ءبىرىنشى وقىلىمدا قابىلدانىپ, قورىتىندى ازىرلەۋگە جىبەرىلگەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ويىن بيزنەسى, لوتەرەيالار جانە لوتەرەيا قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدار جوبالارى جونىندە الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ەلنۇر بەيسەنباەۆ باياندادى.
دەپۋتات ۇسىنىلىپ وتىرعان زاڭ جوبالارى قوعامداعى وتە وزەكتى ماسەلەنى, ياعني ويىن بيزنەسىن, لۋدومانيامەن كۇرەس ماسەلەلەرىن رەتتەۋگە ارنالعانىن اتاپ ءوتتى.
– بۇل ماسەلەگە پرەزيدەنت ۇلتتىق قۇرىلتايدا, قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا بىرنەشە رەت ەرەكشە توقتالعانىن جاقسى بىلەسىزدەر. مەملەكەت باسشىسى بۇل دەرتتىڭ جاس ۇرپاققا وتە ۇلكەن زيان كەلتىرىپ جاتقانىن اشىق ايتتى. بۇل اتالعان ماسەلەنىڭ قوعام ءۇشىن وتە وزەكتى ءارى ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى, – دەگەن بايانداماشى قۇمار ويىنعا شىرمالعاندار سانىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى.
– دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, كەيىنگى ەكى جارىم جىلدا ەلىمىزدە شامامەن ءاربىر بەسىنشى ادام ويىن وينايدى ەكەن نەمەسە قۇمار ويىندارعا قانداي دا ءبىر قاتىسى بار. ال ونىڭ ىشىندە 400 مىڭداي ادام ويىنعا سالىنىپ, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر مەن كازينولاردىڭ تۇراقتى كليەنتىنە اينالعان. سۇمدىعى, بۇل دەرت بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردى دە شارپىپ وتىر. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ مالىمەتىنشە, شامامەن 200 مىڭعا جۋىق كامەلەتتىك جاسقا تولماعان بالا باسقا ادامنىڭ اتىنان بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردە ءباس تىگىپ, ازارت ويىندار وينايدى. وزگە ادامنىڭ لوگينىمەن بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەرگە ءباس تىگۋشى ادامداردىڭ سانى بەلگىسىز, – دەدى بايانداماشى.
ە.بەيسەنباەۆ بۇل دەرتتىڭ سالدارىنان وتباسى ينستيتۋتى دا السىرەيتىنىن اتاپ ءوتتى. ەلىمىزدەگى اجىراسۋلاردىڭ 40%-نا لۋدومانيا تىكەلەي سەبەپ بولسا, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا باراتىنداردىڭ دا دەنى قۇمار ويىنعا شالدىققاندار. سونىمەن قاتار باياندامادا لۋدومانيانىڭ ءسۋيتسيدتى دە ءورشىتىپ وتىرعانى ايتىلدى. ماسەلەن, 2022 جىلى ەلىمىزدە 3 مىڭ 676 ادام وزىنە قول جۇمساپ قايتىس بولسا, ولاردىڭ ءاربىر بەسىنشىسىنىڭ سەبەبى – لۋدومانيا. وكىنىشتىسى, بۇل دەرت بۇگىندە اسكەرگە دە جەتىپ, كەڭ ەتەك العان. ولاردىڭ كوبى قۇمار ويىننىڭ شىرماۋىنان شىعا الماي, وزدەرىنە قول جۇمساۋعا بارعان.
بۇدان بولەك ويىن بيزنەسى قىلمىستىڭ ەتەك الۋىنا, كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ كۇشەيۋىنە دە جاعداي جاساپ وتىرعان كورىنەدى. ە.بەيسەنباەۆ زاڭ اياسىندا ىسكە اسىرىلاتىن شارالاردى ءتىزىپ شىقتى.
– زاڭدا ماكسيمالدى تۇردە بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر مەن كازينولاردىڭ جارناماسىن شەكتەۋ قاراستىرىلعان. ەندى بەلگىلى بلوگەرلەر مەن الەۋمەتتىك جەلىدەگى تانىمال تۇلعالارعا مۇنداي ويىن تۇرلەرىن جارنامالاۋعا تىيىم سالىنادى. جارناما تەك سپورتتىق وبەكتىلەر, سپورتتىق باعىتتاعى سايتتار, تەلەارنالار مەن سپورتتىق ءىس-شارالاردا عانا رۇقسات ەتىلەدى. سونداي-اق ويىندا ءباس تىگۋ جاسى 21 جاستان 25 جاسقا دەيىن كوتەرىلەدى. وتەلمەگەن اليمەنتتىك جانە نەسيەلىك قارىزى بار ازاماتتاردىڭ قۇمار ويىنعا ءباس تىگۋ مۇمكىندىگى شەكتەلەدى.
