العاشقى بەسجىلدىقتىڭ ءتولتۋماسى
ءيا, بۇگىنگى ماتەريالىمىزدىڭ تاقىرىبىنا شىعارىپ وتىرعانىمىزداي, تاريح قويناۋىنا كەتكەن 2014 جىل ەلىمىزدە يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعىنىڭ اياقتالۋىمەن دە تۇسپا تۇس كەلدى. وسى ارالىقتا بىتكەن ءىس قانداي؟ قالعان ءىز قانداي؟ بۇل ساۋالعا رەسپۋبليكانىڭ كەز كەلگەن وڭىرىنەن جارقىن دا جەتكىلىكتى مىسالدار تاۋىپ ايتۋعا بولاتىنى ايقىن. ال باتىستاعى قاقپامىز ورال ءوڭىرى مىسالىندا بۇل وتكەن جىلدىڭ اياعىندا اشىلعان ورال ترانسفورماتور زاۋىتى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. ءسوز جوق, بۇل يننوۆاتسيالىق كاسىپورىن يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءبىرىنشى بەس جىلدىعىنىڭ ءتولتۋماسى.
«بۇگىنگى كۇنى ترانسفورماتورلار بىزگە وتە قاجەت» دەگەن بولاتىن وتكەن جىلدىڭ اياعىندا يندۋستريالاندىرۋ كۇنى اياسىندا وتكىزىلگەن جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر كەزىندە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. بۇعان دەيىنگى كەزەڭدە كەرنەۋ قۋاتتارى ءارتۇرلى ترانسفورماتورلارعا دەگەن ەل ىشىندەگى سۇرانىستى وتاندىق ءوندىرىس وشاقتارى تولىعىمەن وتەي الماي كەلگەنى دە جاسىرىن ەمەس. وسى ولقىلىقتى ورال ترانسفورماتور زاۋىتى تولىقتىراتىن ءتۇرى بار.
ترانسفورماتورلاردىڭ قاجەتتىلىگى جونىندەگى ەلباسىنىڭ ءسوزىن ءسال تارقاتىپ ايتار بولساق جوعارى كەرنەۋمەن كەلەتىن ەلەكتر قۋاتتارى ەل ايماقتارى مەن وڭىرلەرى جانە جەرگىلىكتى ەلدى مەكەندەر ءۇشىن ىڭعايلى بولا بەرمەيدى. ونى ءدال سول كۇيىندە تۇتىنۋ مەن پايدالانۋ ەش مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان دا, ونىڭ كۇشى تومەندەتىلىپ, تۇتىنۋشىلارعا جەتكىزىلۋى كەرەك. بۇل ءىس ەل اۋماقتارىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ورنالاسقان ترانسفورماتورلاردىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. ءبىرىنشى بەسجىلدىق ءتولتۋماسى ورال ترانسفورماتور زاۋىتىنىڭ ونىمدەرىن نەگىزىنەن كەرنەۋ قۋاتى 6-10 كيلوۆاتت بولاتىن ەسەپكە لايىقتاپ شىعارۋ كوزدەلگەن. ويتكەنى, مامانداردىڭ ايتۋىنشا, وسىنداي مولشەردەگى كەرنەۋ قۋاتىنا سۇرانىستار ءجيى تۇسەدى ەكەن.
جاڭا ءوندىرىس وشاعىنىڭ وندىرىستىك قۋاتىن تەك ءبىر عانا ترانسفورماتورلار شىعارۋ ىسىمەن شەكتەي سالۋعا بولمايدى. ونىڭ باستى ارتىقشىلىعى ەلەكتر سىمدارى, جوعارى ۆولتتى پەشتەر, تىرەۋىشتەر, يزولياتور سەكىلدى ەلەكتر-تەحنيكالىق ماتەريالداردىڭ سان الۋان تۇرلەرىن وندىرۋگە باعىت-باعدار ۇستانا بىلۋىندە. ءيا, ترانسفورماتورلاردىڭ دا ترانسفورماتورى بار. ونىڭ ءارتۇرلى قۋاتتاعى مايلى جانە قۇرعاق كۇيدە جۇمىس ىستەيتىن ەلەكتر تاراتقىش تۇرلەرى بولاتىنىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلە بەرمەۋى مۇمكىن. وسىنداي ەلىمىزدە بالاماسى جوق جاڭاشىلدىق زاۋىتتىڭ نەگىزگى بازالىق ءونىمى بولىپ وتىر.
