قالالىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ستاتيستيكالىق دەرەگىنە سۇيەنسەك, بۇگىندە مەگاپوليستەگى 1 ملن 222 مىڭنان استام تۇرعىننىڭ 71,1%-ى قازاق, قالعان 28,9%-دى ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى قۇرايدى. شاھارداعى ءىرى ەتنوستار قاتارىنا وزبەك (15,8%), ورىس (6,1%), ازەربايجان (1,8%), تاتار (0,9%) جاتادى. ولاردان وزگە شاعىن ەتنوستار دا بارشىلىق. الايدا سانى وتە از. ۇلەسى نەبارى 4,3%. شىمكەنتتە حالىق 80-نەن استام شاعىن اۋدان مەن تۇرعىن الاپتا تۇرادى. سونىڭ 23-ىندە ەتنوس وكىلدەرى جيناقى قونىستانعان.
ەڭ باستى ماسەلە رەتىندە ايتساق, قيلى تاريحي جاعدايلارمەن قازاق جەرىنە قونىس اۋدارعان ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ بۇگىنگى بۋىنى بولاشاعىن قازاق جەرىمەن بايلانىستىرىپ, مەملەكەت قۇراۋشى قازاق حالقىمەن بىرگە تاتۋ-ءتاتتى عۇمىر كەشىپ كەلەدى. وسى رەتتە قالالىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ماڭايىنا توپتاسقان 17 ەتنومادەني بىرلەستىك ەل يگىلىگىنە باعىتتالعان باستامالاردى قولداپ, قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋعا لايىقتى ۇلەس قوسىپ جاتىر.
مەملەكەتتىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە بارلىق ۇلت وكىلى قالانىڭ قوعامدىق-ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ومىرىنە ەتەنە ارالاسىپ, شىمشاھاردىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە اتسالىسىپ كەلەدى. ءوز كەزەگىندە قالالىق اسسامبلەيا جانىنداعى «اقساقالدار كەڭەسى», «انالار كەڭەسى», «مەدياتسيا كەڭەسى» سىندى قوعامدىق قۇرىلىمدار تۇرعىندارمەن بايلانىس ورناتىپ, جەرگىلىكتى جەردەگى ءتۇيىندى ماسەلەردىڭ الدىن الۋ, جاس بۋىندى تاربيەلەۋ, داۋلاسقان تاراپتاردى تاتۋلاستىرۋ باعىتىندا جۇمىس جۇرگىزەدى. ماسەلەن, بيىل جەرگىلىكتى تۇرعىندار اراسىندا مەملەكەتتىك ەتنوساياساتتى ءتۇسىندىرۋ باعىتىندا 51 كەزدەسۋ ءوتىپ, وعان 5 مىڭعا جۋىق ادام قامتىلدى. ەتنوالەۋمەتتىك شيەلەنىستىڭ الدىن الۋ, جەرگىلىكتى پروبلەمالاردى انىقتاۋ ماقساتىندا ەتنوس وكىلدەرى جيناقى قونىستانعان شاعىن اۋدانداردا «بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم» جوباسى اياسىندا قوعامدىق قابىلداۋلار ۇيىمداستىرىلىپ, سالا ماماندارى تۇرعىنداردىڭ ءوتىنىش-تىلەكتەرىن تىڭدادى. ەتنوستار تۇراتىن اۋماقتاعى 82 كاسىپكەرلىك نىسانعا زەردەلەۋ جۇرگىزىلىپ, ء«تىل تۋرالى» زاڭ تالاپتارى ءتۇسىندىرىلدى.
سونىمەن بىرگە قالالىق اسسامبلەيا جانىنداعى ەتنومادەني بىرلەستىكتەر مەن قوعامدىق قۇرىلىمداردىڭ باسىن ءبىر ارناعا توعىستىرعان «دوستىق ءۇيى» قوعامدىق-كوپشىلىك جيىندار مەن ءتۇرلى فورماتتاعى ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋ الاڭى رەتىندە جۇيەلى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. بيىل ءى توقساندا شىمكەنتتە ازاماتتىق بىرەگەيلىك پەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتى بەكەمدەۋ باعىتىندا 20-دان استام ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلىپتى.
اسىرەسە جەرگىلىكتى اسسامبلەيا ۇيىمىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن وتەتىن «مىڭ جۇيرىك», «قازاق داستارقانى» سىندى ورتاق قۇندىلىقتارعا ۇندەيتىن جوبالار جۇرتتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ ۇلگەردى. اقپاراتتىق جۇمىستاردى جۇيەلەۋ جانە ەلىمىزدەگى ىسكە اسىپ جاتقان رەفورمالاردى تۇرعىندارعا ءتۇسىندىرۋ باعىتىندا مەكەمە تاراپىنان 108 ماتەريال جاريالاندى. سالاداعى پروبلەمالار بويىنشا وتكەن كەڭەستەردىڭ ناتيجەسىن قاراۋ, قورىتىندى شىعارۋ ءۇشىن ءتيىستى ورگاندارعا ءوتىنىش, تىلەكتەر جولداندى. بۇدان وزگە مەدياتسيا كەڭەسى الەۋەتىمەن ەتنوستار اراسىندا ورىن العان 7 داۋلى ماسەلە بويىنشا تاراپتار مەدياتيۆتىك كەلىسىمگە قول جەتكىزدى.
