ورمان ورتتەرىن ەرتە انىقتاۋ جۇيەسى – بۇل ورمان مونيتورينگىنە ارنالعان باعدارلامالىق-اپپاراتتىق كەشەن. ول شۇعىل تۇردە ءىس-شارالاردى قابىلداۋعا, ءورت قاۋىپتىلىگى جوعارى ماۋسىمدا ورمان ورتتەرىنەن بولاتىن زالالدى ايتارلىقتاي ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ءورتتى انىقتاۋ تاۋلىك بويى 360 گرادۋسقا قارايتىن, 30 شاقىرىمعا دەيىنگى راديۋستا جاعدايدى تىركەيتىن بەينەباقىلاۋ كامەرالارىنىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. باقىلاۋ اۋماعى 10 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتەدى. قازىرگى ۋاقىتتا «ەرتىس ورمانى» رەزەرۆاتىنىڭ اۋماعىندا 23 بيىك مۇنارا مەن وعان قاجەتتى كەشەندەر تۇرعىزىلدى. ونداعى بەينەكامەرالار تەپلوۆيزورمەن جاراقتالعاندىقتان ءورتتى تۇندە دە انىقتاۋدىڭ مۇمكىندىگى بار. بۇعان قوسا نايزاعاي تۇسكەن جەرلەردى كامەرالار كورسەتىپ, بەلگى بەرەدى. جۇيەنى باسقارۋدى قامتاماسىز ەتۋ ورتالىعىنىڭ (بقو) ماماندارى قازىرگى ۋاقىتتا وقىتىلىپ جاتىر. 8 ساۋىردە جۇيە تولىققاندى جۇمىس ىستەي باستايدى.
رەزەرۆاتتىڭ باس ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى قازبەك امەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا قۇرىلعىلار ارقىلى الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك ورمان قورىنا جاتاتىن 277,9 مىڭ گەكتار اۋماقتى تاۋلىك بويى تولىق باقىلاۋىنا مۇمكىندىك تۋادى.
– جاڭا جۇيەنىڭ كومەگىمەن ورمان ورتتەرىن ۋاقتىلى انىقتاپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار ورمان زاڭناماسىنىڭ بۇزىلۋىن دا انىقتاۋعا بولادى. سەبەبى جۇيە تاۋلىك بويى بەينەتۇسىرىلىم جۇرگىزىپ, ونلاين رەجىمدە بقو-عا سيگنال تاراتىپ تۇرادى. مىسالى, تۇنگى ۋاقىتتا ورمان اراسىندا تەحنيكا قوزعالىسى بايقالسا, كامەرالار بۇل قۇبىلىس جايىندا بىردەن باسقارۋ ورتالىعىنداعى مامانعا حابار بەرەدى. ء«ولى ايماقتار» بولماۋى كەرەك. نەگىزىنەن ءورت تۋىنداي قالعاندا قاۋىپتىلىگى اسا جوعارى ورمان تەلىمدەرى تاڭدالدى. مۇنارالارعا بەكىتىلگەن انتەننا-ماتچتالار رەزەرۆاتتىڭ بارلىق اۋماعىن باقىلاۋدا ۇستاپ تۇراتىنداي ەتىپ ورنالاسقان. مۇنارا كەشەندەرىنىڭ اۋماعى تەمىر دۋالمەن قورشالعان. بۇل مۇنارالاردىڭ باسىندا تەك تەپلوۆيزورلى كامەرالار عانا ەمەس, مەتەورولوگيالىق مونيتورينگ جۇرگىزەتىن, نايزاعايلاردىڭ ءتۇسۋىن تىركەيتىن جۇيەلەر دە ورناتىلعانىن ەسكەرۋ كەرەك. جۇيەگە بۇدان بولەك قوسىمشا قۇرال رەتىندە GPS-ترەكەرلەر دە ەنەدى. ولاردى ءبىز ءورت ءسوندىرۋ تەحنيكالارى مەن پاترۋلدىك اۆتوكولىكتەرگە ورناتامىز. سول ارقىلى ءورتتىڭ ناقتى قاي جەردە بولعانىن جەدەل انىقتاپ, كۇشتى جەدەل جۇمىلدىرۋعا بولادى. بۇعان قوسا ۇشقىشسىز باسقارىلاتىن اپپاراتتار دا كەشەن جۇيەسىنە ەنەدى, – دەدى ق.امەتوۆ.
وتكەن جىلى وبلىستا 207 ورمان ءورتى تىركەلىپ, ءتىلسىز جاۋ 3 905 گەكتار اۋماقتىڭ ورمان جامىلعىسىن جايپاپ وتكەن. پاۆلودار وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى اۋماقتىق ينسپەكتسياسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى قايرات ابىلباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر «ەرتىس ورمانى» رەزەرۆاتى مەن باياناۋىلداعى ۇلتتىق تابيعي پاركتە جالپى سانى 159 ءورت وقيعاسى بولعان. سونىڭ 137-ءسى نايزاعاي تۇسۋدەن تۇتانعان. ەندىگى كەزەكتە ورمانشىلار رەزەرۆات اۋماعىن شولىپ, تالداۋ جاساماقشى. سونىڭ ناتيجەسىنە وراي قاۋىپتى ايماقتاردا تىم بولماعاندا 10 جايتارتقىش ورناتادى.
اتاپ وتەرلىگى, 23 مۇنارانىڭ جابدىقتارى كۇن پانەلدەرى ارقىلى وندىرىلگەن ەلەكتر ەنەرگياسىنان قۋاتتالادى. ءار كەشەندە ديزەلدى گەنەراتورلار دا ورناتىلعان. كۇن پانەلدەرىنەن كىنارات شىققان جاعدايدا گەنەراتورلار ىسكە قوسىلادى.
پاۆلودار وبلىسى,
شارباقتى اۋدانى
