سۋرەتتى تۇسىرگەن – ءانۋار ابىلعازيەۆ
وبلىستىق جەدەل شتابتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, جايىق وزەنىنىڭ تاسقىن سۋى يندەر مەن ماحامبەت اۋدانىنداعى اۋىلدارعا, اتىراۋ قالاسى مەن وعان ىرگەلەس ورنالاسقان ەلدى مەكەندەرگە قاۋىپ توندىرەدى. سول سەبەپتەن جاعالاۋعا بوگەت سالۋعا, ونى بەكىتۋگە ءالى نازار اۋدارىلىپ وتىر. سۋ تاسقىنىنا قارسى دايىندىق جۇمىستارىن جەدەلدەتۋ ءۇشىن تۇركىستان وبلىسىنان – 123, جامبىل وڭىرىنەن – 55, ال كورشىلەس ماڭعىستاۋدان 17 ارنايى تەحنيكا جەتكىزىلگەن.
ماسەلەن, يندەر اۋدانىندا جالپى ۇزىندىعى 17 850 مەتر قورعانىس بوگەتى بار. بوگەتتىڭ قۇجاتى زاڭداستىرىلىپ, تەڭگەرىمگە الىنعان. بيىل كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قوسىمشا 10 070 مەتر بوگەت جاسالدى. وسىلايشا, بۇل اۋدانداعى بوگەتتىڭ ۇزىندىعى 27 920 مەترگە جەتتى. ونىڭ ىشىندە 24 320 مەترى بيىكتەتىلدى.
«قاۋىپتى ايماققا جارسۋات جانە قۇرىلىس ەلدى مەكەنى كىرەدى. بوگەتتىڭ 10 500 مەترى وسى اۋماقتا ورنالاسقان. قازىر جارسۋات اۋىلىندا 4,9 شاقىرىم بوگەتتى سالۋ تولىعىمەن اياقتالىپ, قوسىمشا 2 شاقىرىمعا ۇزارتىلدى. ال قۇرىلىس اۋىلىندا 5,6 شاقىرىم بوگەت بار. ونىڭ 3 شاقىرىمىن نىعايتۋ جۇمىسى تولىعىمەن اياقتالدى», دەيدى اۋداندىق توتەنشە جاعدايلار ءبولىمىنىڭ باستىعى ءادىل قونقاەۆ.
ونىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, يندەربور كەنتىندە, ەلتاي, ەسبول, كوكتوعاي, بودەنە, ورلىك جانە ىنتىماق اۋىلدارىنداعى بوگەتتىڭ وسال تۇسى بيىكتەتىلىپ جاتىر. بۇل جۇمىسقا مەكەمەلەردىڭ 520 قىزمەتكەرى, اسكەري بولىمدەردىڭ 300 ساربازى, 93 ارنايى تەحنيكا تارتىلعان.
كەشە يندەربور كەنتىندە تۇراتىن انالار جايىق وزەنىنىڭ جاعاسىندا بوگەت سالىپ جۇرگەن ساربازدارعا ىستىق باۋىرساق پەن ءبالىش, سۋسىن اكەلدى. ء«بىزدى قورعايتىن ەلىمىز, وتان قورعاۋشىلارىمىز بار. قيىن ءسات تۋىنداعاندا اسكەريلەردىڭ كومەككە كەلگەنىنە ريزامىز. كۇنى-ءتۇنى دامىل تاپپاي, بوگەت سالۋعا قاتىسقان بارشا ازاماتقا باسىمىزدى ءيىپ, العىسىمىزدى بىلدىرەمىز», دەيدى كەنت تۇرعىنى ساۋلە تەمىرعاليەۆا.
اتىراۋ وبلىستىق جەدەل شتابىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, بوگەت سالۋعا قارۋلى كۇشتەر, ۇلتتىق ۇلان, شەكارا قىزمەتى, توتەنشە جاعدايلار جانە پوليتسيا قۇرىلىمدارىنان 2 962 سارباز اتسىلىسىپ ءجۇر. سولاردىڭ قاتارىندا جامبىل وبلىسىندا ورنالاسقان گۆاردەيسك گارنيزونىنداعى 82796 اسكەري ءبولىمىنىڭ اسكەرلەرى دە بار.
ء«بىز بۇل وڭىرگە ءبىر اپتا بۇرىن كەلگەن ەدىك. باستى ماقساتىمىز – جايىق وزەنىنەن ءتونۋى مۇمكىن سۋ تاسقىنى قاۋپىنىڭ الدىن الۋ. ءبىزدىڭ اسكەريلەر دامىلسىز جۇمىس ىستەپ, بوگەت سالۋدى جەدەلدەتىپ جاتىر», دەيدى اسكەري ءبولىمنىڭ كىشى سەرجانتى ەلدار جانىبەكوۆ.
اسكەريلەردىڭ ءبىر توبى ماحامبەت اۋدانىندا بوگەت سالىپ ءجۇر. بۇل اۋدانداعى 21 ەلدى مەكەندە 30 مىڭنان اسا ادام تۇرادى. جايىق وزەنىنىڭ جاعالاۋىنا 17 اۋىل جاقىن ورنالاسقان. سول ەلدى مەكەندەردى تاسقىن سۋدان قورعاۋ ماقساتىندا 80 شاقىرىم بوگەت سالۋ جوسپارلانعان. ونىڭ 20 شاقىرىمى جاڭادان سالىنىپ جاتىر. وسى كەزگە جاعالاۋعا قۇم تولتىرىلعان 800 مىڭ قاپ توسەلگەن.
