وتىرىس ەلىمىزدىڭ باسىم ايماعىندا جاريالانعان توتەنشە جاعدايعا بايلانىستى سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ وڭىرلەردە اتقارعان جۇمىسىنىڭ ارالىق ناتيجەسىن قورىتىندىلاۋمەن باستالدى. وسى ماسەلەگە توقتالعان ماۋلەن اشىمباەۆ بىرقاتار سەناتور وبلىستارعا ارنايى بارىپ, سۋ تاسقىنىنا قارسى كۇرەسكە بەلسەندى قاتىسقانىن اتاپ ءوتتى. دەپۋتاتتار ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە تابيعي اپاتتىڭ زارداپتارىن جويۋعا اتسالىسىپ جاتىر. سونداي-اق تاسقىننان زارداپ شەككەن تۇرعىندارمەن كەزدەسىپ, ولاردى الاڭداتقان وزەكتى پروبلەمالاردى شەشۋگە قولعابىس كورسەتىپ ءجۇر. سەنات توراعاسى مۇنداي سىن-ساعاتتا بۇكىل ەل بولىپ جۇمىلۋ اسا ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋعا باعىتتالعان
پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى مەن بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى مەن بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭداردى ەكى وقىلىمدا قاراپ, ماقۇلدادى. زاڭداردىڭ باستى ماقساتى – بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ قۇقىقتىق, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق نەگىزدەرىن جەتىلدىرۋ, ايەلدەر مەن بالالارعا قاتىستى قىلمىستاردىڭ الدىن الۋ جانە جولىن كەسۋ.
«پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ايەل قۇقىعى مەن بالا قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ۇنەمى باسا ءمان بەرىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ارنايى زاڭدار ازىرلەندى. وسىلايشا, ايەلدەر مەن بالالاردىڭ زاڭدى مۇددەلەرىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ەلىمىزدە وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ ءۇشىن قوسىمشا قۇقىقتىق تەتىكتەر ەنگىزىلىپ وتىر. سونداي-اق وتباسىلىق زورلىق-زومبىلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلدى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سەنات توراعاسى وسى زاڭدار اياسىندا ومىردە قيىن جاعدايعا تاپ بولعان وتباسىلاردى قولداۋعا ارنالعان ەرەجەلەر دە قاراستىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. زاڭ نورمالارى ارقىلى ءتيىستى ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ وكىلەتتىكتەرى ايقىندالادى. وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارى جانە «111» بايلانىس ورتالىعى سياقتى ۇيىمداردىڭ قۇزىرەتتەرى دە زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەلگىلەنەدى.
«ماقۇلدانعان زاڭدارعا سايكەس ەندى دەنساۋلىققا قاساقانا جەڭىل زيان كەلتىرگەنى جانە ۇرىپ-سوققانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلادى. ءوز كەزەگىندە سوت قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان ادامنىڭ تارتىبىنە قاتىستى ەرەكشە تالاپتار بەلگىلەي الادى. سونداي-اق بۋللينگ, كيبەربۋللينگ بالالاردى قوعامدىق كولىكتەن ماجبۇرلەپ ءتۇسىرىپ كەتۋ ارەكەتتەرى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا بۇل زاڭدار ايەلدەر مەن بالالاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋعا تىڭ سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىز», دەدى پالاتا سپيكەرى.
