«ەلىمىزدە 5 گەكتارعا دەيىن جەرى بار ديقاندار 60%-دان اسادى. 10 گەكتاردى قۇرايتىن ەگىستىككە يە فەرمەرلەر 20% ۇستىندە. جىل سايىن شاعىن شارۋاشىلىقتار جەرىن جىرتقاندا ويلى-قىرلى تۇستارى قالىپ قويادى. ولاردى تەگىستەۋ ءۇشىن گرەيدەر پىشاق دەپ اتالاتىن ارنايى تەحنيكا قولدانىلادى. ونداي تەگىستەۋىش تەحنيكا بىزدە جوق. ءبىرلى-جارىمى تاجىكستان مەن رەسەيدەن كەلەدى. سونىمەن بىرگە ەگىن ەگىلىپ بولعان سوڭ مينەرالدى تىڭايتقىشتار بەرەتىن جۇيەك سالۋ كەرەك. ونى سوسىن قايتا-قايتا تەگىستەۋ قاجەت بولادى. ءۇش فۋنكتسيانى قاتار اتقاراتىن كبن-035 دەپ اتالاتىن تەحنيكا بار. سونىمەن جەردى جىرتىپ, ەگىنگە كۇتىم جاساۋ ءۇشىن 4 ءتۇرلى تەحنيكا پايدالانىلادى. بۇلاردى الۋعا ۇساق شارۋالاردىڭ شاماسى كەلە بەرمەيدى. سۋبسيديا تولەنگەننىڭ وزىندە ول تەحنيكالاردى قولدانۋ ءتيىمسىز. ويتكەنى ولاردىڭ جىلدىق جۇكتەمەسى 300 گەكتاردان جوعارى بولۋ كەرەك. سوندىقتان ەگىستىك دالاسى ەگىنگە وتە ساپاسىز دايىندالادى. القاپتار دۇرىس اگروتەحنيكالىق وڭدەلمەگەن سوڭ ەگىن دە بىتىك شىقپايدى. جەر ويلى-قىرلى بولعان سوڭ ەگىستىك تە سۋدى قانىپ ىشپەيدى. ول دا ءوز كەزەگىندە ونىمدىلىككە كەرى اسەرىن تيگىزەرى حاق», دەيدى ونەرتاپقىش عالىم.
زەرتتەۋ بويىنشا نورماسىنان 4 ساعات ارتىق سۋ ىشكەن ەگىستىكتىڭ ونىمدىلىگى 15%-عا تومەندەپ كەتەدى. ال سۋدى قانىپ ىشپەگەن القاپتاردا ونىمدىلىك 16%-عا ازايادى. جەر تەگىس بولماسا دا ەگىننىڭ بىردەي شىعۋىنا زيانىن تيگىزەدى. سونىڭ سالدارىنان 30% ونىمدىلىك جوعالادى. ماسەلەن, 1 شارشى مەترگە 10 ءدان سەبىلسە تەگىس جەرىنە نورماسىنا ساي ءدان 3-4 سم تەرەڭدىككە كومىلەدى. ال جەردىڭ تەگىس بولماۋىنىڭ سالدارىنان داندەر 1-2 سم تەرەڭدىككە نەمەسە بەتكەيىنە بولماسا تەرەڭ كومىلىپ قالادى. كوكتەمدە جەرگە كومىلمەي قالعان تۇقىمدى قۇستار جەپ كەتەدى. 1-2 سم تەرەڭدىكتەگى تۇقىم ەرتە شىعىپ ىلعال جەتىسپەگەننەن تەز قۋرايدى. تەرەڭگە تۇسكەن تۇقىم كەرىسىنشە ىلعال كوپ بولسا شىعىپ ۇلگەرە الماي توپىراقتا ءشىرىپ كەتەدى. سوندا نورماسىندا كومىلگەن ازعانتاي ءدان عانا ءونىم شىعارادى.