«شىمكەنت قالاسىنداعى 35748 اسكەري بولىمىنەن 300 اسكەري قىزمەتشى كەلگەن ەدىك. ءوزىمىزدىڭ 17 تەحنيكامىز بار. ەلدى مەكەندەردى سۋ تاسقىنىنان مىقتى بوگەت قانا قورعايدى. سول سەبەپتەن بوگەتتى تەز ءارى ساپالى سالۋعا اتسالىسىپ جاتىرمىز», دەيدى شىمكەنتتىك اسكەري قىزمەتشى ميراس ءجانابىلوۆ.
جايىق وزەنىنەن سۋ باسۋ قاۋپى تونەتىن ەلدى مەكەندەردىڭ قاتارىندا المالى اۋىلدىق وكرۋگى دە بار. اتالعان وكرۋگ بۇرىن ماحامبەت اۋدانىنا قاراعان ەدى. كەيىنگى جىلدارى اتىراۋ قالاسىنىڭ اكىمشىلىك بولىنىسىنە اۋىستىرىلدى. وكرۋگ اكىمى گۇلشات اۋحاديەۆانىڭ ايتۋىنشا, وكرۋگ اۋماعىندا ەكى اۋىل, 8 ساياجاي بار. المالى اۋىلىندا – 8,6 شاقىرىمدىق, ال بەرەكە اۋىلىندا 10,4 شاقىرىمدىق بوگەت سالۋ قولعا الىنعان.
قازىر بۇل اۋىلداردا سپورت, مادەنيەت, توتەنشە جاعدايلار سالاسىنىڭ وكىلدەرى, «كتك», «باتىسستروي» «بىرلىك», «دەنحولم جولداس», «تاۋ كەن» سەكىلدى 20-عا جۋىق كاسىپورىننىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن اسكەريلەر دامىلسىز ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ءبارىنىڭ ءجۇزى توتىققان. بىراق ەرگە ءتان مىنەزبەن شارشاعانىن سەزدىرمەيدى.
«بوگەت تۇرعىزۋ اياقتالعاننان كەيىن, ونى بيىكتەتۋ جالعاسا بەرەدى. قازىر المالىدا بوگەتتىڭ دەنى سالىنىپ, 200 مەتردەي بولىگى قالدى. ال بەرەكەدە ءالى 5,6 شاقىرىمىن سالۋ قاجەت. بۇل جۇمىس اۋىل تۇرعىندارىنىڭ, سپورت, مادەنيەت, توتەنشە جاعدايلار سالاسى ماماندارى مەن اسكەريلەردىڭ كۇشىمەن اتقارىلىپ جاتىر. توپىراق تاسۋ جۇمىستارىنا تۇركىستان, جامبىل وبلىستارىنان جەتكىزىلگەن كولىكتەر تارتىلدى», دەيدى گۇلشات اۋحاديەۆا.
ءبىر ەرەكشەلىگى, بۇل وكرۋگتە جايىق وزەنىنە 350 مەتر بونن قولدانىلعان. توتەنشە جاعدايلار سالاسى ماماندارىنىڭ تۇسىندىرۋىنشە, بونن – سۋ ايدىنىنا توگىلگەن مۇناي ونىمدەرىن جيناۋعا قولدانىلاتىن قۇرىلعى. بۇل سۋ اعىسىنىڭ اعىنىن باياۋلاتۋعا ىقپال ەتەدى. تاعى ءبىر ايتاتىن جايت, قۇم تولتىرىلعان قاپشىقتاردىڭ توزىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن كولىك تەگەرشىكتەرى قولدانىلىپ جاتىر.
المالى اۋىلىندا سۋ تاسقىنىنا بىرنەشە رەت كۋا بولعاندار بار. سونىڭ ءبىرى دۇيسەنباي ساليحانوۆ سۋ تاسقىنى قاۋپىن ءۇش رەت كورگەن.
«سۋ تاسقىنى – تابيعي قۇبىلىس. جايىق وزەنىنە ءبىر جىلى سۋ مول كەلەدى. كەي جىلى سۋ تىم از بولىپ, وزەنىمىز قۇرعاپ قالا جازدادى. وسى اۋىلدا تۋىپ-وسكەندىكتەن, مۇنىڭ ءبارىن كورىپ كەلەمىن. العاش رەت سۋ تاسقىنىنا 1970 جىلى كۋا بولدىم. سول كەزدە 6 جاستا ەدىم. كەيىن 1993 جىلى جايىق وزەنى ارناسىنان اسىپ, اۋىلىمىز سۋ ورتاسىندا قالدى. مۇنداي قاۋىپ 2005 جىلى دا كەزدەستى. ءبىز سونىڭ بارىنەن امان وتتىك. بيىل ەلىمىزدىڭ بار ءوڭىرى كومەككە جۇمىلعاننان كەيىن سۋ تاسقىنىنان امان وتەتىنىمىزگە سەنەمىن», دەيدى د.ساليحانوۆ.
اتىراۋ وبلىسى
