«ىنتىماعى جاراسقان, ورتاق ماقساتقا ۇيىسقان ۇلت ەشقاشان ۇتىلمايدى, ەشتەڭەدەن قۇر قالمايدى. بۇل ىستە زيالى قاۋىم ايرىقشا ءرول اتقارادى. اسىرەسە, ەلگە ءسوزى وتەتىن اعا بۋىننىڭ ورنى بولەك. ولار – قازاقتىڭ قايماعى, ۇلتتىڭ ماقتانىشى. ەلدىڭ تۇتاستىعى زيالى قاۋىمنىڭ بىرلىگىنەن باستالادى», دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باسشىسى. حالقىمىزدىڭ, ەلدىگىمىزدىڭ ماڭىزدى قۇندىلىعى – اعا ۇرپاقتىڭ جاستاردىڭ ساناسىنا سىڭىرگەن دانا سوزدەرى. بەلگىلى, بەدەلدى تۇلعالار ۇلت بىرلىگىن نىعايتۋعا, وسكەلەڭ ۇرپاققا دۇرىس تاربيە بەرۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىن, سالماقتى تاقىرىپتاردى ۇنەمى ۇلگى ەتىپ, ايتىپ وتىرسا يگى.
اسكەري ادام رەتىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ مادەني-گۋمانيتارلىق دامۋ سالاسىندا بىرقاتار تىڭ باستاما كوتەرگەنى كوڭىلىمنەن شىقتى. ايتالىق, پرەزيدەنت ەلىمىزدە اسكەري جانە كۇشتىك قۇرىلىم قىزمەتكەرلەرىنە بەرىلەتىن «ايبىن» وردەنىنىڭ ءتۇرلى دارەجەسىن باۋىرجان مومىش ۇلى, راقىمجان قوشقارباەۆ, ساعادات نۇرماعامبەتوۆ ەسىمدەرى اتاۋ جونىندە ۇسىنىس جاسادى.
ارامىزدا ەل تانىمايتىن قانشاما باتىر بار. تەك سوعىس ەمەس, ەڭبەك مايدانىنىڭ باتىرلارى دا جەتكىلىكتى. ولاردى دارىپتەۋ, ىستەرىن ۇرپاققا ۇلگى ەتىپ ۇسىنۋدىڭ ماڭىزى زور. كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ باستى مىندەتى – جاستارعا پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ. الدىڭعى ۇرپاقتىڭ ءداستۇرىن جاڭعىرتا وتىرىپ, ءبىز بولاشاققا سەنىممەن قادام باسۋعا جاعداي جاسايمىز. قازىرگى جاستاردىڭ بويىندا ءپاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – ءوز ەلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك.
«تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ حالىق باتىرلارى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ باستى ماقساتى – حالىق قاھارمانى, ەڭبەك ەرى تاقىرىپتارىن تەرەڭىرەك زەردەلەۋ, قامتۋ جانە ناسيحاتتاۋ نەگىزىندە ۇلتتىق تاريحي مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قوعام مەن مەملەكەتتىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ, سونداي-اق ۇلتتىق جادىنى ساقتاۋ, باتىرلار ەرلىكتەرىن ناسيحاتتاۋ, سونداي-اق ەڭبەك ەرلەرىنىڭ ۇلگىسىن پايدالانا وتىرىپ, جۇمىسشى ماماندىقتارىن ناسيحاتتاۋ ارقىلى جاستارعا ازاماتتىق-پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ.
جاستاردى وتان يگىلىگى ءۇشىن ايانباي قىزمەت ەتىپ, ەرلىك پەن باتىرلىق كورسەتكەن تۇلعالاردى ۇلگى ەتە وتىرىپ تاربيەلەۋ, سونداي-اق قوعامداعى ەڭبەك ادامدارىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ ماڭىزدى. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىنا ەلىنىڭ جەتىستىكتەرى مەن مادەنيەتىن ۇلىق تۇتىپ, وتان مۇددەسىن قورعاۋعا ىنتالاندىرا وتىرىپ, پاتريوتتىق سەزىم ۇيالاتۋ كەرەك. سەبەبى ناعىز پاتريوتيزم – تاربيەلەنگەن پاتريوتيزم, ال ناعىز پاتريوت – وتانىنا قالاي جانە قانداي قىزمەت ەتە الاتىنىن بىلەتىن ادام. بۇل تۇستا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى, ويتكەنى ولار – جاڭا ازاماتتاردى قالىپتاستىرۋدىڭ, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ساناسىن جاڭعىرتۋدىڭ باستاۋ كوزى.