مۇندا ءوندىرىس كولەمى الدىن الا جاسالعان جوبا بويىنشا جىلىنا ون ەكى مىڭ دانا ءونىم وندىرۋگە لايىقتالعان. سونىڭ ىشىندە ەلەكتروۆوزدار قۇراستىرۋعا قاجەتتى قوزعالتقىش ترانسفورماتورلار شىعارۋ ءىسىنىڭ ورنى ءتىپتى ەرەكشە دەۋگە بولادى. ورال ترانسفورماتور زاۋىتى ءوزىنىڭ تولىق وندىرىستىك قۋاتىنا الداعى جىلدارى جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. سول كەزدە مۇندا وندىرىلگەن ءونىم قۇنى جىلىنا 100 ميلليون اقش دوللارىنا جەتكىزىلمەك.
– ءبىز ءوز ونىمدەرىمىزدىڭ باسىم بولىگىن بيىلعى جىلى ىسكە قوسىلاتىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندە رەسەي مەن بەلورۋسسياعا ەكسپورتتاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. زاۋىتتا 700 جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلماق. ءبىز ءوز ءوندىرىسىمىزدى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنا سايكەس ىسكە اسىردىق. بۇعان مەملەكەت باسشىسى مەن رەسپۋبليكا ۇكىمەتى تاراپىنان جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلگەنىنە شەكسىز ريزامىز. اتاپ ايتقاندا, العان نەسيەمىزدىڭ پايىزدىق ۇستەمەلەرىن اجەپتاۋىر جەڭىلدەتە الدىق. سونىمەن بىرگە ەلىمىزدە ءىرى, ورتا جانە شاعىن بيزنەس وكىلدەرىنە قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدار دا جاسالىپ بەرىلۋدە. سونىڭ شاپاعاتىن كورگەن بيزنەس وكىلدەرىنىڭ ءبىرى – بىزدەرمىز. مىسالى, جاڭا ترانسفورماتور زاۋىتىنا جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن گاز تارتىلىپ بەرىلدى, – دەدى گازەت تىلشىسىنە «ورال ترانسفورماتور زاۋىتى» جشس قۇرىلتايشىسى سايدۋللا قوجاباەۆ.
جاڭا جىلدىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ جاڭا زاۋىت ءونىم شىعارۋعا بەت بۇردى. ەندەشە, ىسكە ءسات دەيمىز دە.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
باتىس قازاقستان وبلىسى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن
رافحات حالەلوۆ.
وزىق تەحنولوگياعا – كەڭ ءورىس
ۇدەمەلi يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتiك باعدارلاماسى قابىلدانعاننان بەرى وبلىستا 27,4 ميلليارد تەڭگەنi قۇرايتىن 29 جوبا ىسكە قوسىلىپ, بiر مىڭنان استام جۇمىس ورىندارى قۇرىلدى. ەكونوميكانىڭ ءارتۇرلi سالالارىندا 18 نىسان سالىنىپ, ەلىمىزدىڭ وزگە ايماقتارىنداعى مۇناي-گاز جانە تەمiرجول كەشەندەرiنiڭ مۇقتاجدارىنا ارنالعان ءونiم شىعارۋ جونiندەگi ماشينا جاساۋ كاسiپورىندارىنىڭ ءوندiرiسi جاڭعىرتىلدى. بىلتىر شiلدە ايىندا وتكەن جالپىۇلتتىق تەلەكوپiرگە پەتروپاۆل اۋىر ماشينا جاساۋ زاۋىتى قۇنى 600 ميلليون تەڭگەنىڭ ەنەرگەتيكالىق قازاندىق جابدىعى ءوندiرiسiن قۇرۋ جوباسىن ۇسىنىپ, قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق كومپانيالارىنىڭ جىل سايىنعى قاجەتتiلiگiنiڭ جارتىسىن قامتاماسىز ەتە الاتىن قۋاتتىلىققا جەتسە, مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن يندۋستريالاندىرۋ كۇنى اياسىندا وتكەن سوڭعى جالپىۇلتتىق تەلەكوپىرگە وڭىردەن ەكى جوبا قاتىستىرىلدى. سولاردىڭ ءبىرى – «مۇنايماش» اق-تا 2012 جىلى «ونىمدىلىك-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلعان قۇنى 13,9 ميلليارد تەڭگەنىڭ «مۇناي ونەركاسىبىنىڭ مەحانيكالىق وڭدەۋ ءوندىرىسى جابدىقتارىن جاڭعىرتۋ» جوباسى. تمد ەلدەرىندە ازىرگە بالاماسى جوق بىرەگەي يننوۆاتسيالىق باعدارلاما نەگىزىندە زاۋىتتىڭ جاڭادان جابدىقتالعان تسەحىنا جاپونيانىڭ زاماناۋي «Nakamura-Tome» قوندىرعىلارى ورناتىلعان. وسىنداي وزىق تەحنولوگيالاردىڭ ناتيجەسىندە ءوندىرىس كولەمى 2012 جىلدىڭ اياعىندا 1,4 ەسە ارتىپ, جالپى ءونىم ءوندىرۋ كولەمى 2,4 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەن. بۇگىندە كاسىپورىن تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەپ, ءبىر جىلدا 7 500 دانا ۇڭعىلىق شتانگالىق سورعى جانە ولارعا كەرەكتى قۇرال-جابدىقتار مەن قوسالقى بولشەكتەر شىعارادى. الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا بىلتىر ءبىر جۇمىسشىنىڭ ءوندىرگەن ءونىمى 1,5 ەسەگە كوبەيىپ, 18 ميلليون تەڭگەدەن اسىپ تۇسكەن. قازىر زاۋىتتا 155 ادام جۇمىس ىستەيدى. وسى جىلدارى ولاردىڭ ورتاشا ايلىق ەڭبەكاقىلارى 1,2 ەسەگە ارتىپ, 145 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ وتىر.