كامىلەتكە تولماعان ازاماتتاردىڭ قۇمار ويىندارىنا جانە ءباس تىگۋگە قاتىسۋى شەكتەلەدى. زاڭسىز ونلاين كازينو ۇيىمداستىرۋشىلارعا قىلمىستىق كودەكستىڭ 307-بابىمەن جازا قولدانىلادى. سونىمەن بىرگە زاڭسىز لوتوماتيكتەر مۇلدەم جويىلادى. سونداي-اق بالالار, ءبىلىم بەرۋ, مەديتسينالىق, ءدىني جانە ءدىني ۇيىمدار ورنالاسقان تۇرعىن ۇيلەر مەن عيماراتتاردا لوتەرەيا بيلەتتەرىن تاراتۋعا جانە لوتەرەيا تەرمينالدارىن ورناتۋعا تىيىم سالىنادى.
شەتەلدىك ويىن بيزنەسىن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ءتىزىمىن جۇرگىزۋ, سونداي-اق بانكتەر مەن تولەم جۇيەلەرىنە ولاردىڭ پايداسىنا قارجىلىق وپەراتسيالار جۇرگىزۋگە تىيىم سالۋ كوزدەلەدى. ۇلتتىق بانك, قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگى, ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ بازالارىن بىرىكتىرۋ ارقىلى ويناۋشىنىڭ تۇلعاسى بەينەمەتريكالىق تۇرعىدان انىقتالادى. سونىمەن قاتار زاڭ جوباسىندا بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردە ءباس تىگۋ, اقشا الۋ جانە تولەۋ كەزىندە قاتىسۋشىلاردىڭ بەينە-بيومەتريكالىق يدەنتيفيكاتسيادان وتكىزۋ مىندەتتىلىگى, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ, قۇقىق قورعاۋ جانە اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ ءباس تىگۋىنە تىيىم سالۋ كوزدەلگەن. شامامەن 220 مىڭعا جۋىق قىزمەتكەردىڭ قۇمار ويىن ويناۋى شەكتەلەدى. ءوز-ءوزىن قۇمار ويىننان شەكتەۋدى 1 جىلدان 10 جىلعا دەيىن سوزۋ قاراستىرىلعان. ياعني «e-Gov mobile» قوسىمشاسى ارقىلى شەكتەي الادى. بۇل شەكتەۋدى قايتىپ قالپىنا كەلتىرە المايسىز, – دەدى ە.بەيسەنباەۆ.
قىسقاسى وسى ويىن بيزنەسىنىڭ كەسىرىنەن كەلگەن لۋدومانيا كەسەلىنىڭ جولىن كەسۋ ءۇشىن 11 زاڭ مەن 3 كودەكسكە وزگەرىس ەنگىزىلەدى. زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا ەلىمىزدە ويىن بيزنەسىنە مۇلدەم تىيىم سالۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنى دە بەلگىلى بولدى.
دەپۋتات سامات مۇساباەۆ قىتايدا, قىرعىزستاندا, ۆەتنامدا, وڭتۇستىك كورەيادا, يزرايلدە جانە بارلىق اراب ەلىندە بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر مەن سپورتتىق ۇتىس تۇرلەرىنە تىيىم سالىنعانىن اتاپ ءوتتى.
– بۇل ەلدەردە وسى ويىن بيزنەسى تولىقتاي جوق دەۋگە بولادى. ءبىز تولىق تىيىم سالۋدىڭ وسى تاجىريبەسىن قولدانا الامىز با؟ – دەگەن سۇراعىن دەپۋتات مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنە باعىتتادى.
– بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ تولىق جابىلۋىنا ءبىز, ارينە قارسى ەمەسپىز. دەگەنمەن ەڭ باستى ءۋاج رەتىندە سپورتتىق ءىس-شارالار جانە ونىڭ ترانسلياتسياسى وتە قىرۋار قاراجاتتى تالاپ ەتەتىنىن ايتقىم كەلەدى. سوندىقتان بيۋدجەتكە ۇلكەن شىعىن كەلتىرمەۋ ءۇشىن سپورتتىق سايتتارعا, ترانسلياتسيالارعا رۇقسات بەرىپ وتىرمىز. كىرىس جوعالتپاۋ ءۇشىن مەديا سالاسىنىڭ دا ءوتىنىشى وسىنداي بولىپ وتىر, – دەدى ۆيتسە-مينيستر قانات ىسقاقوۆ.
ال سۇراققا قوسىمشا جاۋاپ بەرگەن بايانداماشى ەلنۇر بەيسەنباەۆ دەپۋتات اتاپ وتكەن ەلدەردىڭ لۋدوماندارى ءبىزدىڭ ەلگە كەلىپ, يا بولماسا رەسەيگە بارىپ وينايتىنى تۋرالى اقپاراتپەن ءبولىستى.