ءاربىر ازامات اتا-اناسىن قالاي سۇيسە, وتانىن دا سولاي ءسۇيۋى كەرەك. وتاننىڭ تالاپ-تىلەكتەرىن قالاي ورىندايمىن, ونىڭ الدىنداعى پارىزىمدى قالاي وتەيمىن, ەلگە قالاي قىزمەت ەتەمىن دەپ ويلانۋى, تالپىنۋى, ءبىلىم الۋى, ەڭبەك ەتۋى قاجەت.
پرەزيدەنت قۇرىلتايدا وتانسۇيگىشتىك, ەڭبەكسۇيگىشتىك سياقتى قۇندىلىقتارعا دا كەڭىنەن توقتالدى. ەڭبەك ادامى قوعامدا قۇرمەتتى تۇلعاعا اينالۋعا ءتيىس. سوندىقتان, ءبىز, قوعام قايراتكەرلەرى, مەملەكەتتىك ورگاندار, ۇستازدار مەن اتا-انالار, جاس ۇرپاققا وتانسۇيگىشتىك – ەڭ الدىمەن تىنىمسىز ەڭبەك, تۋعان جەرگە پايدا تيگىزۋگە ۇمتىلۋ ەكەنىن تالماي ءتۇسىندىرۋىمىز قاجەت. جاستاردى ءتول مادەنيەتىن, ءتىلىن, سالت-ءداستۇرىن باعالاي بىلۋگە, ياعني جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى بويىنا سىڭىرۋگە ۇيرەتۋ دە ماڭىزدى. جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋ – اتا-انا مەن مەكتەپتىڭ عانا ەمەس, بۇكىل قوعامنىڭ, مەملەكەتتىڭ مىندەتى. ويتكەنى كۇش-جىگەرىمىزدى بىرىكتىرۋ ارقىلى عانا ەلىمىزدى گۇلدەندىرىپ, بۇكىل الەمگە بەدەلدى ەتەتىن ۇلتجاندى ۇرپاق تاربيەلەي الامىز.
ساۋاپ الۋ ءۇشىن تەك مەشىت سالا بەرۋدىڭ قاجەتى جوق. جاعدايى بار ادام قوعامعا پايدالى كەز كەلگەن نارسەنى جاساي الادى. مىسالى, جەر-جەرلەردە سپورت زالدارىن, اۋرۋحانا, مەكتەپ, كىتاپحانا نەمەسە مادەنيەت ءۇيىن سالcا, جاستاردىڭ ءبىلىم الىپ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋى مەن سپورتپەن شۇعىلدانۋىنا قوسىمشا مۇمكىندىكتەر اشىلار ەدى.
حان باتىر اتانعان قاراكەرەي قابانباي بابانىڭ: «ەلىم ءۇشىن جانىم ساداقا, جەرىم ءۇشىن قانىم ساداقا» دەگەن ءسوزى بار. قازىرگى جاستارعا ايتارىم: ءبىزدىڭ قازاقستاننان باسقا وتانىمىز جوق. سوندىقتان وتاندى سۇيىڭدەر, ونى قىزعىشتاي قورعاڭدار, ەل باسىنا كۇن تۋسا, بابالارىڭ وسيەت ەتكەن جانكەشتىلىكپەن جاۋعا قارسى تۇرىڭدار. اسكەري ونەردى مەڭگەرىڭدەر, وتانعا ادال قىزمەت ەتىڭدەر. سوعىس بولماسىن دەسەك, بارىنە دايىن بولۋىمىز كەرەك. دەنە كۇشى مەن رۋح كۇشىن قاتار دامىتىڭدار. «بىلەكتى ءبىردى جىعادى, ءبىلىمدى مىڭدى جىعادى» دەگەن قاعيدانى ءاردايىم ەستە ۇستاعان ءجون.
ءاربىر جاس وتانىما قالاي قىزمەت ەتەمىن, ونىڭ الدىنداعى بورىشىمدى قالاي وتەيمىن دەپ ويلانۋى كەرەك, سوندىقتان تاربيەنى وتاندى قورعاۋدان باستاۋىمىز كەرەك. 18-19 جاستاعى ورەننىڭ اسكەر قاتارىنا كەلىپ, وتانىنىڭ الدىندا انت بەرۋى ازاماتتى جاۋاپتى, بيىك دارەجەگە كوتەرەدى. ونىڭ بويىندا مەن ءوز مەملەكەتىمنىڭ تۋىنا, قاۋىپسىزدىگىنە انت بەردىم دەگەن جاۋاپكەرشىلىك پايدا بولادى, كوكىرەگىندە ماقتانىش سەزىمى ۇيالايدى. ال انتتى قاعازدان كوزىن الماي وقىپ بەرۋ ەمەس, جاتتاپ, شىن جۇرەگىمەن بەرۋ كەرەك, سوندا عانا ونىڭ ەسىندە ماڭگى ساقتالادى.
