قازاق مۋزىكاسىنىڭ قامقورى

پولياك حالقىنىڭ ءبىرتۋار ۇلى ا.زاتاەۆيچتىڭ تەرەڭ ىزدە­نىستەرىنىڭ ارقاسىندا قازاق­تىڭ كوپتەگەن ءانى مەن اسپاپ­تىق مۋزىكالىق مۇراسى قاعازعا ءتۇستى. سول زاماندا ەستىگەن داۋىسىن قاعازعا بەلگى رەتىندە تۇسىرەتىن, سودان سوڭ ونى اينىتپاي ورىنداپ شىعاتىن ادام تۋرالى اڭىز حالىق اراسىندا كەڭ تارالعان ەدى. ول ەرتىس پەن ورال, قارقارالى مەن قىزىلوردا, بوكەي دالاسىن, ورىنبور مەن جەتىسۋ بوكتەرىن ۇزاق ارالاپ, ءان-كۇيلەردى نوتاعا ءتۇسىردى.

«دالا اۋەنىنىڭ ىزىمەن» كور­مەسىندە كوپشىلىك نازارىنا مۋزىكانت, ەتنوگرافتىڭ جەكە كەشەنىندە ساقتالعان فوتوماتە­ريالدار, ماقالالار, جيناق­تار مەن كىتاپتار, تۇسىنىكتەمەلەر مەن دالا اۋەندەرىنىڭ نوتالىق جازبالارى ۇسىنىلدى. ولار­دىڭ قاتارىندا 1925 جىلى ءا.جانگەلدينگە بەرگەن قولتاڭ­باسى, «قازاق حالقىنىڭ 1000 ءانى» (اندەر مەن اۋەندەر), «قا­زاقتىڭ 500 ءانى مەن كۇيى» (اندەر مەن اسپاپتىق پەسالار) جيناعى, فوتوسۋرەتتەرى ەرەكشە اتاپ وتۋگە تۇرارلىق. سونىمەن قاتار قىزى ولگا زاتاەۆيچتىڭ احمەت جۇبانوۆقا جازعان حاتىن جانە 1950 جىلى اكادەميك احمەت جۇبانوۆ جاريالاعان «ا.ۆ.زاتاەۆيچ – قازاق حالقىنىڭ ءان-كۇيىنىڭ ءبىرىنشى جيناۋشىسى» ماقالاسىمەن تانىسۋعا بولادى.

پولشا رەسپۋبليكاسىنىڭ الماتى قالاسىنداعى باس كونسۋلى يۋزەف تىمانوۆسكي, دارا دارىننىڭ شىعارماشىلىق زەرت­تەۋلەرى قازاق مۋزىكاسى­نا نەگىزدەلگەنىن, ول قازاق حال­قى­نىڭ جان-دۇنيەسىن, بول­مىس-ءبىتىمىن ءانى ارقىلى جۇرە­گى­نەن وتكىزگەنىن اتاپ ءوتتى. مۋزىكاتانۋشى وسىنشاما ما­دەني مۇراعا باي حالىقتىڭ رۋحاني تانىمى دا كەڭ ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ وتكەن.

ايتۋلى كەشتە «ۆەنز پولياك مادەنيەتىنىڭ ورتالىعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ وكىل­دەرى, قازاقستاننىن ەڭبەك سىڭىر­گەن قايراتكەرى, ءداستۇرلى ءانشى ەركىن شۇكىمان, اۋەزوۆ اتىن­داعى ادەبيەت جانە ونەر ينس­تيتۋتىنىڭ «مۋزىكاتانۋ» ءبو­لىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى اينۇر قازتۋعانوۆا, قازاق ۇلتتىق كون­سەرۆاتورياسىنىڭ پروفەس­سورى اقليما وماروۆا, ت.جۇر­گەنوۆ اتىنداعى ۇلت­تىق ونەر اكا­دەمياسىنىڭ ء«داس­تۇر­لى مۋ­زىكالىق ونەر» كافەد­را­سى­نىڭ مەڭگەرۋشىسى نارتاي بەك­مولدينوۆ زاتاەۆيچتىڭ شى­عار­ماشىلىق مۇرالارى حا­قىندا وي تولعاپ, اسەم كەشتى ان­مەن تەربەدى. سونداي-اق ءىس-شارادا ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ۇلتتىق ونەر اكادەمياسى­نىڭ ستۋدەنتتەرى ونەر كورسەتىپ, جاس تالانتتار مۋزىكا زەرتتەۋشى­سىنىڭ ءومىر بەلەستەرىنەن سىر شەرتەتىن اسەرلى قويىلىم ۇسىندى.

«ا.زاتاەۆيچ ۇلت مۋزى­كا­سىنىڭ ىشكى بولمىسىن ءتۇسىنىپ, حالىقتىڭ ءتۇپساناسىن تەرەڭنەن زەردەلەگەن, سول ارقىلى قازاق مۋزىكاسىنا تۇڭعىش عىلىمي سيپاتتاما بەرگەن قاجىرلى جان. عالىم كەز كەلگەن ۋاقىتتا, ورايى كەلگەن جەردە قازاق اندەرىن جازىپ الۋعا قاتتى قۇمارتىپ, از دا بولسا ساز ونەرىنەن حابارى بار ادامدارعا دا نەمقۇرايدى قاراماي, سولاردىڭ ۇسىنعان دۇنيەلەرىن دە كەرەگىنە جاراتا ءبىلدى. ونىڭ ەسىمى ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ بيىگىنەن ورىن ال­عانى انىق», دەيدى كومپوزيتور بەيبىت دالدەنباي.

الماتى