– سول سەبەپتى ەلىمىزدە ويىن بيزنەسىنە 100 پايىز توسقاۋىل قويۋ ازاماتتاردى كولەڭكەلى بيزنەسكە يتەرمەلەۋمەن پارا-پار. بۇل ماسەلەنى وسى ءبىر توپ نورمالاردى قابىلداپ العاننان كەيىن وزدەرىڭىزبەن كەلەسى زاڭ جوبالارى اياسىندا قاراستىرۋعا بولادى, – دەدى بايانداماشى ە.بەيسەنباەۆ. سونداي-اق ول ويىن بيزنەسىن جارنامالاۋعا دا تولىق توسقاۋىل قويا المايتىندارىن اتاپ ءوتتى.
الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسحات ايماعامبەتوۆ اتالعان زاڭ جوباسى بويىنشا قوسىمشا بايانداماسىندا كۇن تارتىبىندە قارالعان زاڭ جوبالارىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداۋدى ۇسىنىپ, دەپۋتاتتاردىڭ باسىم داۋسىمەن شەشىم قابىلداندى.
وتە ۇزاق تالقىلانعان جوعارىداعى قوس زاڭ جوباسىنىڭ وزەكتىلىگى, قوعامعا سالىپ وتىرعان اۋىرتپالىعىنىڭ ماڭىزدىلىعى جونىندە ءماجىلىس توراعاسى ە.قوشانوۆ: «ماسەلەنى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ كۇن تارتىبىنە شىعارۋى بۇل دەرتتىڭ قوعام ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن ايقىن كورسەتىپ وتىر. ال اتىراۋداعى ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىسىندا وسى سەسسيانىڭ سوڭىنا دەيىن ءتيىستى زاڭ جوباسىن ازىرلەپ, قابىلداۋدى تاپسىرعان بولاتىن. ءماجىلىس دەپۋتاتتارى جەدەل تۇردە زاڭ جوباسىن ازىرلەدى», دەدى.
جالپى وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىندە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە ماسس-مەديا ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋدى قولداۋ, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى جانە تابيعي مونوپوليالار ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭ جوباسى, سونداي-اق حالىقتىڭ كوشى-قون ماسەلەسى توڭىرەگىندەگى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جونىندە زاڭ جوبالارى قارالىپ, ءتيىستى شەشىمدەرى قابىلداندى.
وتىرىستا دەپۋتات ەرلان سايروۆ ۇكىمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆكە باعىتتاعان ساۋالىندا الەۋمەتتىك جەلىگە بەسىكتەن بەلى شىقپاعان بالالار مەن ءالى وڭ-سولىن تانىپ ۇلگىرمەگەن جاسوسپىرىمدەردىڭ ءۇيىر بولۋى اتا-انالاردى قاتتى الاڭداتىپ وتىرعانىن جەتكىزىپ, ۇسىنىستارىن ايتتى.
«جۋىردا قابىلدانعان ونلاين پلاتفورمالار زاڭىنا سايكەس تiكتوك-تاعى ادامزاتتىڭ مورالدىق جانە تاعى باسقا قۇندىلىقتارىنا قارسى كەلەتىن, ياعني زاڭعا قايشى بارلىق كونتەنتتەرگە شەكتەۋ قويىلسىن. بالالاردىڭ ساناسىن ۋلايتىن, ءتۇرلى تەرىس اعىمدارعا ەلىكتىرىپ اكەتەتىن, ولاردىڭ ساناسىندا قوعام تۋرالى تۇسىنىكتى دۇرىس قالىپتاستىرمايتىن كونتەنتتەردى بۇعاتتاۋ كەرەك. تiكتوك-تى كامەلەتتىك جاسقا تولماعان بالالار ءۇشىن قاتاڭ شەكتەۋ نەمەسە قىتاي تاجىريبەسىندەگىدەي بالالارعا ارنالعان بالاما فورماتىن عانا قولدانۋدى ەنگىزۋ قاجەت», دەدى دەپۋتات.
ساۋالىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارىنا جولداعان دەپۋتات بەرىك بەيسەنعاليەۆ سۋ تاسقىنىنا بايلانىستى ءار ءوڭىردىڭ كليماتتىق جانە گەوگرافيالىق ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, دەرەۋ بارلىق وڭىردە شۇعىل قابىلدانۋعا ءتيىس شارالاردى اتاپ شىقتى. اسىرەسە ينفەكتسيالىق اۋرۋ تاراۋ قاۋپىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ولگەن جانۋارلاردى دەرەۋ سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتارعا سايكەس جويۋ, اۋىز سۋدىڭ ساپاسىن تەكسەرۋ ءىسىن قاتاڭ باقىلاۋعا الۋدى ۇسىندى.
