ۇلت مادەنيەتىنىڭ ۇيىتقىسى

قاراعاندى وبلىستىق ما­دەنيەت, ارحيۆتەر جانە قۇ­جاتتاما باسقارما­سىنا قارايتىن بۇل ورتالىق ءتۇرلى ما­دە­ني كەش وتكىزگەننەن بولەك, ءان-كۇيلەر­دى تاسپاعا باسادى, اقىنداردىڭ ولەڭدەرىن جيناقتاپ, قاعازعا ءتۇسىرىپ, كىتاپ قىلىپ شىعارادى. مۇنىڭ ءوزى ىلكىمدى ىزدەنىستى, قاجىرلى ەڭبەكتى قا­جەت ەتەدى. ءبىر جىلدا وبلىستىق, رەسپۋب­ليكالىق, ءتىپتى حا­لىقارالىق دەڭگەيدە 26 فەستيۆالدى ۇيىمداستىرۋ, ونىڭ بىرىنە-ءبىرى ۇقساماۋى ءۇشىن ىزدەنۋ, ول وسى ورتالىقتىڭ قولىنان كەلەدى.

ءتىپتى ورتالىق ۇيىمداستىراتىن مادەني كەشتەر داستۇرگە اينالىپ تا ۇلگەردى. ۇزبەي, جىلداعىدان ەرەكشە ەتىپ ۇيىمداستىرۋ – وسى ۇجىمنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىندە. بۇل مادەني ورتالىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ۇدەسىنەن ۇنەمى شىعىپ كەلەدى. ءسوزىمىز دالەلدى بولۋ ءۇشىن توقتالا كەتەلىك, كۇنى كەشە وتكەن وبلىستىق مارتبەك توقمىرزا اتىنداعى «جىمياسىڭ سەن نەگە؟» اتتى ازىلكەشتەر فەستيۆال-بايقاۋى ۇزىلمەي, ءوتىپ كەلە جاتقالى قاشان. جىل سوڭىندا وتەتىن مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى جۇمابەك تاشە­نوۆ اتىنداعى جىلدىڭ ۇزدىكتەرىنە, اقىن-جازۋشىلارىنا, قوعام بەلسەن­دىلەرىنە تابىستالاتىن بۇل سىيلىق ارقا مادەنيەتىنىڭ اجىراماس ءبىر بولىگىنە اينالعانداي.

«ارمىسىڭ, ءاز-ناۋرىز!» اتتى وب­لىستىق جاس اقىندار ايتىسىن قارا­عاندى جۇرتى كۇتەدى. «بۇقارەكەڭ جىرلايدى» ءداستۇرلى اقىن-جىر­شىلار سايىسىنىڭ دا ءوز ورنى بار. «سارىارقانىڭ جاڭا ەسىمدەرى» وبلىستىق كوركەمونەرپازدار حالىق شىعارماشىلىعىنىڭ بايقاۋى ار­قىلى جاڭا تالانتتارعا جول اشىپ كەلەدى. داستۇرگە اينالعان «سارىارقا اۋەندەرى» اتتى تاعى ءبىر بايقاۋ ار­قى­لى قازىلار القاسى جەر-جەر­دى ارالاپ, كوركەمونەرپازدار ۇجىم­دارىنىڭ قاتىسۋىمەن تاقىرىپتىق تەاترلاندىرىلعان كونتسەرتتىك باع­دار­لامالاردىڭ كۋاسى بولىپ ءجۇر. بۇل ارقىلى ۇلتتىق مۇرانى ساقتاپ قالۋدى, مادەني ۇجىمداردىڭ شەبەر­لىگىن شىڭداۋدى كوزدەيدى.

ورتالىقتىڭ باسپا ىسىندەگى باستامالارىن دا اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا بولادى. بىلتىر ءانشى-كومپوزيتور امانگەلدى احمەتجانوۆتىڭ «سارى­ارقا تالانتتارى» جوباسى اياسىندا جا­­رىق كورگەن «اينالايىن» اتتى ان­دەر جيناعىنىڭ تۇساۋى كەسىلگەن ەدى. ق.بايجانوۆ اتىنداعى كونتسەرتتىك بىر­لەستىكتىڭ تاتتىمبەت اتىنداعى اكا­دە­ميالىق قازاق ۇلت اسپاپتار ور­كەس­ترىنىڭ دومبىراشىسى, پەداگوگ ءسالىم ىزتولەۋوۆتىڭ مۋزىكالىق ۇجىم­دار­عا ارنالعان «شىڭىراۋ» جينا­عى شى­عارىلدى. مىنە, وسى سەكىل­دى ءىز بوپ قالا­ت­ىن, ەل كادەسىنە جارايتىن قۇن­دى­لىق­تاردى دارىپتەيدى ورتالىق ۇجىمى.

