– ساحناداعى قولتاڭباڭىز عانا ەمەس, ەسىمىڭىز دە ەرەكشە. ءامىر-تەمىر تەگىنىڭ ءوزى سىزگە تەگىن بەرىلمەگەن سەكىلدى...
– ونىڭ راس, قىزىم. ەسىم دەگەن ادام تاعدىرىندا ۇلكەن ءرول وينايدى عوي. مەن وعان سەنەمىن. ءامىر تەمىر وسال جان ەمەس. تاريحتى وزگەرتكەن سونداي كوشباسشى تۇلعانىڭ ەسىمىن يەلەنۋدىڭ دە جاۋاپكەرشىلىگى زور بولسا كەرەك. مەن ونى جاستايىمنان سەزىندىم جانە بارىنشا ءوز سالامنىڭ اقساق تەمىردەي تۇلعاسىنا اينالۋعا ۇمتىلدىم. ماقساتىما جەتە الدىم با, جوق پا, بىلمەدىم. بىراق تاعدىرىمدى ماڭگىلىككە توعىستىرعان تەاترىما حال-قادىرىمنىڭ جەتكەنىنشە ادال بولۋعا تىرىستىم. جالپى, مەنىڭ اتى-ءجونىم كوپ. 10-سىنىپقا دەيىن تەگىم – ءجۇسىپوۆ, اتىم ۇسەيىن بولدى. ءجۇسىپ – اكەمنىڭ ەسىمى, ال اۋىلداستارىم اتىمدى حۇسەين دەمەي, ۇسەيىن دەيتىن. اكەلەرىمىزدىڭ تەگى تەمىروۆ بولعان سوڭ, 10-سىنىپتا كۋالىككە مەن دە سولاي جازدىرىپ, الاڭسىز جۇرە بەرىپپىن. سودان 1992 جىلى ساندىقتاعى ەسكى قۇجاتتاردى اقتارىپ وتىرىپ, كەزدەيسوق اكەم مەن انامنىڭ نەكە كۋالىگىن تاۋىپ الماسىم بار ما؟ قۇجاتتا ءامىر-تەمىروۆ ءجۇسىپ, زايىبى ءشاربان ءامىر-تەمىروۆا دەپ كورسەتىلگەن ەكەن. اتام ءامىر-تەمىر كەزىندە مەشىت ۇستاعان, ءدىني ساۋاتتى كىسى بولعان. ء«دىن جوق, قۇداي جوق» دەگەن ۇستانىممەن بيلىك مولدا, يشانداردى قۋدالاعان كەزدە اعايىندارىمىز ءامىردى الىپ تاستاپ, تەمىروۆ بولىپ شىعا كەلگەن. بار سيقىرى سوندا مۇنىڭ. مەنىڭ تاعى ءبىر اتىم – سارتاي. ءتۇرىم سارى بولعاسىن, شەشەم سارتاي دەپ ەركەلەتۋشى ەدى جارىقتىق.
– اناڭىزدى ايتقاندا ءۇنىڭىز ەرەكشە جارىقشاقتانىپ شىقتى. بۇل ساعىنىش پا؟
– ادامنىڭ اناعا دەگەن ساعىنىشى ءسىرا دا تاۋسىلماس. مەيلى ونىڭ ومىردەن ءوتىپ كەتكەنىنە قانشا جىلدار وتسە دە. انانىڭ جۇرەگى بالاسى جەر باسىپ جۇرگەندە ماڭگى سوعىپ تۇرادى, مەنىڭشە. شەشەنى ەسكە الۋ بالالىق بالداۋرەن شاقپەن دە قايتا قاۋىشتىراتىنداي. ءيا, انام مەنىڭ – اپپاق ساعىنىشىم. ءبىزدىڭ بالا كۇندەر سىرداريا اۋدانىنداعى قازىرگى اسقار توقماعانبەتوۆ اۋىلىندا ءوتتى. اۋىلىمىزدا بار-جوعى 5-6-اق ءۇي بولاتىن. انام ءشاربان تەمىروۆا كولحوزعا ەڭبەگى سىڭگەن, ول كەزدەگى قۇرمەتتىڭ بەلگىسى – وبلىستىق «ستاحانوۆشىلار» تاقتاسىنا ەسىمى ەكى رەت جازىلعان جان. ال اكەم – ءبىلىمدى, ءدىني ساۋاتى بار, اۋىلدىق كەڭەستىڭ حاتشىسى, «ليكبەزدە» وقىتۋشى بولعان كىسى. ءۇيدىڭ جالعىز بالاسى بولعان سوڭ, بەتىمنەن قاقپاي ەركەلەتىپ ءوسىردى. ەركىندىكتى ءسۇيدىم. بالا كۇنىمىزدە سىرداريانىڭ بويىندا وزەن كەشىپ ءجۇرىپ, اساۋ تولقىنعا ىلەسىپ, كەۋدەمىزدەگى جۇدىرىقتاي جۇرەگىمىز اتقاقتاپ, اسقاق ارماندارعا قول سوزاتىنبىز. ول كەزدە داريا قازىرگىدەي ەمەس, ارناسىنان اسىپ-تاسىپ جاتاتىن. ارعى بەتى مەن بەرگى بەتىنىڭ اراسى 2-3 شاقىرىمعا سوزىلۋشى ەدى. اساۋ تولقىنعا توتەپ بەرە ءجۇرىپ, ونى تەك مىقتىلاردىڭ مىقتىسى عانا باعىندىرا الاتىن. سول ۇمتىلىس ءبىزدى قاجىرلىلىققا, العان بەتىڭنەن قايتپاي, ماقساتقا جەتە بىلۋگە ۇيرەتكەن شىعار بالكىم... سىرداريا قاسيەتتى وزەن عوي. ونىڭ ماڭايىن كىمدەر جايلاماعان, كىمدەردىڭ تابانى تيمەگەن بۇل كيەلى توپىراققا؟ بالىق اۋلاپ وتىرىپ, ءتۇرلى وي تولعاندىراتىن. القارا كوك اسپانعا كوز تىگىپ, ۇشقىش بولۋدى ارماندادىم. ءتىپتى مەكتەپ بىتىرگەن جىلى ۇشقىش بولامىن دەگەن ويمەن ورالعا بارىپ, وقۋعا دا تاپسىرىپ كوردىم. بىراق مەديتسينالىق كوميسسيا مەنى جاراتپاي تاستادى. ءسويتىپ, ارمانىم الىستاي بەردى...