قۇجاتتا قانداي وزگەرىستەر قاراستىرىلعان؟
وتىرىستا ءسوز العان سەناتور جاننا اسانوۆا زاڭداردى قابىلداۋعا مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2023 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» جولداۋىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى باستاماشىلىق جاساعانىن اتاپ ءوتتى. «جالپى العاندا, زاڭدار مەملەكەتتىك وتباسى ساياساتىنىڭ قۇقىقتىق, الەۋمەتتىك, ينستيتۋتسيونالدىق, وزگە دە نەگىزدەرىن جەتىلدىرۋگە, ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى مەن بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە, ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن بۇزعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭداتۋعا, وتباسىلىق-تۇرمىستىق سالاداعى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان», دەدى ول.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, وسى ورايدا قىلمىستىق كودەكسكە تۇزەتۋلەر ەنگىزىلمەك. اتاپ ايتقاندا, كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىققا بايلانىستى قىلمىس جاساعان ادامعا كودەكستىڭ ەرەكشە بولىگىندە كوزدەلگەننەن نەعۇرلىم جەڭىل جازا تاعايىنداۋعا تىيىم سالىنادى. كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىققا بايلانىستى قىلمىس بويىنشا, سونداي-اق كودەكستىڭ 108-1 (دەنساۋلىققا قاساقانا جەڭىل زيان كەلتىرۋ) جانە 109-1 (ۇرىپ-سوعۋ) باپتارىندا كوزدەلگەن قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تاتۋلاسقاننان كەيىن قايتالاپ جاسالعان جاعدايدا تاراپتاردىڭ تاتۋلاسۋىنا جول بەرىلمەيدى. سونىمەن قاتار دەنساۋلىققا قاساقانا اۋىر زيان كەلتىرۋ, دەنساۋلىققا قاساقانا اۋىرلىعى ورتاشا زيان كەلتىرگەنى ءۇشىن باس بوستاندىعىن شەكتەۋ تۇرىندەگى بالاما جازا الىنىپ تاستالىپ, باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۇرىندەگى جازا بەلگىلەنبەك. جاس بالانى ولتىرگەنى ءۇشىن (99-باپ), جاس بالاعا قاتىستى زورلاۋ ارەكەتتەرىن جاساعانى ءۇشىن (120-باپ), جاس بالاعا قاتىستى سەكسۋالدىق سيپاتتاعى زورلىق-زومبىلىق ارەكەتتەرى ءۇشىن (121-باپ) قىلمىستىق كودەكستىڭ قولدانىستاعى نورمالارىندا كوزدەلگەن باسقا بالاما جازالاۋ شارالارىن الىپ تاستاۋ ارقىلى, ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۇرىندەگى جازا بەلگىلەنەدى.
بۇدان وزگە, 16 جاسقا تولماعان تۇلعالارعا سەكسۋالدىق سيپاتتاعى ءتيىسۋ, ءوزىن ءوزى ولتىرۋگە كوندىرۋ نەمەسە ءوزىن ءوزى ولتىرۋگە ىقپال ەتۋ, شەكتەلمەگەن ادامدار توبىندا ءوزىن ءوزى ولتىرۋگە بارۋ شەشىمىن قوزدىرۋ ماقساتىندا اقپاراتتى قاساقانا تۇردە تاراتۋ, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستەن قىلمىستىق كودەكسكە اۋىستىرۋ ارقىلى دەنساۋلىققا قاساقانا جەڭىل زيان كەلتىرگەنى, ۇرىپ-سوققانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلمەك. قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان ادامنىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىنا سوت قولداناتىن ەرەكشە تالاپتاردى (پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتۋ, الكوگولدىك ىشىمدىكتەردى ىشۋگە تىيىم سالۋ جانە ت. ب.) بەلگىلەيتىن جاڭا باپ ەنگىزىلەدى.
«بۇل وزگەرىستەردىڭ ماقساتى – قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ جانە ازاماتتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ, ونىڭ ىشىندە بالالارعا قاتىستى جاسالعان قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن جازالاۋ شارالارىن قاتاڭداتۋ» دەپ اتاپ ءوتتى جاننا اسانوۆا.
زاڭ اتا-انا قۇقىعىنان ايىرۋدى كوزدەمەيدى
ايتا كەتسەك, ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى مەن بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى زاڭ اتا-انا قۇقىعىنان ايىرۋدى كوزدەمەيدى. قۇجات ەرەجەلەرى ەڭ الدىمەن قورعاۋ جانە قاۋىپسىزدىك ماقساتىندا جۇمىس ىستەمەك. باسقاشا ءتۇسىندىرىپ, سان-ساققا جۇگىرتۋ مۇلدە دۇرىس ەمەس. سەنات سپيكەرى وسىعان بايلانىستى ارىپتەستەرىن زاڭداردىڭ نەگىزگى ماقساتتارىن دۇرىس تۇسىندىرۋگە, ەنگىزىلگەن ەرەجەلەردىڭ ماڭىزىن جۇرتشىلىققا جەتكىزۋگە شاقىردى.