سونداي-اق كوكتەم شىعا ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك, باتىس ايماقتارىندا بولعان تاسقىن سەلدەن كەلگەن زارداپقا ەتنومادەني بىرلەستىك مۇشەلەرىنىڭ دە قابىرعاسى قايىستى. وسى رەتتە اسسامبلەيا وكىلدەرى جىلۋ جيناپ, سۋ باسقان وڭىرلەرگە ەڭ قاجەتتى كەرەك-جاراقتاردى جونەلتتى. جالپى, «قايىرىمدىلىق – قايىرلى ءىس» ەكەنىن ءجىتى ۇعىنعان ەتنوس بەلسەندىلەرى سىن ساعاتتا قينالعاندارعا قولۇشىن سوزۋدى يگى داستۇرگە اينالدىرعان. سونىڭ ايقىن دالەلى, بيىل سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن وڭىرلەرگە گۋمانيتارلىق كومەك بەرۋ ماقساتىندا قالالىق قحا جانىنان اشىلعان شتاب جۇيەلى جۇمىس ىستەپ, اتىراۋ, باتىس قازاقستان, سولتۇستىك قازاقستان وڭىرلەرىنە 90 توننادان استام گۋمانيتارلىق كومەك اتتاندىردى. بۇگىندە بەكەتتەردە جيناۋلى تۇرعان قوسىمشا 30 تونناعا جۋىق ماتەريالدىق كومەكتى تاعى دا سۋ باسقان وڭىرلەردىڭ بىرىنە جىبەرۋدى كوزدەپ وتىر.
ماسەلەن, وزبەك ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ باسشىسى تاحيربەك نىشانباەۆ قالاداعى 14 ەتنومادەني ۇيىم ء«بىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ», جىلۋ جيناۋعا اسسامبلەيادان ارنايى شتاب اشقانىن مالىمدەدى.
«پرەزيدەنت ءوز ۇندەۋىندە ەڭ باستى ماسەلە ازاماتتاردىڭ اماندىعى ەكەنىن جەتكىزدى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ 10 وڭىرىندە توتەنشە جاعداي ورىن الىپ, تابيعي اپاتپەن كۇرەسۋ ءۇشىن بارلىق رەسۋرس سول جاققا جۇمىلدىرىلىپ جاتىر. ىشكى ىستەر, قورعانىس سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, ەرىكتىلەر ءبارى قازىر اپات ايماعىندا ءجۇر. قازاقستان حالقى اسسامبلەيا مۇشەلەرى, ونىڭ ىشىندە ءتۇرلى ەتنومادەني بىرلەستىك وكىلدەرى قاراپ وتىرماي, قولدان كەلگەنشە كومەك بەرۋدى ۇيعاردىق. ەلىمىزدىڭ باسىنا تۇسكەن بۇل دا ءبىر سىناق شىعار. ەڭ باستىسى, وسىنداي قينالعان شاقتا بىرلىگىمىز اجىراماي, سابىرلىق ساقتاي بىلەيىك. راس, اپات ايتىپ كەلمەيدى. سوندىقتان ءبىر-بىرىمىزگە جاناشىرلىق تانىتىپ, ءبىر اتانىڭ بالاسىنداي, ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي, ۇيىمداسقان تۇردە بۇل قيىندىقتان شىعۋعا تىرىسۋىمىز كەرەك. وتكەن رامازان ايىندا دا جاراتۋشىدان ەلىمىزگە جەڭىلدىك بەرە گور دەپ كوپ دۇعا قىلدىق. اقپەيىلدى حالىقتىڭ سول نيەت-تىلەكتەرى قابىل بولعاي. البەتتە, وسىنداي قيىن قىستاۋ كەزەڭدە ءبىز بىرگەمىز. كۇشىمىز – بىرلىكتە!», دەدى ت.نىشانباەۆ.
ايتا كەتكەن ءجون, «جۇرەكتەن – جۇرەككە!» قايىرىمدىلىق اكتسياسى اياسىندا 23 ءساۋىر كۇنى شىمكەنت قالالىق اسسامبلەيا بەلسەندىلەرى سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىنە وسىمەن بەسىنشى سانالاتىن گۋمانيتارلىق كومەكتىڭ جانە ءبىر لەگىن شىعارىپ سالدى. بۇل جولى تاعى دا باتىس قازاقستان وبلىسى ورال قالاسىنا كومەك جونەلتىلدى. جۇك كولىكتەر كەرۋەنىنە قۇنى 9,2 ملن تەڭگەدەن اساتىن 25 تونناعا جۋىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى مەن اسا قاجەتتى دۇنيەلەر (ماكارون ونىمدەرى, كۇرىش, قاراقۇمىق, قانت, شاي, وسىمدىك مايى, ۇن, تۇز, سۋ, گازدالعان سۋ, 978 قالىڭ كورپەشە جانە تاعى باسقا زاتتار) ارتىلدى. بۇل جىلۋدىڭ بارلىعى قاراپايىم جۇرتشىلىقتان جينالدى.
مۇنان وزگە, ەل اۋماعىندا ءجۇرىپ جاتقان رەسپۋبليكالىق «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق اكتسياسىنا جەرگىلىكتى اسسامبلەيا بەلسەندىلەرى جۇمىلا كىرىسىپ جاتىر. قولدارىنا كۇرەك, تىرمالارىن الىپ ساياباقتاردىڭ ءىشىن تازالاپ, مەكەمە اۋماعىنداعى تالداردى اكتەپ, قوقىستاردى جيناپ, قالا ەكولوگياسىنىڭ تازالىعىنا ءبىراز ەڭبەك ءسىڭىردى. سونىمەن اسسامبلەيا مۇشەلەرى 5 اۋماقتا وتكەن تازالىق ءىس-شاراسىنا ءبىر كىسىدەي اتسالىسىپ, شۋاقتى شاھاردىڭ شىرايىن كىرگىزۋگە ۇلەس قوستى.
شىمكەنت
