قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باقىتجان ابدۋللاەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل مەديتسينالىق ءىس-شارانىڭ باستى ماقساتى – ادامداردىڭ اراسىندا كلينيكالىق اۋرۋ بەلگىلەرىن ەرتە انىقتاۋ. سول ارقىلى دەر كەزىندە ەم كورسەتىپ, دەرتتىڭ اسقىنىپ كەتپەۋىنىڭ الدىن الۋ. مەملەكەت تاراپىنان جۇزەگە اسىرىلاتىن اتالعان مەديتسينالىق تالداۋ بارلىق ەمدەۋ مەكەمەسىندە مىندەتتى شارا بولىپ تابىلادى.
«ناۋقاستاردىڭ اۋرۋ بەلگىسى ۋاقىتىندا انىقتالسا, ونى اسقىندىرىپ الماي ەرتە ەمدەۋ دە سوعۇرلىم جەڭىل وتەدى. اۋرۋ ەرتە ساتىسىندا انىقتالسا, ونىڭ ءورشىپ كەتۋىنە توسقاۋىل قويىلادى. ماسەلەن, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى دەر كەزىندە انىقتاۋ ارقىلى ناۋقاستىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋعا مۇمكىندىك تۋادى. اكىمدىكتىڭ حالىقتى سكرينينگتىك تەكسەرۋ تالابى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ № 174 بۇيرىعىنا سايكەس مەديتسينالىق تالداۋدىڭ بارلىق ەرەجە, نورمالارى بەكىتىلىپ, سول بويىنشا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. تۇرعىنداردى ءوز دەنساۋلىعىن ويلاپ, تەكسەرۋدەن وتۋگە شاقىراتىن بەينەروليكتەر تۇراقتى تۇردە الەۋمەتتىك جەلىدە جاريالانىپ كەلەدى. سكرينينگ 8 نەگىزگى پوتولوگيانى انىقتاۋ ءۇشىن جۇرگىزىلەدى. وعان جۇرەك-قان تامىرى اۋرۋلارى, گلاۋكوما, قانت ديابەتى, جاتىر موينى, ءسۇت بەزى, توقىشەك وبىرى, سونىمەن قاتار ۆ,س گەپاتيتتەرى كىرەدى. بيىلعى 3 ايداعى قىسقاشا ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە توقتالساق, جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋى بويىنشا تەكسەرۋگە جاتاتىن 99136 ادامنىڭ ىشىنەن 31291 ادام سىنامادان وتكەن. وسى ازاماتتاردىڭ 7,3%-ىنان نەمەسە 2291 ادامنان دەرت بەلگىلەرى ەرتە انىقتالدى. قانت ديابەتىنە قارسى تەكسەرىلۋگە مىندەتتەلگەن ءجۇز مىڭعا جۋىق ازاماتتىڭ 33651-ىنەن مەديتسينالىق تالدامالار الىندى. ناتيجەسىندە, 287 ادامنىڭ سىناماسىنان قانت ديابەتى اۋرۋىنىڭ بەلگىلەرى تابىلدى. گلاۋكوما كەسەلىنە سكرينينگتەن وتۋگە ءتيىس ءجۇز مىڭداي ازاماتتىڭ 30 مىڭنان استامى سىناما تاپسىرىپ, 98 ادامنان وسى دەرتتىڭ بەلگىسى كورىنگەن. ءسۇت بەزى وبىرىنان تالداۋدان وتۋگە مىندەتتى 42745 ادامنىڭ 19161-ءى دەنساۋلىقتارىن وسى اۋرۋعا قارسى تەكسەرتىپ, 600 ادامنان ءسۇت بەزى ىسىگى انىقتالعان. جاتىر موينى وبىرىنا تەكسەرىلۋگە جاتاتىن 38131 ادامنىڭ 15528-ءى سكرينينگ تاپسىرىپ, 187-ءسىنىڭ وسى كەسەلگە ۇشىراعانى بەلگىلى بولعان. سونداي-اق توقىشەگى وبىرىنىڭ بار-جوقتىعىن انىقتاۋعا ءتيىستى 49173 ازاماتتىڭ 18411-ءى تەكسەرۋدەن ءوتىپ, ولاردىڭ 33-ىنەن وسى دەرت تابىلعان. ۆ گەپاتيتىنە قارسى سكرينينگتىك تەكسەرىلۋگە مىندەتتى 22599 ادامنىڭ 6 مىڭنان استامىنا مەديتسينالىق تالدامالار جۇرگىزىلىپ, 23 ادامنىڭ سىناماسى وڭ ناتيجە كورسەتكەن. س گەپاتيتى بويىنشا دا 21969 ازاماتتىڭ ىشىنەن 6 مىڭنان استامى دەرتكە قارسى تەكسەرىلىپ, 10 ادامدا وسى اۋرۋدىڭ بارى بەلگىلى بولدى», دەدى ب.ابدۋللاەۆ.