جاقىندا تاراز قالاسىندا – باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ تۋعان توپىراعىندا پاتريوتتىق ءىس-شارالار وتكىزدىك. ەلىمىزدە قۇدايعا شۇكىر, ءتاۋ ەتەتىن كيەلى ورىندارىمىز بارشىلىق, سونداي-اق ۇلىقتايتىن ۇلى تۇلعالارىمىز دا جەتكىلىكتى. وسى تۇرعىدا قوعامدىق بىرلەستىكتىڭ تاعى ءبىر مىندەتى – ءتۇرلى سالادا قىزمەت ەتەتىن, ەلگە ەڭبەگى سىڭگەن قايراتكەرلەردىڭ, بەلگىلى ازاماتتاردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, قالىڭ بۇقارا اراسىندا ءجيى بولىپ, قوعامىمىزدىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا, جاستاردى تاربيەلەۋ ىسىنە بارىنشا ۇلەس قوسا ءبىلۋ.
تاربيە وتباسىنان باستالادى. ۇلكەن ومىرگە ارالاسقان كەزدە جول ايىرىعىندا تۇرعان جاس جەتكىنشەكتى ءتۇرلى تاراپقا سۇيرەيتىن كۇشتى ۇردىستەر پايدا بولادى. بازبىرەۋلەر ءدىننىڭ اتىن جامىلىپ, ازعىرىپ, ءوز قاتارىنا تارتقىسى كەلەدى, بولماسا ەڭبەكسۇيگىشتىكتىڭ ورنىنا ماسىلدىققا تاربيەلەيتىن, جاستارعا جەڭىل ءومىر ىزدەتتىرەتىن, جەڭىل تابىس, اقشاقۇمارلىققا باۋليتىندار كوبەيەدى.
قازىر ەلىمىزدە لۋدومانيا كەڭ تارالىپ وتىر. بۇل ماسەلەگە قاتىستى پارلامەنتتە ارنايى زاڭ دا قابىلداندى. تابان استىندا جاتقان تەگىن بايلىق جوق, ادام تەكتەن-تەككە باي بولا سالمايدى, جاستارعا وسىنى ءتۇسىندىرۋىمىز كەرەك. باي بولۋى ءۇشىن الدىمەن جاقسى وقۋى كەرەك, اتا-اناسىنىڭ تاربيەسىن تىڭداپ, قوعامدى سىيلاۋدى, ءوز ماماندىعىن تابا ءبىلۋدى, ادال ەڭبەك ەتۋدى ۇيرەنۋى كەرەك. ەگەر ادال ەڭبەك ەتسە ول ەشقاشان اش قالمايدى. ال وڭاي جولمەن اقشا تابۋدى كوزدەگەن جاستار ءتۇرلى قۇمار ويىنعا دا ءۇيىر كەلەدى. قازىر قانشاما ادام وسى دەرتتىڭ قۇربانى بولىپ جاتىر. مىنە, وسى كەسەلدەن ساقتاندىراتىن جولدىڭ ءبىرى – پاتريوتتىق تاربيە. دانا حالقىمىزدا: «جاسقا بەرگەن تاربيە جاس قايىڭدى يگەندەي» دەگەن قاعيدا بار. بالعىن قايىڭنىڭ ءتىپ-تىك بولىپ, جاڭبىر مەن جەلگە بوي بەرمەي وسكەنى سياقتى جاستىڭ دا ەرجۇرەك, وتانى ءۇشىن جانىن پيدا ەتەتىن ازامات بولىپ ءوسۋى بىزدەرگە, بۇگىنگى تاربيەگە بايلانىستى.
مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ ارقاشان «قارياسى بار ءۇيدىڭ قازىناسى بار», دەپ حالقىمىزدىڭ يگى داستۇرلەرى مەن قازىرگى زاماننىڭ تالاپتارىن ۇيلەستىرۋ كەرەگىن ايتتى. قازاق اقساقالدارىنا, ۇلكەندەرىنە قاراپ وسكەن, بىزدەر, اقساقالدار جاستارمەن ءجيى كەزدەسىپ, دۇرىس جول سىلتەپ وتىرۋىمىز كەرەك. ولاردى قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنۋگە, شىندىقتىڭ جولىمەن جۇرۋگە تاربيەلەۋگە ءتيىسپىز.