«وكىنىشكە قاراي, ديقاندار جەردىڭ تەگىستىگىنە كوپ ءمان بەرمەيدى. تەحنيكانىڭ ورنىنا مالانى, اۋىر رەلستى تەگىستەۋشى رەتىندە قولدانادى. مالا تەك جەردى نىعىزدايدى, سودان ءدوڭ جەر ءدوڭ, ساي جەر ساي بولىپ قالا بەرەدى. مالا ءدوڭ جەردىڭ توپىراعىن سايلاۋ جەرگە اكەپ تەگىستەمەيدى. مىنە, اگروتەحنولوگيالىق تالاپتى دۇرىس ساقتاماۋدىڭ سالدارىنان ەگىستىك تە جاقسى ءونىم بەرمەيدى», دەيدى.
نيدەرلاند دۇنيەجۇزىنە ازىق-ت ۇلىك ەكسپورتتاپ وتىر. ويتكەنى ولار اگروتەحنولوگيالىق تالاپتاردى وتە قاتاڭ ساقتايدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ونىمدەرى جوعارى ءارى ساپالى بولىپ كەلەدى. عالىمنىڭ پىكىرىنشە, ءبىز دە سوعان ارەكەت جاساۋىمىز كەرەك. وسى ورايدا ونەرتاپقىش بۇل يدەيانى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا جاڭا تەحنيكا ويلاپ تاپتى جانە وعان فەرمەرلەرگە ارنالعان كوپفۋنكتسيونالدى اسپالى قۇرىلعى 4/1 دەگەن اتاۋ بەرەدى.
«4/1 دەپ وتىرعانىمىز جوعارىدا اتالعان 4 تەحنيكانىڭ جۇمىسىن 1 تەحنيكا اتقارادى. وسى جاڭالىعىم ءۇشىن پاتەنت الدىم. 2021 جىلى ارنايى كونكۋرستا جەڭىمپاز اتانىپ, 20 ملن تەڭگە گرانت ۇتتىم. بۇل اقشاعا تەحنيكانى جاساپ شىعارىپ, مەملەكەتتىك سىناقتان وتىكىزىپ, ساتۋعا رۇقسات دەگەن سايكەستەندىرۋ اكتىسىن الدىم. الدىڭعى شىعارعان نۇسقالارى ساتىلدى. قازىر ولار ەگىستىكتە جۇمىس ىستەپ جاتىر. تاعى 1-2 نۇسقاسى ساتىلىمدا تۇر. بىراق جەكە تسەحتىڭ بولماۋى, قالتانىڭ دا تايازدىعى تەحنيكانى جاپپاي شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرمەي تۇر. 4 تەحنيكانى جەكە جاساۋعا 1,5 توننا مەتالل كەتەدى. سوسىن ءاربىرىن تراكتورعا تيەپ ەگىستىك باسىنا باراسىڭ. كەيىن ەكىنشىسىن اۋىستىرۋ كەرەك بولسا قايتا كەرى قايتۋىڭا تۋرا كەلەدى. وسىلايشا, ەكى ورتادا ديقان بوسقا ۋاقىت جوعالتادى. ءارى جانارماي شىعىنىن ەسەپتەڭىز. ال مەنىڭ تەحنيكامدى تۇرعان جەرىندە قالاعان اگرەگاتقا اۋىستىرىپ الا الاسىز. ماسەلەن, ارىق قازاتىن نۇسقاسىن ارىقتى جاباتىن نۇسقاسىنا اۋىستىرۋ ءۇشىن بىرنەشە مينۋت قانا ۋاقىت جەتكىلىكتى. سونداي-اق بۇل تەحنيكانى جاساۋعا 450 كيلو مەتالل قاجەت ەتىلەدى. ازىرگە اگرەگاتقا قىزىعىپ حابارلاسقان كاسىپكەر تابىلا قويعان جوق. ءوزىم ىزدەيىن دەسەم كۇندەلىكتى شارۋادان قولىم بوسامايدى. ەگەر ينۆەستور نيەت تانىتىپ جاتسا, بىرگە جۇمىس ىستەۋگە ارقاشان دايىنمىن», دەدى ن.ماناباەۆ.