ءوز كەزەگىندە قالالىق ونكولوگيالىق ورتالىقتىڭ باس دارىگەرى جاقسىلىق ماۋلەنوۆ قاتەرلى ىسىكتىڭ 3 باعىتى بويىنشا سكيرينگتىك زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسى جونىندە بايانداپ ءوتتى. ماماننىڭ ايتۋىنشا ونكولوگيالىق ورتالىقتا بۇگىنگى تاڭدا 7696 ناۋقاس ديسپانسەرلىك ەسەپكە تىركەلگەن. 2022 جىلى 1357 ادامنان قاتەرلى ىسىك انىقتالسا, 2023 جىلى 1506 ناۋقاستان ونكولوگيا بەلگىلەرى تابىلعان. مەگاپوليستەگى 58 ەمحانادا سكرينينگتەن وتكەن بۇل ناۋقاس ازاماتتار بۇگىندە ديسپانسەرلىك ەسەپكە الىنىپ, ءتيىستى ەم-شاراسىن قابىلداپ جاتىر. اۋرۋشاڭدىققا كەلسەك, 100 مىڭ حالىققا شاققاندا قاتەرلى دەرت انىقتالعان ناۋقاستار سانى 124 ادامدى قۇراپ وتىر. دارىگەردىڭ مالىمدەۋىنشە, ونكولوگيانىڭ ەڭ كوپ تاراعان 5 ءتۇرى بولسا, سونىڭ ىشىندە قاتەرلى ءسۇت بەزى وبىرى ءبىرىنشى ورىندا. ەكىنشى تارالعان دەرت – وكپە وبىرى, سودان كەيىن توقىشەكتىڭ قاتەرلى ىسىگى جۇرەدى, ءتورتىنشىسى اسقازان وبىرى بولسا, بەسىنشىسى – سكرينينگتىك باقىلاۋعا كىرەتىن جاتىر موينىنىڭ قاتەرلى ىسىگى.
ء«ۇش سكرينينگ تۇرىنە كەلسەك, جاتىر موينى وبىرىن تەكسەرۋ ءار ءتورت جىل سايىن جۇرگىزىلەدى. وعان 30–70 جاس ارالىعىنداعى ايەل ازاماتتار كىرەدى. ەكىنشىسى – ءسۇت بەزىنىڭ قاتەرلى ىسىگى. بۇل اۋرۋعا قارسى ايەل ادامدار ءار ەكى جىل سايىن تەكسەرۋدەن ءوتىپ وتىرۋعا ءتيىس. ونىڭ جاس شاماسى 40–70 جاستى قۇرايدى. جانە سوڭعىسى توقىشەك وبىرى. 50 مەن 70 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتار وسى دەرت بويىنشا سكرينينگتىك تەكسەرۋدەن ءوتىپ وتىرۋى شارت. سكرينينگتىڭ ءبىر پايداسى جەرگىلىكتى جەردەگى ەمحانادا تەكسەرىلگەن ازاماتتاردان قاتەرلى ىسىكتىڭ ءى,ءىى ساتىسىن ەرتە باستان انىقتاۋعا مۇمكىندىك تۋادى. جوعارىدا اتالعان ونكولوگيالىق اۋرۋدىڭ 3 ءتۇرى دە, وكىنىشكە قاراي, باستاپقى ساتىسىندا ەشقانداي بەلگى بەرمەي وتەدى. سوندىقتان ولاردى دەر كەزىندە انىقتاۋ ءۇشىن وسىنداي سكرينينگتەر جاسالادى. ەگەر ناۋقاستاردىڭ قاتەرلى ىسىگى ءى نەمەسە ءىى ساتىسىندا انىقتالسا, ولاردىڭ جازىلىپ كەتۋ مۇمكىندىگى 90–95%-دى قۇرايدى. ياعني ناۋقاستاردىڭ تولىققاندى جازىلىپ شىعۋىنا تولىق مۇمكىندىگى بار. سونىمەن بىرگە باستاپقى ساتىسىندا تابىلعان اۋرۋدى ەمدەۋ دە مەملەكەتكە وتە ارزانعا تۇسەدى. ەگەر ازامات سكرينينگتەن وتپەي, دەرتىن اسقىندىرىپ كەلسە, ول بىرىنشىدەن ناۋقاستىڭ وزىنە اۋىر بولادى, ەكىنشىدەن مەملەكەتكە دە زور سالماق تۇسىرەدى», دەدى ج.ماۋلەنوۆ.
ايتا كەتۋ كەرەك, بۇگىنگى تاڭدا تۇرعىندار مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى ارقىلى ەمحانالاردا تەگىن سكرينينگتىك تەكسەرۋدەن وتە الادى. وسى رەتتە ماماندار ەگەر ازاماتتار ءتيىستى ۋاقىتىندا سكرينينگتەن وتە الماسا, بۇل مەديتسينالىق تەكسەرۋ شاراسىنا كەلەسى جىلى دا قاتىسا الاتىنىن جەتكىزدى. باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ب.ابدۋللاەۆتىڭ ايتۋىنشا, مەگاپوليستە 1 ملن 226 مىڭ تۇرعىننىڭ 500 مىڭنان استامى مەملەكەت تاراپىنان ساقتاندىرىلعان. جۇمىسقا جارامدى, ەكونوميكالىق بەلسەندى 214 مىڭ ازامات ساقتاندىرىلماعان. قازىرگى تاڭدا ولاردى انىقتاۋ, مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ ارتىقشىلىقتارىن ءتۇسىندىرۋ بويىنشا جەرگىلىكتى اكىمدىك تاراپىنان ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىر. ويتكەنى مەملەكەت ءۇشىن بارىنەن بۇرىن حالىقتىڭ دەنساۋلىعى قىمبات.
شىمكەنت
