قيىن كەزدە حالىقپەن بىرگە

اباي وبلىسىنان سايلانعان دەپۋتات نۇرتاي سابيليانوۆ سۋ تاسقىنىنا بايلانىستى حالىقتىڭ جاعدايىن ءبىلۋ ءۇشىن وڭىرگە كەلدى. ساپار بارىسىندا دەپۋتات اياگوز اۋدانى بوزاي ەلدى مەكەنىندەگى قارعىن سۋ شايىپ كەتكەن كوپىرگە باردى. بۇدان كەيىن كوكپەكتى, جارما اۋداندارىندا بولىپ, سۋعا كەتكەن نىسانداردى كورىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.

اۋا تەمپەراتۋراسى كۇرت كوتەرىلىپ, قاردىڭ قارقىندى ەرۋىنە بايلانىس­تى اباي وبلىسىنىڭ ەكى اۋدانىندا جەرگىلىكتى توتەنشە جاعداي جاريالانعان بولاتىن. ايماقتاعى بىرنەشە اۋدان مەن سەمەي قالاسى ماڭىندا سۋ دەڭگەيى كوتەرىلىپ, سالدارىنان كوپىرلەر مەن جولداردى سۋ شايعان. قازىر وبلىستا جاعداي تۇراقتاندى. سۋ تاسقىنىنان كەيىن جولدار قالپىنا كەلتىرىلىپ جاتىر.

ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ەرلان سايروۆ پەن ۇلىقبەك تۋماشينوۆ سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستى كورۋ ءۇشىن شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تارباعاتاي اۋدانىنا باردى. وڭىردە قازىرگى تاڭدا قاۋىپتىڭ بەتى قايتقان. جاعداي جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ جانە ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ باقى­لاۋىندا. وبلىستىق ماڭىزى بار «اقسۋات–باكەي – قاراسۋ – اقجار» تاس جولىنىڭ بولىگى كەسىلىپ, تاسقىن سۋدى جولدىڭ كەلەسى بەتىنە كەدەرگىسىز وتكىزۋ شارالارى جاسالعان.

سونىمەن قاتار ماجىلىسمەندەر رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار «قالباتاۋ–مايقاپشاعاي» جولىنىڭ قالباتاۋدان بوعاسقا دەيىنگى بولىگىندە جۇرگىزىلىپ جاتقان جوندەۋ جۇمىسىمەن تانىس­تى. جوندەۋ جۇمىسىنا جاۋاپتى قىتايدىڭ «سين-سين» كومپانياسى وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, جوندەۋدى جىلدامداتۋ كەرەكتىگىن ايتتى.

باتىس قازاقستان وبلىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى ابزال قۇسپان ورال قالاسىنداعى ەۆاكۋاتسيالىق پۋنكتتەردىڭ جاعدايىمەن تانىستى. بۇگىن ەرىكتىلەرمەن بىرگە قاراتوبە اۋدانىنا قاراستى قاراتوبە اۋىلىنا گۋمانيتارلىق كومەك جەتكىزدى. ونى جيناۋعا بىرقاتار قالانىڭ كاسىپكەرلەرى اتسالىستى. سونداي-اق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كەزدەستى.

– سۋ كوپ كەلەتىندىكتەن تەرەكتى اۋدانى ۇزىنكول اۋىلىنداعى كولەمى 80 ملن تەكشە مەتر گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستار اپاتتى جاعدايدا تۇر. بوگەت بۇزىلسا, بەس اۋىلدىق وكرۋگكە سۋ باسۋ قاۋپى تونەدى. قيىندىققا قاراماستان اۋىل تۇرعىندارىن ۇيلەرىن تاستاپ كەتۋگە كوندىردىك. بۇل جۇمىسقا مىڭعا جۋىق پوليتسيا قىزمەتكەرى جۇمىلدىرىلدى, – دەيدى ابزال قۇسپان.

دەپۋتات ەركەبۇلان مامبەتوۆ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى قىزىلجار اۋدانىنداعى جاعدايمەن تانىستى. ۆاگۋلينو كەنتىندە 50 توننا ينەرتتى ماتەريال, جۇك تيەگىش, ەكسكاۆاتور, بۋلدوزەر, موتوپومپا تۇرىندەگى ارنايى تەحنيكا دايىندالعان. جەرگىلىكتى مەكتەپتە اۋىل تۇرعىندارىن قابىلداۋ پۋنكتى اشىلعان. ياكور, ولشانكا, سوكولوۆكا سەكىلدى كورشىلەس ەلدى مەكەندەردە دايىندىق قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر.

