ولقىلىققا ورىن بەرمەيىك

ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكو­نو­مي­كالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى 2010 جىل­عى قازاقستان حالقىنا جول­داۋىندا قويعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا دەنساۋلىق ساق­تاۋ مينيسترلىگى قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ “سالاماتتى قا­زاقستان” 2011-2015 جىلدارعا ار­نال­عان مەملەكەتتىك باع­دارلاماسىنىڭ جوباسىن ازىرلەدى. پرەمەر-مينيستر ك.ءما­سىموۆ­تىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, اتالعان باعدارلاما جوباسى جۇرتشىلىقتىڭ كەڭ تالقىلاۋىنا ۇسىنىلىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى مەملەكەتىمنىڭ ازاماتى رەتىندە مەن دە وسى ماسە­لەگە بايلانىستى ءوز پايىمداۋىمدى ايتقىم كەلدى, سەبەبى زەينەتكەر بولسام دا, بۇل سالانىڭ تاعدىرى ماعان ءبارىبىر ەمەس. ءبىز, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىنىڭ ارداگەرلەرى, كوپتەگەن رە­فور­مالار مەن وزگەرىستەردى باستان ءوت­كىزدىك. ولاردىڭ بارلىعى مە­دي­تسي­نالىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن جاق­سارتۋعا ارنالدى. كەيبىر پوزي­تسيالار بويىنشا بەلگىلى جەتىس­تىكتەرگە دە جەتتىك. بىراق ءومىر ءار­قاشان ءوز تۇزەتۋلەرىن ەنگىزۋدە. ويعا العان كوپتەگەن جاعدايلار ءوزىنىڭ وزەك­تىلىگىن جوعالتىپ, شەشىلمەي قالدى. بۇل باعدارلاما باسىمدى مەم­لەكەتتىك جوبالارعا جاتادى, ونىڭ ماقساتى – ازاماتتاردىڭ دەن­ساۋلىعىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جۇيەلى وزگەرىستەر جۇرگىزۋ بولىپ تابىلادى. مەديتسينا سالاسىنىڭ تاباندى جانە بىرىككەن جۇمىسى ارقاسىندا تۋدىڭ 1,5 ەسە وسۋىنە, ءسابي جانە انا ءولىم-ءجىتىمىنىڭ ەكى ەسەگە قى­س­قار­ۋىنا قول جەتكىزىلدى. ءومىر ۇزاقتىعىنىڭ ورتاشا كورسەتكىشى ارتتى. بارلىق وڭىرلەردە جۇرەكتىڭ يشەميالىق اۋرۋى, ارتەريالدىق گيپەرتونيا ناۋقاستارىنا شۇعىل كومەك كورسەتۋدىڭ حالىقارالىق ستاندارتى ەنگىزىلدى. كارديو­حيرۋر­گيالىق جانە ينتەرۆەنتسيالىق ارالاسۋلاردىڭ بارلىق مەدي­تسي­نا­لىق كومەك تۇرلەرى كەڭىنەن قول­دانىلۋدا. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءجۇ­يە­سىن باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن الەمنىڭ دامىعان ەلدەرى ۇلگىسى بويىنشا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىنىڭ بيۋدجەتتىك مودەلىنىڭ ۇزدىك ستاندارتتارىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋ جۇزەگە اسىرىلۋدا. ەلىمىزدە تەلەمەديتسينا دامىپ كەلەدى دەسەم, بيىلعى جىلى دارىگەر مەن مەدي­تسينالىق ۇيىمدى ەركىن تاڭداۋعا باعىتتالعان بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. ارينە, بۇل سالادا ءالى كۇنگە دەيىن شەشىلمەگەن ماسەلەلەر بار. ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرى كىدىرتپەي شەشۋدى تالاپ ەتەدى. مىسالى, امور­تي­زاتسيانى قوسپاعان تاريفتەردى قۇ­راس­تىرۋدىڭ وبەكتيۆتى ەمەس جۇيەسى, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەم­لە­كەتتىك ۇيىمدارى دەربەستىگىنىڭ ءتو­مەن بولۋى, جاس ماماندار بىلىك­تى­لى­گىنىڭ تومەن بولۋى, ءىرى ستا­تسيو­نار­لاردىڭ كومپيۋتەرلىك تەحنيكامەن تومەن جابدىقتالۋى (60 توسەككە 1 كومپيۋتەر) جاڭارتۋ ۇدەرىسىن ايتارلىقتاي تەجەيدى. مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ 1-كەزەڭىندە وسى ماسەلەلەردى شەشۋ جۇيەنى تولىعىمەن جاقسارتۋدى ءبىرشاما تەزدەتەر ەدى. باعدارلاما جوباسىن قاراپ وتىرىپ, وسى قۇجاتتا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ بارلىق تۇستارى قامتىلعانىنا مەنىڭ كوزىم جەتتى. جەتىستىكتەر دە, كەمشىلىكتەر دە, ولاردى شەشۋ جولدارى دا كور­سە­تىل­گەن. ايتالىق, “دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارى قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارت­تىرۋ” 4.2.3-تارماعىنا كوڭىل اۋدار­عىم كەلەدى, مۇندا كەڭىنەن مەم­لەكەتتىك-جەكە ارىپتەستىكتى قول­دانۋ كورسەتىلگەن. يدەياسى جاقسى. بىراق ىسكە اسىرۋ باعىتتارىندا وبەك­تىلەردى جەكەشەلەندىرۋ, نەگىزگى قۇرالداردى (عيماراتتار, جاب­دىق­تار) جەكە ادامدارعا بەرۋ ۇسى­نىلا­دى. وسى كۇنگە دەيىن سوناۋ كەزەڭدەگى جالپى جەكەشەلەندىرۋدىڭ زارداپتارىنان ءالى ارىلا الماي ءجۇرمىز. بۇگىنگى تاڭدا بالاباق­شا­لار­عا دەگەن سۇرانىستى قاناعات­تان­دىرا الماي وتىرمىز. قىزىلوردادا جە­كەشەلەندىرۋ ناتيجەسىندە قالا­داعى جالعىز قالالىق اۋرۋحانانى جو­عالتىپ الدىق. ازەر دەگەندە قاي­تارىپ العاندا, تەك جالاڭ قابىر­عا­لار عانا قالعان, كوممۋنيكاتسيالىق ءجۇي­ەلەر دە بولمادى. وسىنداي مىسالداردى ءبىراز كەلتىرۋگە بولادى. ەندەشە, مۇنداي ولقىلىقتارعا جول بەرمەۋدىڭ جولىن ىزدەستىرگەن ءجون. تۇتاس العاندا, اتالعان جوبا ناقتىلى, دالەلدى جانە وقىرمانعا قولجەتىمدى ەكەنى بايقالادى دەي وتى­رىپ, ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆقا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى جونىندە تىنىمسىز قام­قور­لىعى ءۇشىن العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. س.ىبىراەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ  ەڭبەك سىڭىرگەن دارىگەرى. قىزىلوردا.