سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «ەQ»
يسلام كۇنتىزبەسىندە رامازان ايىنان بۇرىن ەرەجەپ جانە شاعبان ايلارى كەلەدى. ءبىز ايتىپ وتىرعان اتاۋلى ءتورت ءتۇن قاسيەتتى ايلار دەپ سانالاتىن وسى ءۇش ايدىڭ ىشىندە. اتاپ ايتقاندا, راعايىپ – ەرەجەپ ايىنىڭ العاشقى جۇما ءتۇنى, ميعراج ەرەجەپتىڭ 26-سىنان 27-سىنە قاراعان ءتۇنى بولادى. ال باراعات – شاعبان ايىنىڭ ون بەسىنشى ءتۇنى. قادىر ءتۇنىنىڭ بۇلاردان ەرەكشەلىگى – قاي ءتۇنى ەكەنى ناقتى بەلگىسىز بولۋى. پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س.) ءوز حاديسىندە: «ونى رامازاننىڭ سوڭعى ون كۇنىنىڭ ىشىنەن ىزدەڭدەر» دەسە, تاعى ءبىر سوزىندە: «ماعان قادىر ءتۇنى تاق ءتۇنى كورىندى», دەيدى. وسى جانە وزگە دە حابارلاردى نەگىزگە العان يسلام عالىمدارى قادىر ءتۇنى رامازان ايىنىڭ 26-سىنان 27-سىنە قاراعان تاق تۇنىنە سايكەس كەلۋ ىقتيمالدىلىعى جوعارى ەكەنىن ايتقان. سوندىقتان ول قادىر ءتۇنى بولىپ بەكىتىلگەنىمەن, عالىمدار قاسيەتتى ايدىڭ سوڭعى ون ءتۇنىن دە قادىر ءتۇنى بولىپ قالۋى مۇمكىن دەگەن ۇمىتپەن قۇلشىلىق جاساپ وتكىزۋگە ۇندەيدى.
بۇگىن ەل مۇسىلماندارى رامازاننىڭ 26-كۇنگى ورازاسىن تۇتىپ جاتىر. ياعني الداعى ءتۇندى «مىڭ جىلدان دا قايىرلى قادىر ءتۇنى» دەگەن سەنىممەن تاڭعا دەيىن ۇيقىسىز وتكىزبەك.
جالپى, يسلامنىڭ العاشقى جىلدارىندا قادىر ءتۇنىنىڭ ناقتى قاي كۇنى ەكەنى پايعامبارىمىز مۇحاممەدكە (س.ع.س.) بەلگىلى بولعاندىعى تۋرالى حاديس بار. بۇحاريدىڭ ساحيح حاديستەر جيناعىندا عۇبادا يبن ءاس-سوميت ەسىمدى ساحابا بىلاي دەيدى: «راسۋلاللا (س.ع.س.) بىزگە قادىر ءتۇنى قاشان بولاتىنىن ايتۋ ءۇشىن مىنبەرگە شىققاندا ەكى مۇسىلمان ءوزارا ايتىسىپ جاتتى. سوندا راسۋلاللا (س.ع.س.): «مەن سەندەرگە قادىر ءتۇنى قاشان بولاتىنىن ايتايىن دەپ شىعىپ ەدىم. الايدا مىنا ەكەۋىنىڭ ايتىسىپ جاتقانى كەسىرىنەن ول حابار ەسىمنەن شىعارىلدى. بالكىم بۇل سەندەر ءۇشىن قايىرلى بولار» دەدى».
بەلگىلى يسلامتانۋشى ابدۋسساماد ماحاتتىڭ «ورازاعا قاتىستى 40 حاديس» اتتى كىتابىندا وسى حابار كەلتىرىلەدى. ءبىز بۇل حاديسكە قاراپ وتىرىپ مىنانى تۇسىنەمىز: پايعامبار قادىر ءتۇنىنىڭ ناقتى بولاتىن كەزىن بىلگەن, بىراق ەكى ادامنىڭ داۋلاسىپ جاتۋى كەسىرىنەن ونى ۇمىتىپ قالعان. دەگەنمەن قادىر ءتۇنىنىڭ قاي كەزدە ەكەندىگىن بىلمەۋ مۇسىلماندار ءۇشىن قايىرلى بولۋى دا مۇمكىن...