«قازىردىڭ وزىندە قولدانىستاعى زاڭنامادا, نەكە جانە وتباسى تۋرالى زاڭدا اتا-انالار قانداي دا ءبىر قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان جاعدايدا اتا-انا قۇقىعىنان ايىرىلاتىن نورمالار بار. الايدا ول نورمالار جاپپاي اتا-انا قۇقىعىنان ايىرۋعا اكەلمەگەنى بەلگىلى. تاريحىمىزدا ونداي جاعداي بولعان جوق. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى زاڭعا قول قويىپ, كۇشىنە ەنگەن جاعدايدا قۇجات جاپپاي اتا-انا قۇقىعىنان ايىرۋعا اكەلەدى دەۋگە ەش نەگىزى جوق. بۇل – مەنىڭ جەكە پىكىرىم. بۇل – قاتە جانە تەرىس ءتۇسىنۋ. زاڭدا مۇنداي نورمالار جوق. سول سەبەپتى وسى زاڭ اتا-انالاردى اتا-انا قۇقىعىنان ايىرۋعا ارنالماعانىن ناقتى ءارى انىق ءتۇسىندىرىپ, جەتكىزۋىمىز كەرەك. قۇجات ايەلدى قورعاۋ جانە بالا قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى», دەدى ول.
سونىمەن قاتار كەشەگى وتىرىستا پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاماشى بولعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە حالىقتىڭ كوشى-قونى جانە قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى سالالارىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ دا ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. قۇجات حالىقتىڭ كوشى-قونى جانە قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە ارنالعان. ناقتى ايتقاندا, كامەلەتكە تولماعانداردىڭ جىنىستىق قولسۇعىلماۋشىلىعىنا قارسى قىلمىسى ءۇشىن سوتتالعان شەتەلدىكتەردىڭ ەلىمىزگە كىرۋىن جانە قازاقستان ازاماتتىعىن الۋىن شەكتەۋ كوزدەلگەن. ودان بولەك, ەكسترەميستىك نەمەسە تەرروريستىك ارەكەتتەرگە قاتىسى بار شەتەلدىكتەردىڭ ەلگە كىرۋىنە تىيىم سالىنادى. زاڭدا وڭىرلەرگە قونىس اۋدارۋشىلار ءۇشىن جاعداي جاساۋعا جانە «قانداس» مارتەبەسىن بەرۋ ءراسىمىن جەتىلدىرۋگە ارنالعان وزگەرىستەر دە بار.
تاسقىننىڭ سالدارى وراسان
جاڭا زاڭدار تالقىلانعاننان كەيىن سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. ولگا بۋلاۆكينا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ سۋ تاسقىنى كەزىندەگى ۇيلەسىمسىز ارەكەتتەرىن سىنعا الدى. بۇل رەتتە دەپۋتات توتەنشە جاعدايعا بايلانىستى ۋاقتىلى ارەكەت ەتپەۋگە, ءومىردى قۇتقارۋ جانە زالالدى ازايتۋ جونىندەگى راسىمدەرگە, سونداي-اق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى ستراتەگيالىق جوسپارلاۋعا قاتىستى ماسەلەلەردى اتاپ ءوتتى.
«پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تاسقىن سۋدان زارداپ شەككەن ازاماتتارعا شۇعىل تۇردە كومەك كورسەتۋدى تاپسىردى. سەنات دەپۋتاتتارى ۇكىمەتكە جانە وڭىرلەرگە تاسقىن سۋدىڭ زارداپتارىمەن كۇرەستە قاجەتتى قولداۋ كورسەتىپ جاتىر. وڭىرلەردە ازاماتتارمەن كەزدەسۋلەردە تۇرعىندار تابيعي جانە تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعداي تۋىنداعان كەزدە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءىس-ارەكەتىندەگى سايكەسسىزدىك تۋرالى ايتتى», دەدى سەناتور.
ولگا بۋلاۆكينا توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋعا جانە ۋاقتىلى دەن قويۋعا, ادامداردىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋعا جانە زالالدى بارىنشا ازايتۋعا ىقپال ەتەتىن ءتيىستى حاتتامانى ازىرلەي وتىرىپ, ءاربىر مەملەكەتتىك ورگاننىڭ توتەنشە جاعداي كەزىندەگى ءىس-ارەكەتى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگىن زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋدى ۇسىندى. سەناتور سونىمەن قاتار تاسقىن سۋدىڭ اگرارلىق سەكتورعا كەرى اسەرىن اتاپ ءوتتى.