– بارلىق جاعداي باقىلاۋدا, اۋىل تۇرعىندارى قيىندىقتا قالمايدى. قازىر ەڭ باستىسى – ادام شىعىنىن, مال مەن ماتەريالدىق شىعىننىڭ الدىن الۋ قاجەت. بيىل جاعداي وتە اۋىر. سۋ تاسقىنى 2017 جىلعىدان دا كوپ بولۋى مۇمكىن. ويتكەنى اقتوبە, اقمولا وبلىستارىنان كەلەتىن سۋدىڭ ءبارى وسى ايماق ارقىلى وتەدى. سۋ تاسقىنى تۇرعىندار ءۇشىن كۇتپەگەن جاعداي ەمەس, دەگەنمەن دايىن بولۋ قاجەت, – دەدى ەركەبۇلان مامبەتوۆ.

بۇدان كەيىن ءماجىلىس دەپۋتاتى شال اقىن اۋدانىندا بولىپ, تۇرعىنداردى ۋاقىتشا ورنالاستىرۋ ورتالىعىن, سەرگەەۆ قويماسىن, گريگورەۆكا اۋىلىنداعى درەناجدىق ۇڭعىمانى ارالادى. وتكەن تۇندە سۋ قويماسىندا 40 سم-گە دەيىن سۋ تاسقىنى تىركەلدى, الايدا قۇزىرلى ورگاندار جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىر.

سونىمەن قاتار ءماجىلىس دەپۋتاتى ايداربەك قوجانازاروۆ قوستاناي وبلىسىنىڭ سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن امانگەلدى اۋدانى مەن ارقالىق قالاسىنا باردى. ولار ەڭ قاجەتتى دەگەن زاتتار – سۋ, جارما, كونسەرۆىلەر, توسەك-ورىن جابدىقتارى, مايشامدار, جەكە گيگيەنا قۇرالدارىن جەتكىزىپ بەردى. كەزدەسۋ بارىسىندا جەرگىلىكتى تۇرعىندار دەپۋتاتقا وزدەرىن تولعاندىرعان ساۋالدارىن قويدى.

– جاعداي ءالى دە قيىن, قاۋىپ سەيىلگەن جوق. سۋ دەڭگەيى كوتەرىلىپ جاتىر. جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ باسپانالارى, م ۇلىكتەرى مەن مالدارى زارداپ شەكتى. جالپى ۇكىمەت ونىڭ بارلىعىنا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتەدى, – دەدى ايداربەك قوجانازاروۆ.

ءماجىلىس دەپۋتاتتارى باۋىرجان سماعۇلوۆ پەن ارمان قالىقوۆ قاراعاندى وبلىسىنا اتتاندى. مۇندا ولار نۇرا جانە بۇقار جىراۋ اۋداندارىنداعى جاڭاتالاپ, روستوۆكا, تەگىسجول, قىزىل­جار سياقتى ەلدى مەكەندەردى ارالادى. بۇل اۋىلدارداعى جاعدايدى قالىپتى دەۋگە بولادى, بىراق سۋ باسۋ قاۋپى بار.

ماجىلىسمەن نۇرجان اشىمبەتوۆ پاۆلودار وبلىسىنىڭ تۇرعىندارىمەن جانە جەرگىلىكتى قۇرىلىمداردىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەستى. دەپۋتات مىڭقۇل جانە پەتروپاۆلوۆكا اۋىلدارىنداعى جاعدايمەن تانىستى. مۇندا قۇتقارۋ­شىلار, جەرگىلىكتى بيلىك پەن تۇرعىن­دار بىرلەسىپ جۇمىس ىستەپ كەلەدى. اۋدان, اۋىل اكىمدىكتەرى سۋ تاسقىنىنىڭ سالدارىن جويۋ جانە بۇزىلعان ينفراقۇرىلىمدى قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا قاجەتتى شارالاردى قابىلداپ جاتىر.

قوستاناي وبلىسىندا دا سۋ تاسقىنى قاۋپى ءالى دە بار. وسى اپتادا وڭىرگە ءماجىلىس دەپۋتاتى ولجاس قۇسپەكوۆ بارىپ, سۋ باسۋ قاۋپى بار ايماقتار مەن شەكارالاس وڭىرلەردى ارالادى.

– قوستانايدا سۋ تاسقىنىنىڭ سالدارىن جويۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. ەرىكتىلەر, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن پارتيا مۇشەلەرى قالا جاعالاۋلارىندا سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-شارالاردى ازىر­لەۋدە. جاعالاۋدى نىعايتۋ جۇمىس­تارى قارقىندى جۇرگىزىلىپ, مىڭنان استام قاپ ينەرتتى ماتەريال دايىندالىپ, 700-گە جۋىعى توسەلدى, – دەدى دەپۋتات.

