الەمدەگى ەڭ العاشقى روبوتتى 1773 جىلى ايگىلى شۆەيتساريالىق ساعات جاساۋشى پەر جاكەت-دروز جاساپ شىعارعان. ونىڭ جاڭالىعىن ءبىر كورگەندە قاراپايىم عانا ويىنشىق دەپ ويلاۋىڭىز مۇمكىن. الايدا ونىڭ ىشىندە التى مىڭ بولشەكتەن تۇراتىن, وزدىگىنەن جۇمىس ىستەيتىن قۇرىلعى ورناتىلعان. ال تاڭعاجايىپ بالا روبوتتىڭ اتى جاي عانا – «جازۋشى». سەبەبى ول ايتىلعان سوزدەردى بىردەن قاعازعا ءتۇسىرىپ وتىرادى. سونىمەن قاتار سۋرەت سالادى, ءتىپتى مۋزىكا ويناي الادى. ءبىر قىزىعى, سودان بەرى 250 جىل وتسە دە العاشقى روبوت ءالى كۇنگە دەيىن پايداعا جاراپ تۇر. ونى شۆەيتساريانىڭ نويشاتەل قالاسىنداعى ونەر تاريحى مۇراجايىنان كورە الاسىز.
ۇلكەن تەلەسكوپ
ادامزات اسپان الەمىن زەرتتەگەلى بەرى نەشە ءتۇرلى تەلەسكوپ ويلاپ تاپتى. ەڭ شاعىن ءتۇرىن ورىس عالىمى سەرگەي كۋزين جاساپ شىعاردى. ال ەڭ ۇلكەن راديوتەلەسكوپ قىتايدا ورنالاسقان.
قىتاي ەلىنىڭ گۋيچجوۋ پروۆينتسياسىندا سالىنعان بۇل راديوتەلەسكوپتىڭ ۇلكەندىگى 30 فۋتبول الاڭىنداي بولادى. وسىعان دەيىن ەڭ ۇلكەن تەلەسكوپ سانالعان اريسيبونىڭ ديامەترى – 300 مەتر. ال ءبىز ايتىپ وتىرعان «FAST» (Five hundred meter Aperture Spherical Telescope) راديوتەلەسكوپىنىڭ ديامەترى 500 مەتر. قۇرىلعىعا ەڭ جاقىن ەلدى مەكەن بەس شاقىرىم قاشىقتا ورنالاسقان. ويتكەنى بۇل راديوتولقىنداردى ەش كەدەرگىسىز قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. الەمدەگى ەڭ ۇلكەن راديوتەلەسكوپتىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ تۋرالى يدەيا 1994 جىلى كوتەرىلگەن ەدى. قازىر ول تەك عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار تۋريستىك ورىنعا دا اينالدى.
كىشكەنتاي دومبىرا
الەمدەگى ەڭ كىشكەنتاي دومبىرانى 2012 جىلى بولاتبەك كارىمحان ۇلى جاسادى. شىناشاقتاي دومبىراسى شەبەردىڭ اتىن گيننەسستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگىزدى.
بالا كۇنىنەن اعاشتان ويۋ ويىپ, ءتۇرلى بۇيىم جاساۋدى جانىنا سەرىك ەتكەن بولاتبەك كارىمحان ۇلى تورتكۇل دۇنيەنىڭ نازارىن ءتول مۇرامىزعا اۋدارتۋ ماقساتىندا ءبىر اي كولەمىندە تەر توككەن. العاشىندا شەبەر سوزساڭ قولىڭ, قۇشاقتاساڭ قۇشاعىڭ جەتپەيتىن الەمدەگى ەڭ ۇلكەن دومبىرانى جاساعىسى كەلەدى. الايدا وعان قوماقتى قاراجات كەتەتىنى انىق. بىراق بولاتبەك العان بەتىنەن قايتپاي, نەعۇرلىم شاعىن ەتىپ جاساۋعا بەل بۋادى. الدىمەن دومبىرانىڭ سىرتقى قابىن, سونان كەيىن بارىپ اسپاپتىڭ ءوزىن جاسايدى. ناتيجەسىندە, ۇزىندىعى – 45 مم, ەنى – 14 مم بولاتىن دومبىرا دايىن بولادى. وسىلايشا, شەبەر جىگىتتىڭ قولىنان شىققان شاعىن عانا ساز اسپابى گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنىپ, 01-1201-09541 ءنومىرلى كۋالىككە يە بولدى.