«ونداعان شاقىرىم قۇنارلى جەر سۋ استىندا قالدى. تاسقىن سۋدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا كەلتىرگەن زالالى ءالى باعالانبادى. اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارى مەن مال شارۋاشىلىعىنا اۋقىمدى زالال كەلدى, وسىمدىك شارۋاشىلىعى ءۇشىن ەلەۋلى زارداپتار ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ ناشارلاۋىنا, ال جايىلىم جەرلەرىنىڭ باتپاقتانۋى جەمشوپ بازاسىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە اكەلۋى مۇمكىن. بۇل كەيىننەن مال باسىنا اسەر ەتەدى. تاسقىن سۋدان كەيىن توپىراقتىڭ قۇنارلىلىعىن قالپىنا كەلتىرۋ, تاسقىن سۋدىڭ وسىمدىك شارۋاشىلىعىنا زياندى اسەرىن ازايتۋ بويىنشا عىلىمي زەرتتەۋلەرگە نەگىزدەلگەن كەشەندى باعدارلاما ازىرلەۋگە كومەكتەسەتىن شۇعىل شارالار قابىلداۋ قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى ولگا بۋلاۆكينا.
سەناتور وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت باسشىسىنان اۋىل شارۋاشىلىعى, ساۋدا جانە ينتەگراتسيا, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىكتەرىنە, بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەرگە جەدەل ارەكەت ەتۋدى, ەل ازاماتتارىنا ۋاقتىلى كەشەندى كومەك كورسەتۋدى تاپسىرۋدى سۇرادى.
گيدروتەحنيكالىق نىسانداردىڭ 60%-دان استامى توزعان
سەناتور سەرىك شايداروۆ ەلدەگى گيدروتەحنيكالىق نىسانداردىڭ قازىرگى جاعدايى مەن ولاردىڭ ابدەن توزىعى جەتكەنىن ايتىپ, دابىل قاقتى. ول بولاشاقتا بيىلعى تاسقىن سياقتى توتەنشە جاعدايدىڭ الدىن الۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ ءۇشىن بىرقاتار زاڭنامالىق وزگەرىستەر ەنگىزۋدى ۇسىندى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە جىلدا سۋ تاسقىنى بولىپ جاتىر, ال بيلىك ولاردىڭ الدىن الا المايدى, تەك سالدارىمەن كۇرەسەدى. تاسقىن سۋعا قارسى شارالار ءتيىستى دەڭگەيدە جۇرگىزىلمەيتىنى ايدان انىق.
سەناتور پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستارعا قاتىستى ماسەلەگە توقتالدى. ولاردىڭ كوپشىلىگىنە 50 جىلدان استام ۋاقىت بويى كۇردەلى جوندەۋ جاسالماعان جانە قايتا جاڭعىرتىلماعان. ولاردىڭ 60%-دان استامى توزىپ بىتكەن.
«جىل سايىن كوزبەن كورىپ, تەكسەرۋدىڭ قورىتىندىسىندا 537 گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستى جوندەۋ قاجەت ەكەنى انىقتالدى, ونىڭ ىشىندە 427 گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس كوممۋنالدىق مەنشىكتە. 2024 جىلى كوممۋنالدىق مەنشىكتەگى بوگەتتەرگە كوپفاكتورلى تەكسەرۋ جۇرگىزۋگە جانە قاۋىپسىزدىك دەكلاراتسياسىن رەسىمدەۋگە وڭىرلەر بيۋدجەتتەرىندە 20 ءوڭىردىڭ تەك 5-ەۋىندە قارجى كوزدەلگەن. 2025-2026 جىلدارعا ەشقانداي وبلىستا قارجى كوزدەلمەگەن. جاعداي نەگە بۇلاي؟ ەڭ الدىمەن, قولدانىستاعى زاڭنامانىڭ جەتىلمەگەندىگى سەبەپ بولىپ وتىر», دەپ ەسەپتەيدى سەناتور.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي قۇرىلىستاردى پايدالانۋ, كۇتىپ ۇستاۋ جانە جوندەۋ ءۇشىن قارجى كەرەك. 2010-2012 جىلدارى يەسىز بوگەتتەردى انىقتاۋ قورىتىندىسى بويىنشا ولاردىڭ بارلىعى سوت شەشىمى بويىنشا اۋداندىق كوممۋنالدىق مەنشىككە ءوتتى. قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس, ولاردى باسقارۋ ءۇشىن اۋداندار وبلىستىق كوممۋنالدىق مەنشىككە بەرۋى كەرەك ەدى, ال ولار ءوز كەزەگىندە قارجى جۇمساماۋ ءۇشىن قاراماعىنا قابىلدامادى.
«گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردىڭ شامامەن 75%-ى اۋداندىق كوممۋنالدىق مەنشىكتە. ماسەلەنى قىسقا مەرزىمدە زەردەلەپ, زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ, اۋداندار مەن قالالارعا وكىلەتتىك بەرۋ كەرەك. وبلىستاعى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارىندا دا گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى كۇتىپ ۇستاۋ جانە پايدالانۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كاسىپورىندار قۇرۋ قۇقىعى فۋنكتسياسى بار, گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى وبلىستىق جانە اۋداندىق كوممۋنالدىق مەنشىككە جاتقىزۋ شارتتارىن ايقىنداۋ قاجەت دەپ سانايمىز», دەدى سەناتور.
سەناتور ءاربىر ەلدى مەكەننىڭ باس جوسپارىندا اۋماقتاردى تابيعي قۇبىلىستاردىڭ قاۋىپتى اسەرىنەن قورعاۋ جونىندەگى شارالاردى تىركەۋدى جانە دايىنداۋدى, سونداي-اق وسى شارالاردىڭ بولۋىن جانە ولاردى ىسكە اسىرۋدى, سونداي-اق ەلدى مەكەندەردى ينجەنەرلىك قورعاۋ جونىندەگى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ قانشا جانە قاي جەردە ىسكە اسىرىلعانىن تەكسەرۋدى ۇسىندى.
سونىمەن قاتار وتىرىستا سەناتور رۋسلان رۇستەموۆ قىزىلوردا وبلىسىنداعى سۋارۋ جۇيەلەرىنىڭ جاعدايى كوڭىل كوڭشىتپەيتىنىن ايتىپ, ساۋال جولدادى. قالىپتاسقان احۋالدىڭ سالدارىنان جىل سايىن شامامەن 2 ملرد تەكشە مەتر سۋ جوعالادى. ال سۇلتان دۇيسەمبينوۆ ۇكىمەتتىڭ نازارىن وتاندىق ۇن تارتۋشىلاردىڭ پروبلەمالارىنا اۋداردى. وسىعان وراي, سەناتور استىق پەن ۇن ساۋداسىندا قازاقستانعا تاريفتىك ەمەس جانە تاريفتىك شەكتەۋ شارالارىن قولداناتىن ەلدەردىڭ وزدەرىنە قاتىستى سونداي شارالاردى ەنگىزۋدى ۇسىندى.
سەناتور ساكەن ارۋباەۆ جامبىل وبلىسىندا شارۋالاردى قارجىلاندىرۋ تاپشىلىعىنا بايلانىستى پروبلەمالاردى كوتەردى. بۇل رەتتە سەناتوردى اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسىن ساتىپ الۋعا جانە فەرمەرلەردىڭ شىعىندارىن سۋبسيديالاۋعا قاتىستى تۇيتكىلدەر الاڭداتىپ وتىر.
بەكبولات ورىنبەكوۆ ءوز ساۋالىندا «وڭتۇستىك-ورتالىق» باعىتى مەن بىرنەشە وبلىستىڭ دامۋىندا ەرەكشە ماڭىزعا يە رەسپۋبليكالىق اۆتوجولداردى جوندەۋدى قارجىلاندىرۋ كەزىندەگى پروبلەمالاردى نازارعا الدى.
عالياسقار سارىباەۆ «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنىڭ دامۋىنا قاۋىپ ءتونىپ تۇرعانىن ايتتى. دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, قالىپتاسقان جاعداي سالانى دامىتۋ جونىندە جەدەل مەملەكەتتىك باعدارلاما ازىرلەۋدى جانە بۇل باعىتتى قارجىلاندىرۋ تاسىلدەرىن قايتا قاراۋدى تالاپ ەتەدى.
سەناتور سۇلتانبەك ماكەجانوۆ جاڭا سالىق كودەكسىندە قاراستىرىلۋعا ءتيىس بىرقاتار ۇسىنىسقا توقتالدى. ولار قۇرامىندا قانت بار سۋسىندارعا اكتسيزدەر ەنگىزۋگە, ققس اكىمشىلىگىن رەفورمالاۋعا, زەينەتاقى تولەمى كەزىندە جەكە تابىس سالىعىنا سالىق سالۋعا جانە باسقا دا ماسەلەلەرگە قاتىستى ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ال بيبىگۇل جەكسەنباي ادامدار كوپ جينالاتىن ورىندارداعى, ونىڭ ىشىندە ساۋدا ورتالىقتارىنداعى ءورت دابىلى جانە قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرىنىڭ جاي-كۇيى قانداي دەڭگەيدە ەكەنىنە نازار اۋدارىپ, الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
