ءدال قازىر ەلىمىز عانا ەمەس, دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدە وزەكتى بولىپ وتىرعان ماسەلەنى جان-جاقتى تالقىلاعان جيىندى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە, قىزىل اي قوعامى مەن بۇۇ تۇراقتى دامۋ شەشىمدەرى جەلىسىنىڭ جاھاندىق جاستار باستاماسى – Sustainable Development Solutions Network Youth (SDSN Youth) بىرلەسىپ ۇيىمداستىردى. سەميناردا قارعىن سۋدان قورعانۋ عانا ەمەس, تابيعاتتىڭ ودان وزگە دە, ايتىپ تا, ايتپاي دا كەلەتىن جەر سىلكىنىسى, ءورت, قۇرعاقشىلىق سىندى اپاتتارىنىڭ الدىن الۋ, قورعانۋ, سالدارىمەن كۇرەسۋ جايتتارىن جانە اپاتتان كەيىن تۋىنداۋى مۇمكىن ەپيدەميالار جونىندە دە ساراپشىلار ءوز تاجىريبەسىن, كوزقاراستارىن ونلاين جانە وفلاين پىكىرتالاس الاڭىندا ءبولىستى.
الدىمەن تالقىلاۋدىڭ نەگىزگى سپيكەرى رەتىندە وتاندىق جاس عالىم, «ازاماتتىق قۇرىلىس» ماماندىعى بويىنشا Nazarbayev University-دەن تۇلەپ ۇشقان سۋ تاسقىنى قاۋپى جونىندەگى ينجەنەر رەناتا سادريتدينوۆانىڭ بايانداماسى تىڭدالدى. العان ءبىلىمى بويىنشا ەلدەن جۇمىس تاپپاي, سوناۋ يرلانديادان ءبىر-اق شىققان جاس عالىم ەلىمىزدەگى سۋ تاسقىنىنا سەبەپ بولعان نەگىزگى ەكى فاكتوردى اتاپ ءوتتى.
«بۇل قارعىن سۋدىڭ كوپ مولشەردە قالىپتاسۋىنا قىستاعى قاردىڭ جىلداعىدان قالىڭىراق جاۋى ءبىرىنشى سەبەپ بولسا, ودان كەيىن ناۋرىزداعى كۇن رايىنىڭ بىلتىرعىعا قاراعاندا 1-2 گرادۋسقا جىلى بولۋى اسەر ەتتى. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدەگى جىلىنۋ ۇدەرىسى عالامدىق جىلىنۋدىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ وتىر جانە زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي, كوكتەمگى جىلىنۋدىڭ جىلدا قايتالانۋ ىقتيمالدىعى جوعارى. سوندىقتان ەلىمىزدەگى سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ, ودان قورعانۋ جۇيەلەرىن قايتا پىسىقتاپ, سالاداعى ساياساتتى, اپاتقا دەگەن ۇكىمەتتىك دەڭگەيدەگى كوزقاراستاردى وزگەرتۋ قاجەت», دەيدى ر.سادريتدينوۆا.
سونىمەن قاتار سۋ شارۋاشىلىعىنداعى ينفراقۇرىلىمدى جوندەۋ جانە مونيتورينگتەۋ ماسەلەلەرىن زاماناۋي ستاندارتتارمەن رەتتەمەيىنشە, تاسقىن سۋدان كەلەتىن تاۋەكەلدەردى ازايتۋ قيىنعا سوعاتىنىن ايتقان مامان پرەزەنتاتسيالىق تانىستىرىلىمىندا قالا ىشىندەگى وزەن نەمەسە كانالدىڭ جاعالاۋىن رەتتەۋ ەرەجەسىن عىلىمي تۇرعىدان ءتۇسىندىردى. سپيكەر قالاىشىلىك سۋ ارنالارىنىڭ جاعاسىنداعى ءاربىر دەتالدىڭ دەكوراتسيالىق قىزمەتىنەن بولەك, ولاردىڭ اپات كەزىندە اتقارار قاۋىپسىزدىك فۋنكتسياسى دا قاراستىرىلۋى كەرەگىن جانە بۇعان ەۋروپا ەلدەرىندە اسا ۇلكەن ءمان بەرىلەتىنىن اتاپ ءوتتى.