بىلتىر جىل سوڭىنا قاراي استانا قالاسىنىڭ «اقساقالدار كەڭەسىنىڭ» توراعاسى بولىپ سايلاندىم. وعان كەلىسىم بەرگەنىم – قوعامدىق بىرلەستىكپەن باعىتتارى ورتاق. نەگىزگى باسىمدىق رەتىندە قوعامداعى تۇراقتىلىق, كەلىسىمدى نىعايتۋعا, ەلىمىزدىڭ رۋحاني-ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىن وسكەلەڭ ۇرپاق بويىنا سىڭىرۋگە, بىرلىك پەن ىنتىماقتى قامتاماسىز ەتۋگە, دىندەر مەن مادەنيەتتەردى قۇرمەتتەۋگە, جاستاردىڭ قۇقىقتىق ساناسىن تاربيەلەي وتىرىپ, قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرىپ, قايىرىمدىلىققا, ادىلەتتىلىككە, ءوزارا سىيلاستىققا, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك جاسايدى. وتانىمىزدىڭ بولاشاعى –
جاستار, ال ولاردى تاربيەلەيتىن, دۇرىس جولعا سالاتىن – اقساقالدار, جاسى ۇلكەن سىيلى ازاماتتار. ۇلى اباي اتامىز: «ۇلكەنگە سەن دەپ نە تاپتىڭ, كىشىگە ءسىز دەپ نە جوعالتتىڭ» دەگەندەي, بىزدەر, اقساقالدار ەل ابىرويىنا قولىمىزدان كەلگەنشە سەپتىگىمىز تيسە دەيمىز.
ءبىز جاستار تاربيەسىنە ۇلگى بولۋىمىز كەرەك, ءجيى كەزدەسىپ شىندىق جولىمەن ءجۇرۋدى, ەلدى قورعاي ءبىلۋدى ۇيرەتۋىمىز كەرەك. جاستاردىڭ مەنمەندىكتەن, جامان ادەتتەن, وسەك-جالادان اۋلاق بولۋىنا اسا كوڭىل ءبولۋىمىز قاجەت. تەك شىندىقتىڭ جولىمەن ءجۇرىپ, سوعان جاستاردى تاربيەلەسەك, دۇرىس وي سالساق ۇرپاق ەشقاشان وپاسىزدىققا بارمايدى.
قوعامدىق بىرلەستىك «حالىق باتىرلارى» اتتى قوعامدىق-پاتريوتتىق جۋرنال شىعارۋدى قولعا الدى. نەگىزگى باعىت-باعدارىمىز – وتانىمىزدى, ۇلان بايتاق جەرىمىزدى ساقتاپ قالعان, حالقىمىزدان شىققان باتىرلارىمىزدى, قاھارماندارىمىزدى, ەڭبەك ەرلەرىن, ەلىمىزدىڭ سىيلى ازاماتتارىن, تانىمال تۇلعالاردى ۇلىقتاۋ. ولاردىڭ تاجىريبەسى, قاجىرلى ەڭبەگى ارقىلى جاستاردى تاربيەلەۋ, وسكەلەڭ جاسقا ۇلگى ەتۋ. وتانىن, ەلىن, جەرىن, ءتىلىن, مادەنيەتىن, حالقىمىزدىڭ سان عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ادەت-عۇرپىن ساقتاۋعا جانە قورعاۋعا ءجون سىلتەۋ, ەل يگىلىگىنە جارايتىن ۇرپاق تاربيەلەۋ.
بابالارىمىزدان قالعان باتىرلىق پەن قايسارلىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەن باۋىرجان, راحىمجان, ساعادات اتالارىنداي, مانشۇك, ءاليا اپالارىنداي باتىر, توقتار اۋباكىروۆ پەن تالعات مۇساباەۆ سياقتى قاھارمان بولۋعا تالپىنسا, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى جولىندا بار كۇش-جىگەرىن سارقا جۇمساپ كەلە جاتقان ابزال جۇماش ۇلى, يۆان ساۋەر, اياگۇل ميرازوۆا سياقتى ەڭبەك ەرلەرىنەن ۇلگى الىپ, قۇرمەت تۇتىپ, «بولماساڭ دا ۇقساپ باق» دەمەكشى, سولارداي بولۋعا ۇمتىلسا, جاستارىمىز جامان بولمايدى. بولاشاق ۇرپاقتارىمىز سول باتىر بابالارىمىزدىڭ ەل ءۇشىن, جەر ءۇشىن, وتان ءۇشىن ەتكەن ەڭبەگىن, كەشكەن بەينەتىن باعالاپ, ۇلگى تۇتا ءبىلسىن. ۇلتىمىز ءوسىپ, وركەندەي بەرسىن. حالقىمىز امان, جۇرتىمىز تىنىش بولسىن, سوعان ءبارىمىز كۇش-جىگەرىمىزدى بىرىكتىرىپ, ء«بىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ» اتسالىسا بەرەيىك.
باقىتجان ەرتاەۆ,
حالىق قاھارمانى, اسكەري قايراتكەر, گەنەرال-لەيتەنانت
