يران, وزبەكستان كوماندالارىنان لايىقتى قارسىلىق بولاتىنىن الدىن الا بىلدىك. ءتىپتى ىرىكتەۋ كەزەڭىندە وزبەكستان ەسكەكشىلەرى 400 مەترگە دەيىن اۋىزدىق تىستەسىپ قاتار ءجۇرىپ وتىردى دا, تەك كومبەگە 100 مەتر قالعاندا عانا بىزدەن كەيىندەپ قالا بەردى. ال فينالدىق سىندا ءبىز قارقىنعا قارقىن قوسىپ, جىلدامدىقتى ۇدەتتىك. اۋا رايىنىڭ جايسىزدىعى كەدەرگى كەلتىرسە دە, 500 مەتر قاشىقتىقتى مەجەلى ۋاقىتتا ءجۇزىپ وتكەنىمىزگە قۋانىشتىمىز. ليتسەنزيا تەك چەمپيون اتانعان جۇپقا بەرىلەتىندىكتەن, ەشقانداي قاتەلىككە بوي الدىرمادىق. جەتىستىگىمىزگە كوڭىلىمىز تولادى», دەيدى س.ەمەليانوۆ.
توكيو تورىندەگى قۇرلىق دوداسىندا سەرگەي 1000 مەترگە جەكەلەي سىندا دا دوداعا ءتۇستى. ەسكەك ەسۋ سپورتىنان مەدال ولجالايدى دەپ سەنىم ارتقان سپورتشى الىس قاشىقتىقتان گورى قىسقا قاشىقتىقتا دوداعا كىرگەن الدەقايدا ءتيىمدى ەكەنىن ايتادى. توكيو وليمپياداسىنان كەيىن قىسقا قاشىقتىقتا سايىسقا ءتۇسۋدى قۇپ كورگەن س.ەمەليانوۆ پاريجدە بارىن سالاتىنىن جەتكىزدى.
ەسكەك ەسۋ سپورتى ەلىمىزدە كەنجە دامىعان سالا سانالادى. «قايىق» فەدەراتسياسى 2010 جىلى قۇرىلىپ, ەسكەكشىلەردىڭ باس ۇيىمىنا اينالدى. ازىرگە وليمپيا ويىندارىندا ولجا الماعانىمەن, ەسكەكشىلەر ازيا ويىندارىندا سۋدان «التىن مەدال» ءسۇزىپ, جەڭىستەن تاۋ تۇرعىزىپ كەلەدى. 2014 جىلى وڭتۇستىك كورەيانىڭ ينچحون قالاسىندا وتكەن جازعى ازيا ويىندارىندا ەسكەكشىلەر 5 التىن 3 كۇمىس, 2 قولا مەدالمەن ورالدى. ينچحونعا اتتاناردا قۇراما باپكەرلەرىنە جۇكتەلگەن مىندەت 3 التىن ەدى. بىراق ەسكەكشىلەرىمىز جوسپاردى ەسەلەي ورىنداپ, تولايىم تابىسقا جەتتى. 2018 جىلى يندونەزيانىڭ جاكارتا قالاسىندا وتكەن جازعى ازيا ويىندارىندا دا ەسكەكشىلەرىمىز التىنسىز قايتقان جوق. ءتىپتى بىلتىر قىتايدىڭ حانچجوۋ قالاسىندا وتكەن جازعى ازيا ويىندارىندا دا س.ەمەليانوۆ پەن ت.حايداروۆ كانوەدا ەسكەك ەسۋدەن التىن مەدال يەلەندى. جالپى, ازيا ويىندارىنىڭ تاريحىندا ەسكەكشىلەرىمىزدىڭ قانجىعامىزعا بوكتەرگەن مەدالىنىڭ سانى وزگە سپورت تۇرلەرىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا باسىم. جەتپەي تۇرعانى – وليمپيادانىڭ مەدالى. ازيا قۇرلىعىنداعى قارسىلاستارىن شاڭ قاپتىرعان ەسكەكشىلەرىمىز پاريجدە دە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلەدى دەپ سەنەمىز.
ەسكەك ەسۋ دوداسىنان ەنشىمىزگە كەزەكتى جولدامانى ۆلاديسلاۆ ياكوۆلەۆ بايلادى. وڭتۇستىك كورەيانىڭ چۋندجۋ قالاسىندا اكادەميالىق ەسۋدەن ليتسەنزيالىق ىرىكتەۋ تۋرنيرىندە جەرلەسىمىز قارا ءۇزىپ كەلدى. 2000 مەتر قاشىقتىققا سايىستا نەگىزگى قارسىلاس سانالعان يندونەزيا مەن ءۇندىستان سپورتشىلارىن شاڭ قاپتىردى.
توككەن تەردىڭ وتەۋى – جولداما
ەل قورجىنىنا پاريج وليمپياداسىنىڭ كەزەكتى جولداماسى سپورتتىق گيمناستيكا سايىسىندا ءتۇستى. گيمناست ناريمان قۇربانوۆ الەمدىك ىرىكتەۋ الامانىنان ولجالى ورالىپ, ءتورت جىلدىق دوداسىنا قاتىسۋ مۇمكىندىگىن يەلەندى.