ەلىمىزدىڭ باسىم ايماعىندا بولىپ جاتقان توتەنشە جاعدايدىڭ ءورشۋ ستسەناريىنىڭ جانە الدا بولۋى مۇمكىن اپاتتاردىڭ جولىن كەسۋ ءىس-شارالارىن ازىرلەۋ, ولاردىڭ سالدارىمەن كۇرەس جايىندا دارىگەر-عالىم, پروفەسسور انتونيو سارريا-سانتامەرا جان-جاقتى اڭگىمەلەدى. عالىم نەگىزىنەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن زەرتتەپ جۇرگەندىكتەن, سانيتارلىق ماسەلەلەرگە باسا نازار اۋداردى. ول الدىمەن جەر سىلكىنىسىنە توتەپ بەرەر عيماراتتاردىڭ قۇرىلىسىنداعى يىلگىش تەحنولوگيالارعا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, اپات كەزىندە بىردەن قيراپ قالماس ءۇشىن ۇيلەر مەن عيماراتتار تەربەتىلىپ تۇرۋعا ءتيىس.
«تابيعي اپاتتاردا مادەنيەت پەن تازالىق تا ۇلكەن ءرول اتقارادى. ماسەلەن, كاريب تەڭىزى ايماعىنداعى دومينيكان رەسپۋبليكاسى مەن گايتي مەملەكەتى ءبىر ارالدا ورنالاسقان. بىراق مادەنيەت, تازالىق ماسەلەسىندە ايىرماشىلىق كوپ. 2010 جىلى 200 مىڭنان اسا ادام وپات بولعان گايتيدەگى الاپات ءزىلزالادان كەيىن ادامدار ىلە حولەرامەن اۋىرىپ, كوپتەپ قازا تاپتى. ويتكەنى وندا تازا اۋىزسۋ ماسەلەسى وتە كۇردەلى جاعداي قالىپتاستىردى. سوندىقتان قازاقستان جاعدايىندا دا تۇرعىندار اپاتتاردان كەيىنگى تازالىق, مادەنيەت ماسەلەسىنە ۇلكەن ءمان بەرۋى كەرەك. كەز كەلگەن اپات كەزىندە اۋىزسۋ, ونىڭ ساپاسىنىڭ ماڭىزدىلىعى ازىق-ت ۇلىكتەن دە جوعارى تۇرادى. سول سەبەپتى بۇل ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىندەگى ماسەلە رەتىندە ۇكىمەت تاراپىنان مۇقيات قاداعالانۋى كەرەك جانە وسى باعىتتاعى باقىلاۋ جۇمىستارىن كۇشەيتكەن ءجون. قازاقستان جەر اۋماعى ۇلكەن بولعاندىقتان, ءبىر جاعىن قار باسىپ, سۋ الىپ جاتسا, وڭتۇستىكتە كۇننىڭ كۇرت ىسۋى قۋاڭشىلىقپەن قىسادى, ال وزگە وڭىرلەردەگى ورماندى القاپتاردى ءورت شالىپ جاتادى. سول سەبەپتى وسىنداي توتەنشە جاعداي تاۋەكەلدەرىن بارىنشا تومەندەتىپ, كوممۋنيكاتسيانى جەتىلدىرىپ وتىرۋ كەرەك», دەيدى پروفەسسور انتونيو سارريا-سانتامەرا.
كەزدەسۋگە قاتىسقان قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ۆولونتەرلىك جەلىسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى تاتيانا ميرونيۋك قازىر ەرىكتى جاستاردىڭ سۋ تاسقىنى سالدارىن جويۋ, گۋمانيتارلىق كومەك جەتكىزۋ, ۆولونتەرلىك باعىتتاعى وزگە دە جۇمىستاردى ۇيلەستىرۋ اياسىندا اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىنا توقتالدى.