«عالىمدار قادىر ءتۇنىنىڭ مەزگىلى بەيمالىم بولۋىنىڭ بىرنەشە پايدالى جاعىن ايتادى, دەلىنگەن اتالعان كىتاپتا. – بىرىنشىدەن, قادىر ءتۇنى ناقتى بەلگىلى بولعان جاعدايدا بىرەۋلەر جالقاۋلىعى سەبەبىنەن باسقا تۇندەرى قۇلشىلىق جاساماس ەدى. ال ناقتى بەلگىسىز بولعاندىقتان «بۇگىن قادىر ءتۇنى بوپ قالار» دەگەن ۇمىتپەن باسقا تۇندەردى دە قۇلشىلىقپەن وتكىزەدى.
ەكىنشىدەن, كۇنا ىستەمەسە تۇرا المايتىن ادامدار بار. ەگەر قادىر ءتۇنى ءمالىم بولسا, سونى بىلە تۇرىپ كۇنا ىستەپ قويۋى ابدەن مۇمكىن. ۇشىنشىدەن, ادام قانشا ءتۇندى قادىر ءتۇنى دەپ وتكىزسە, سونىڭ اربىرىنە ساۋاپ الادى. تورتىنشىدەن, حاق تاعالا قادىر ءتۇنىن ىزدەپ, بىرنەشە ءتۇنىن قۇلشىلىقپەن وتكىزگەن پەندەلەرىن پەرىشتەلەرىنە ماقتانىش ەتەدى» دەلىنگەن. بۇل ايتىلعان تۇجىرىمداردىڭ اتا-بابامىزدان جەتكەن ء«ار ءتۇنىڭدى قادىر ءبىل, ءار ادامدى قىدىر ءبىل!» دەگەن وسيەتپەن ساباقتاسىپ جاتقانىن بايقاۋ قيىن ەمەس.
دەگەنمەن «قادىر» سۇرەسىندە «بەيبىتشىلىك كەشى» دەلىنگەن ءتۇننىڭ بەلگىلەرى تۋرالى دا كوپ مالىمەت بار. ماسەلەن, يبن ابباس (ر.ا.): «قادىر ءتۇنى – جاقسىلىققا تولى بەرەكەت ءتۇن. ىستىق تا, سۋىق تا بولمايتىن ءتۇن. ونىڭ تاڭىندا كۇن ءالسىز قىزىل ءتۇستى بولىپ اتادى», دەگەن ءحاديستى ريۋايات ەتەدى. تاعى ءبىر حاباردا بىلاي دەلىنگەن: «ۋباي بين كاعب (ر.ا.) قادىر ءتۇنى جيىرما جەتىنشى ءتۇن دەپ انت ەتتى. مەن (زۋرر بين حۋبايش): «ۋا, ءابۋ مۋنزير (ۋباي بين كاعب)! نەگە سۇيەنىپ ايتىپ وتىرسىز؟» – دەدىم. ول: «اللا ەلشىسى (س.ع.س.) ايتىپ كەتكەن بەلگى بار. قادىر تۇنىنەن كەيىن كۇن شۋاقسىز اتادى». ال ءابۋ ءداۋىت: «قادىر ءتۇنىنىڭ تاڭىندا كۇن شۋاقسىز بولادى. كوتەرىلگەنگە دەيىن ءبىر تاباق سەكىلدى بولىپ كورىنەدى», دەيدى.
وسى حاديستەردە ايتىلىپ وتىرعان كۇننىڭ ءالسىز قىزىل ءتۇستى بولىپ, شۋاقسىز اتۋىن, اۋا رايىنىڭ ىستىق تا, سۋىق تا بولماۋىن ءبىز قادىر تۇنىنەن كەيىن ەرتەڭگى تاڭدا بايقايمىز. ەگەر شىنىمەن سونداي بولسا, وسى وتكىزگەن ءتۇنىمىز شىن مانىندە قادىر ءتۇنى بولعانىنا سەنىم مول.