ماجىلىسمەن قوستاناي اۆتوموبيل كولىگى كوللەدجىنىڭ جاتاقحاناسىندا دا بولىپ, سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەندەردى ورنالاستىرۋعا دايىندىعىن تەكسەردى. دەپۋتات سۋ تاسقىنىنىڭ قاۋىپسىز ءوتۋىن قامتاماسىز ەتۋگە كەشەندى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن وزەن ارنالارىن تازارتۋ, قورعانىس بوگەتتەرىن نىعايتۋ, اپاتتى گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى جوندەۋ شارالارىن ۋاقتىلى قارجىلاندىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

سونداي-اق ءبىر مانداتتى وكرۋگ بويىنشا سايلانعان دەپۋتات ابزال قۇسپان باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى اپاتتان زارداپ شەككەندەرگە ارنالعان گۋمانيتارلىق كومەك قويماسىندا بولدى. دەپۋتات پەن ەرىكتىلەردىڭ ايتۋىن­شا, ورالعا 10 تونناعا جۋىق ازىق-ت ۇلىك پەن قاجەتتى زاتتار جەتكىزىلگەن. وبلىس تۇرعىندارى مەن كاسىپكەرلەردەن جانە ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىنەن كومەك جىبەرىلىپ جاتىر. وسىنىڭ بارلىعى سۋ باسقان ايماقتارداعى حالىققا تاراتىلادى. جولدى سۋ شايىپ كەتكەن ەلدى مەكەندەرگە تىكۇشاقپەن جەتكىزىلەدى. اكىمدىكتىڭ رەسمي چاتتارى, ەرىكتىلەر مەن قۇتقارۋشىلار ارقىلى تۇرعىندارمەن بايلانىس جاسالىپ وتىرادى. دەپۋتات ابزال قۇسپان جاعداي تۇراقتالعانشا وبلىستا بولادى.

جەم وزەنىندەگى سۋ دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋىنە بايلانىستى جىلىوي اۋدانىندا دا 2 680 تۇرعىن ءۇي مەن اكىمشىلىك عيماراتتى سۋ باستى. قۇلسارى قالاسىندا حالىقتى حاباردار ەتۋ ءۇشىن 5 رەت دابىل سيرەناسى ىسكە قوسىلدى. وسى جاعدايعا وراي ءماجىلىس دەپۋتاتى دۇيسەنباي تۇرعانوۆ اتىراۋ وبلىسى قۇلسارى قالاسىنا باردى. الدىمەن ول قاراتون اۋىلىندا بوگەت تۇرعىزىپ جاتقان اۋىل حالقىمەن كەزدەسىپ, بوگەتتەردى نىعايتۋ جۇمىستارىنا دا قاتىستى.

– اپات كەزىندە ۇكىمەت جۇمىستى كۇشەيتىپ, سۋ تاسقىنى زارداپتارىن جويۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالاردى قابىلداپ جاتىر. پرەمەر-مينيستر باسقاراتىن رەسپۋبليكالىق شتاب قۇرىلدى. ۇكىمەت باسشىسى دا, ونىڭ ورىنباسارلارى دا, توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى دە زارداپ شەككەن وڭىرلەردى ارالاپ ءجۇر. بارلىق جەرگىلىكتى قۇتقارۋ جۇمىسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەكە باقىلاۋىندا, – دەدى دۇيسەنباي تۇرعانوۆ.

قۇلسارى قالاسىنىڭ تۇرعىن­­دارىن ەۆاكۋاتسيالاۋ جالعاسىپ جاتىر. 5 ساۋىردەن باستاپ بارلىعى 15 632 ادام ەۆاكۋاتسيالاندى, ونىڭ ىشىندە 5 055-ءى بالا. قۇلسارى قالاسىنىڭ ەۆاكۋاتسيا­لان­عان تۇر­عىندارىنىڭ ءبىر بولىگى ءوز ەرىك­تەرىمەن تۋىستارىنا بارۋ ءۇشىن ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ەلدى مەكەن­دەرىنە كەتتى. بوگەتتەردى نىعايتۋ جۇمىس­تارى كۇشەيتىلىپ جاتىر. جالپى 1 ءساۋىر مەن 6 ءساۋىر ارالىعىندا 45 902 قاپشىق, 174 342 توننا ينەرتتى ماتەريال توسەل­دى. ءما­جىلىس دەپۋتاتى بۇدان سوڭ حالىق­تىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قۇلسارى قالاسىندا اشىلعان شتاب جۇمىسىمەن تانىستى, اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارىمەن كەزدەستى.

قازىرگى ۋاقىتتا اپات سالدارىن جويۋعا جالپى سانى 559 قىزمەتكەر, 148 بىرلىك تەحنيكا, 2 ءجۇزۋ قۇرالى جانە 500 ەرىكتى جۇمىلدىرىلدى.