ينفوگرافيكانى جاساعان – الماس ماناپ, «EQ»
قاتار استاناسى دوحادا سپورتتىق گيمناستيكادان الەم كۋبوگىنىڭ شەشۋشى كەزەڭى مارەسىنە جەتتى. تۋرنير قورىتىندىسى بويىنشا تورتكۇل دۇنيەنىڭ تاڭداۋلى گيمناستارى اراسىندا ناريمان قۇربانوۆتىڭ دا شەبەرلىگى جوعارى باعالاندى. دۇنيە ءجۇزىنىڭ گيمناسشىلارى اراسىندا الدىڭعى لەكتە تۇرعان جەرلەسىمىزگە الەم كۋبوگىندە جوعارى ناتيجە كورسەتىپ, رەيتينگتەگى بيىگىنەن تومەندەمەۋ جۇكتەلگەن ەدى. ول وزىنە ارتىلعان سەنىمدى اقتاي ءبىلدى.
الەم كۋبوگىنىڭ كەزەڭدەرىندە جوعارى ۇپاي جيناعان گيمناستار عانا وليمپيادا جولداماسىن يەلەندى. ات سناريادىنداعى جاتتىعۋدا ناريماننىڭ باستى قارسىلاسى تايپەيلىك لي چي كاي بولدى. ەگەر دوحادا كاي چەمپيون اتانعاندا وتانداسىمىزعا جولداما بۇيىرمايتىن ەدى. باعىمىزعا وراي تايپەيلىك سپورتشىنىڭ كورسەتكىشى جوعارى باعالانعان جوق.
اقپان ايىندا الەم كۋبوگىنىڭ كەزەڭىندە (گەرمانيا) توپ جارعان ناريمان ودان كەيىن انتالياداعى الەمدىك دودادا كۇمىس مەدال يەلەندى. ناريماننىڭ ورىنداپ جۇرگەن كومبيناتسياسى قيىندىعى جاعىنان الەمدە ەكىنشى جاتتىعۋ سانالادى. ول الەم كۋبوگىنىڭ كەزەڭدەرىندە وسى كومبيناتسياسىن ورىندادى. انتاليادا ءتىپتى ءبىر قولمەن اينالۋ جاتتىعۋىن جاسادى. مۇنى الەمدە تەك تاڭداۋلى گيمناستار عانا اسقان تاۋەكەلمەن ورىندايدى. دوحاداعى الەم كۋبوگىنىڭ قورىتىندى كەزەڭىن 4-ورىنمەن اياقتاعان ناريمان جالپى ەسەپتە 70 ۇپايمەن ەكىنشى ساتىعا جايعاستى. الەم كۋبوگىنىڭ كەزەڭدەرىندە يوردانيالىق احماد ءابۋ ءال سۋد جەڭىس تۇعىرىنان كورىندى. ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرى الەكساندر كيم شاكىرتى ناريمان قۇربانوۆ دوحاداعى دودادا سىنعا تۇسكەندە قاتەلىك جىبەرگەنىن ايتتى. «باستىسى, جولداما ولجالادىق. الداعى ۋاقىتتا قاتەلىكتى تۇزەپ, ادىستەردى ورىنداۋ كەزىندەگى كەمشىلىكتى بۇتىندەيمىز», دەدى قۇراما جەتەكشىسى.
وسىلايشا, ەلىمىزدىڭ گيمناسشىلارى وليمپيادانىڭ ەكى جولداماسىن يەلەندى. بىلتىر ميلاد كاريمي كوپسايىستان ليتسەنزيا ولجالاعان ەدى. پاريجدە گيمناستيكادان وسى وعلانداردان جۇلدە كۇتەمىز. قاتاردا وتكەن الەم كۋبوگىنىڭ كەزەڭىندە ەركىن باعدارلامادا ميلاد كاريميدىڭ الدىنا ەشكىم تۇسە العان جوق. ول ەلگە التىن مەدالمەن ورالسا, دميتري پاتانين دە ەركىن باعدارلاما سايىسىندا قولا جۇلدەگە قول جەتكىزدى. كاريميدىڭ جازعى وليمپيا ويىندارىنا ەكىنشى مارتە جولى تۇسكەلى تۇر. ول 2021 جىلى توكيو تورىندە دە تورتجىلدىق سايىسىندا باق سىناپ, 8-ورىندى مىسە تۇتقان ەدى.
دوحا قالاسىندا وتكەن ليتسەنزيالىق ىرىكتەۋ دوداسىندا ماريا دميتريەنكو ستەند اتۋدان جولداما يەلەندى. «تراپ» باعدارلاماسىندا مەرگەندىگىمەن دارالانعان جەرلەسىمىز پاريجدە باق سىنايدى ەندى. ستەند اتۋدان دوحاداعى مەرگەندەر دوداسى 29 ساۋىردە مارەسىنە جەتەدى.
تۋريزم جانە سپورت ءمينيسترى ەرمەك مارجىقپاەۆ وليمپيا ويىندارىنا 25 سپورت تۇرىنەن 80 جولداما ولجالاۋ ماقسات ەكەنىن ايتادى. 2021 جىلى توكيو وليمپياداسىنان تەك سەگىز قولا مەدال الىپ قايتقان سپورتشىلارعا قوعام تاراپىنان از سىن ايتىلىپ جۇرگەن جوق. بىلتىر قىتايدا وتكەن جازعى ازيا ويىندارىندا جالپى ەسەپتە وندىققا ەنە الماعانى ءۇشىن دە مينيسترلىك ماقتاۋ ەستىمەدى. بيىل قالاي بولار ەكەن؟