ءاربىر وتكىزەتىن كەشتىڭ ستسەناريى, وندا ونەر كورسەتەتىن ونەرپازدار, ساحنانىڭ بەزەندىرىلۋى, قوناقتاردىڭ ءتىزىمى, ولاردى كۇتىپ الىپ, شىعارىپ سالۋ, جوسپارلانعان ءنومىردىڭ جاراسىمدى شىعۋى, ساحنالىق كيىمگە دەيىن جاۋاپ بەرەتىن دە – ءبىر ءوزى ورتالىق. ايرانداي ۇيىعان ۇجىم بۇل مىندەتتەردىڭ ءبارىن ءمىنسىز اتقا­رىپ ءجۇر. اسىرەسە ورتالىقتىڭ بىل­تىرعى ۇيىمداستىرعان مادەني كەشتەرى ەلدىڭ اۋزىندا ءالى ءجۇر.

بالقاش قالا­سىنداعى اقشاعىل كەنتىندە (رەم­بازا) كوكشە تەڭىزدىڭ جاعالاۋىنداعى «بالقاش Tourfest – 2023» فەستيۆالى ەلدىڭ ەسىندە ەرەكشە ساتىمەن قالدى. ال «ورتەكە» وبلىستىق فەستيۆالىنە بارلىق قالا-اۋدان قاتىس­تى. ايتپاقشى, ورتالىق بىلتىر تۇركى حالىقتارىنىڭ ەتنيكا­لىق تاريحى مەن مادەني مۇ­راسى بويىن­شا ءبىلىمدى دارىپتەۋ ماقسا­تىندا «ورتەكە» شەبەرلەرى مەن ورىن­داۋشىلارى قاتىسقان وبلىستىق سەمينار-پراكتيكۋم وتكەن ەدى. ۇلى مادەنيەتتىڭ كورىنىسى ۇلىقتالعان مۇنداي مادەني كەشتى. ورتالىقتىڭ باسشىسى ينديرا قانافينا بيىل حالىقارالىق دەڭگەيدە وتكىزەمىز دەپ وتىر.

بالدىرعانداردى دا نازاردان قالدىرماي كەلەدى. ولارعا ارنالعان بىرنەشە فەستيۆال مەن مەرەكەلىك كەش ۇيىمداستىرادى. ءتۇرلى سەمينار, ترەنينگ, شەبەرلىك ساعاتتارىن وتكىزۋ دە ورتالىقتىڭ باستى مىندەتىنە كىرەدى. ورتالىق اۋىلداعى مادەنيەت ۇيلەرىن ۇنەمى نازارىندا ۇستايدى. مۋزىكالىق اسپاپتاردىڭ بار-جوعىن, ساحنالىق كيىم قورىن تۇگەندەپ وتىرادى. بۇعان جاۋاپتى ۇجىم مۇشەلەرى تابان توزدىرىپ, جەر-جەردى ارالاپ, جوعارىداعى ماسەلەمەن اينالىسادى, ياعني اۋىلداعى كلۋبتاردىڭ قامىمەن دە جۇگىرەدى. ۇلى تۇلعالاردىڭ, ونەر جانە مادەنيەت قايراتكەرلەرىنىڭ, اقىن-جازۋشىلاردىڭ مەرەيتويىن, مۇنىمەن قوسا اۋدان-قالالاردىڭ اتاۋلى جىلدارىن اتاۋسىز قالدىر­مايتىن دا – وسى ۇجىم.

وسىنداي ۇلكەن جۇك ارقالاعان ورتالىق سايكەسىنشە قولداۋدى دا قاجەت ەتەدى. بۇل مەكەمە كەنشىلەر مادەنيەت سارايى عيماراتىنىڭ 210 شارشى مەتر اۋماعىن ء(ۇش كابينەت پەن ءبىر كيىم بولمەسى) پانالاپ وتىر. ساحناسى جارىق-دىبىس-بەينە جابدىقتارىمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلگەن, دىبىس جازۋ ستۋدياسى مەن ارنايى كوستيۋم بولمەسى بار جەكە عيمارات بولسا دەيدى. ءتىپتى قاراجاتتى سىرتقا شىعارماي, ءوز ىشىندە شاعىن باسپاحانا اشىپ الۋ ويلارى بار.

تاۋداي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ۇجىم­نىڭ تالاپ-تىلەگى بۇگىن-ەرتەڭ ورىندالا قويمايتىنىن جانە بىلەمىز. بىزدىكى – ۇيىسقان ۇجىمنىڭ كوپشىلىكتىڭ كوزىنە كورىنە بەرمەيتىن ەڭبەگىنە ەل-جۇرت قانىق بولسا دەگەن وي.

قاراعاندى وبلىسى