عالىم بىلتىر ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قولداۋىمەن ماقساتتى قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسىنا قاتىسىپ 300 ملن تەڭگە گرانت جەڭىپ الدى. كونكۋرس تاقىرىبى – قازاقستاننىڭ ءشولدى شولەيتتى ايماقتارىندا ەگىستىك پەن جايىلىم جەردىڭ ىلعالدىلىعىن كوتەرۋ. جاسىراتىنى جوق, وسى كۇندە ەلىمىزدە قۇرعاقشىلىق قاتتى سەزىلىپ جاتىر. سونىڭ سالدارىنان ديقانداردىڭ ءداندى داقىلداردى ورىپ الۋى وڭاي بولماي تۇر. مىنە, وسى پروبلەمانى شەشۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەت ارنايى جوباعا كىرىستى. سونىڭ اياسىندا ءتيىستى تەحنيكا مەن تەحنولوگيا ويلاپ تابىلدى. ياعني جەرگە ساڭىلاۋ ءتىلىپ پوليمەرلى ءونىم گيدروگەلدى ەنگىزەدى. گيدروگەل – ىلعالدى وزىنە تارتىپ الاتىن ماتەريال. كۇن ىستىقتا ىلعالدى بويىنان كەرى شىعارىپ, جەردى قۇرعاتپاي ۇستاپ تۇرۋعا كومەكتەسەدى. بۇل تەحنولوگيا الەمدە تاڭسىق ەمەس. الايدا دۇنيەجۇزىندە گيدروگەلدى توپىراقپەن ارالاستىرادى نەمەسە بەتىنە سەبەدى. ونىڭ شىعىنى ءبىر گەكتارعا 60-70 كيلونى قۇرايدى. ال ۋنيۆەرسيتەت جوباسىندا گيدروگەل تۇقىم سەكىلدى توپىراقتىڭ تومەنگى قاباتىنا تاستالادى. سوندا ونىڭ شىعىنى گەكتارىنا 25 كيلو بولادى. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل جوبا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ تىكەلەي نازارىندا. سول ءۇشىن ارنايى ساڭىلاۋ ءتىلۋشى جاڭا تەحنيكا تسەحتا قۇراستىرىلىپ جاتىر. بيىل كۇزدە ءبىرىنشى سىناقتان وتكىزىلەدى.
عالىمنىڭ ايتۋىنشا, دۇنيەجۇزىندە گيدروگەل ءتالىمى جەرگە قولدانىلىپ جاتىر. وڭتۇستىك ايماقتا بيداي كۇزدە ەگىلەدى. الداعى ۋاقىتتا كۇزدىك بيدايدان كەيىن گيدروگەل ورنالاستىرىلادى. ول توپىراقتىڭ استىندا 40 سم تەرەڭدىكتە جاتادى. وزىنە ىلعالدى ءسىڭىرىپ, 60 سم تەرەڭدىكتەگى توپىراق كوكتەمگە دەيىن قۇرعاماي تۇرادى. كەيىن كۇن جىلىنعان سوڭ جەر بۋسانىپ ەگىن بىردەن قاۋلاپ شىعا كەلەدى. ەگىن ءبىر باس كوتەرىپ السا بولدى, ءارى قاراي وسىمدىكتىڭ كولەڭكەسى بار, شىق تۇسەدى, ءسويتىپ توپىراق ءوز ىلعالدىلىعىن ساقتاي بەرەدى. ال بۇگىندە ىلعال 10-15 سم-دەن ءارى بارماي كۇن جىلىدا ول سىرەسىپ, جاۋعان جاڭبىر تەرەڭگە سىڭبەي قالىپ جاتىر.
عالىم ءوز سوزىندە گيدروگەلدى ەندىرەتىن تەحنيكانى ەرتەڭگى كۇنى كوبەيتىپ شىعاراتىن تاعى دا دەمەۋشى كەرەك بولعالى تۇر دەگەندى ايتتى. ونەرتاپقىش اعامىز بۇگىنگى تاڭدا جاڭا تەحنيكاسىنا پاتەنت الۋ جۇمىسىنا كىرىسىپ كەتتى.
شىمكەنت