دىنىمىزدە «قادىر» ءسوزىنىڭ بىرنەشە ماعىناسى بار. بىرىنشىدەن, ول «ۇكىم كەسىلەتىن ءتۇن» ماعىناسىن بەرەدى. قادىر تۇنىندە اللانىڭ تاعدىردى ۇكىم ەتەتىن مەزگىلى دەپ ايتىلادى. ەكىنشىدەن, «قادىر» ءسوزى «ابىروي, ۇلىلىق, وراسان زور» ماعىناسىن بەرەدى. سەبەبى, بۇل ۇلىق جانە اسا قاسيەتتى كەش بولىپ سانالادى. ونىڭ ماڭىزى مىڭ ايدان دا قايىرلى. ۇشىنشىدەن, «قادىر» ءسوزى «سىعىلىسۋ, نىعىزدالۋ» ماعىناسىن بەرەدى. ويتكەنى بۇل ءتۇنى بۇكىل پەرىشتەلەر جەر بەتىنە تۇسكەندە جەر ءجۇزى تارلىق ەتىپ, ولار سىيماعاندىقتان ءبىر-بىرىنە سىعىلىسادى. بۇل تۋرالى قۇراندا: «پەرىشتەلەر جانە ءجابىرايىل (ع.س.) وسى ءتۇنى راببىلارىڭنىڭ رۇقساتىمەن بارلىق ءىس ءۇشىن تۇسەدى» دەپ باياندالادى.
بۇل ءتۇنى مۇسىلمان بالاسى قانداي ىسپەن شۇعىلدانىپ, نەندەي امال جاساعانى ابزال؟ يسلام عالىمدارىنىڭ ايتۋىنشا, مەشىتتە نەمەسە ءوز ۇيىندە كوبىرەك عيبادات جاساپ, ناماز وقىپ, قۇلشىلىعىمىزدى ارتتىرۋىمىز كەرەك. قۇران كارىمدى وقىپ, تىڭداپ, تۇسىنۋگە ىنتا قويىپ, وعان دەگەن سۇيىسپەنشىلىك بايلانىس ورناتۋعا ءتيىستىمىز. پايعامبارعا (س.ع.س.) سالاۋات ايتىپ, شاپاعاتىنان ۇمىتتەنىپ, ونىڭ ۇمبەتىنەن بولعانىمىزعا شۇكىرشىلىك جاساپ, ونىڭ جولىن بەرىك ۇستانۋىمىز شارت. قادىر تۇنىنە قاتىستى جەتكىلىكتى ماعلۇمات بەرەتىن ءدىن ماماندارىمەن سۇحبات قۇرىپ, مۇسىلمان ۇمبەتىنىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىن ارتتىرۋعا ءمان بەرۋگە ءتيىستىمىز. وسى ءتۇنى قۇدايدان ءيسى مۇسىلمان بالاسى ءۇشىن تىنىشتىق پەن اماندىق تىلەپ كوپ دۇعا جاساعان دۇرىس. عالىمدار: «كۇللى ادامزاتتى اپاتتاردان ساقتا» دەپ تىلەگەن دۇرىس ەكەنىن ايتقان. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە سۋ تاسقىنى بولىپ جاتقاندا تىلەك قابىل بولاتىن بۇل ءتۇننىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن ەسكە سالا كەتكەن ءلازىم.
يسلامداعى كەز كەلگەن ۇجىمدىق قۇلشىلىقتىڭ, ءدىني مەرەكەنىڭ ەڭ باستى ماقساتىنىڭ ءبىرى – جاماعاتتىڭ, ەلدىڭ, قوعامنىڭ بىرلىگىن ارتتىرۋ. ءوزارا مەيىرىمدىلىكتى پاش ەتۋ. قايىرىمدىلىق امالدارىن جاساۋ. قادىر ءتۇنى دە مەشىتتە نەمەسە باسقا ورىندا جينالعان ادامدار ءوزارا ىنتىماعى مەن دوستىعىن نىعايتىپ, ءبىر-بىرىنە رۋحاني دەمەۋ كورسەتىپ, حاديستە ايتىلعانداي ء«بىر دەنە بولۋعا» تىرىسادى. بۇل ءتۇنى تىلەگەن تىلەك ورىندالالى. ءسوزىمىزدى بۇحاريدىڭ ساحيح حاديستەر جيناعىندا كەلگەن مىنا حابارمەن تامامداساق: «كىمدە-كىم قادىر ءتۇنىنىڭ ارتىقشىلىعىنا سەنىپ, ساۋابىن اللادان كۇتىپ, عيبادات, قۇلشىلىقپەن وتكىزسە, وتكەن-كەتكەن كۇنالارى كەشىرىلەدى».