«مۇنايماش» اق باسقارماسىنىڭ ءتوراعاسى سەرگەي گريگورەنكونىڭ ايتۋىنشا, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا كاسىپورىندى جاڭعىرتۋعا ارنالعان «ونىمدىلىك-2020» جوباسىنىڭ ارتىقشىلىقتارى كوپ. اسىرەسە, شىعاراتىن ءونىمدەردىڭ ىشىندە نەگىزگى تۇرىنە اينالعان ۇڭعىلىق شتانگالىق سورعىلار جانە ولارعا قوسىمشا قورعانىس قوندىرعىلارى ۇلكەن سۇرانىسقا يە. پايدالانۋ-تەحنيكالىق سيپاتتامالارى بويىنشا اتالمىش سورعىلار الەمدىك ۇزدىك ۇلگىلەر قاتارىنا جاتادى. ونىڭ حالىقارالىق يسO 9001-2008 ستاندارتىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس جاسالعان ساپا مەنەدجمەنتى حالىقارالىق سەرتيفيكاتى بار. كاسىپورىنعا «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇق» اق جانە «ەلام مۇنايماش» جشس قۇرىلتايشىلىق ەتەدى. ونىڭ تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن سەرىكتەستەر مەن ءوندىرىستى تولىق جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ينۆەستيتسيالىق قۇيىلىمداردىڭ ماقساتى ءبىر ارناعا توعىسقان.
– يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعىن قورىتىندىلاۋعا ارنالعان تەلەكوپىردە سويلەگەن سوزىندە ەلباسى الدىمىزعا تىڭ مىندەتتەر جۇكتەدى. يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن زور ماڭىزىنا ايرىقشا نازار اۋدارىپ, شيكىزاتتى وڭدەۋدىڭ وزىق تەحنولوگيالارىن كەڭىنەن قولدانۋدى تاپسىردى. بۇل جاعىنان العاندا, مەملەكەتتىڭ قولداۋىن ەرەكشە سەزىنىپ وتىرمىز. سوعان وراي پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن ءازىرلەنگەن «ونىمدىلىك-2020» باعدارلاماسىنا ودان ءارى قاتىسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ءويتكەنى, اتالمىش جوبانى ەلىمىزدە ءبىرىنشى بولىپ قولعا العاندىقتان, جيناقتاعان تاجىريبەمىز مول. ستانوك پاركىن تولىعىمەن جاڭارتىپ, ەڭبەك ءونىمدىلىگى ءۇش ەسەگە كوبەيدى. شىعاراتىن ونىمدەردىڭ ساپاسى جاقسارىپ, باسەكەلەستىككە دەگەن قابىلەت-قارىمىمىز كۇشەيدى. ءسويتىپ, ەكسپورتتىق ۇلەسىمىز دە ارتىپ كەلەدى, – دەيدى ءوز سوزىندە اق باسقارماسىنىڭ توراعاسى س. گريگورەنكو.
ءيا, ونىڭ ءبىر دالەلىنە پەتروپاۆل قالاسىندا العاش رەت كەڭ اۋقىمدا وتكەن «قىزىلجار-2014» حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق فورۋم اياسىندا تيەكتى ارماتۋرا بويىنشا يسپاندىق فيرمامەن مەموراندۋمعا قول قويىلىپ, ءبىرلەسكەن ءوندىرىس ورنىن قۇرۋ ءجونىندەگى باستامانى ايتۋعا بولادى.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