– ال اكتەرلىك ونەرمەن تاعدىرىڭىز قالاي توعىستى؟ وعان قالاي تاپ كەلدىڭىز؟
– قىزىلوردانىڭ تۇكپىرىندەگى بار-جوعى 4-5 شاڭىراق جايلاعان الاقانداي عانا اۋىلدىڭ بالاسى ول كەزدە اكتەر دەگەننىڭ كىم ەكەنىن ءبىلدى دەيسىز بە؟ وقۋعا تۇسە الماي, ورالدان سالىم سۋعا كەتىپ ورالعان سوڭ, اكەم 1958 جىلى لەنينگرادقا جىبەردى. پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتكە ءتۇسۋ ءۇشىن دايىندالىپ, ەكى جارىم اي پاتەر جالداپ تۇردىم. ورىسشا سويلەۋدەن ازداپ قينالسام دا, سول كەزدە سانامدا ۇلكەن سىلكىنىس بولدى. لەنينگرادتىڭ اتاقتى ايلى ءتۇنىن كورىپ, مۇراجايلارىن تۇگەلگە جۋىق ارالادىم. ارينە, ءدال سول ساتتە ونەردىڭ ءمانىن تولىق تۇسىنبەگەن دە شىعارمىن, بىراق ەرەكشە دۇنيە ەكەنىن سەزىپ, ءبىلدىم. الايدا بۇل جولى دا تالپىنىسىم ءساتسىز بولدى. ءبىر ورىنعا جيىرما بالا تالاسىپ, وقۋعا ءتۇسۋ بۇيىرماي, اقىرى ەلگە كەرى قايتتىم. كەيىننەن لەنينگرادقا جول ءتۇسىپ, تاعى باردىم. العاشقى كەلگەندەگى كەرەمەت ساتتەر قايتا ەسكە ءتۇستى. بىراق بۇل ساپارىمدا ونەر تۋىندىلارىنا, مۋزەيدەگى مۇرالارعا باسقا كوزبەن قارايتىنىمدى, باسقاشا ۇعىناتىنىمدى ءتۇسىندىم. تولستوي, تۋرگەنەۆ, پۋشكين, بالزاك, ستەندال شىعارمالارىمەن جاقىن تانىسا باستاعانىم دا وسى ۋاقىت بولاتىن. تاعدىردىڭ جازۋىمەن ونەرگە ەمەس, كەلەسى جىلى الماتىداعى قازىرگى ق.ساتباەۆ اتىنداعى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتقا, تاۋ-كەن ينجەنەرى ماماندىعىنا وقۋعا ءتۇستىم. ءدال سول كەزدە كپسس-ءتىڭ باس حاتشىسى ن.حرۋششەۆ «ستۋدەنتتەر سالا بويىنشا تەوريا مەن پراكتيكانى ۇشتاستىرىپ ءبىلىم السىن» دەپ نۇسقاۋ بەرگەن ەكەن. وقۋعا جاڭا تۇسكەن جاستار قاراعاندىداعى دۋبوۆكا دەگەن جەردە 101-شاحتادان ءبىر-اق شىقتىق. جەر استىندا جۇمىس ىستەپ كورگەننەن كەيىن-اق, بۇل مەنىڭ سالام ەمەس ەكەنىن ءتۇسىندىم. ءسويتىپ, 1963 جىلى تەاتر فاكۋلتەتىنە تاپسىرىپ, جولىم بولىپ كەتتى. وسىلايشا, الدىمەن شاحتەر, كەيىن اكتەر بولدىق قوي(كۇلدى).
– نە قۇدىرەت ەكەن, شاحتەرلىگىڭىز دە, اكتەرلىگىڭىز دە قاراعاندىدان باستالىپتى... سوعان قاراعاندا كەندى شاھاردىڭ ومىرىڭىزدەگى ورنى ايرىقشا بولىپ تۇر عوي؟
– (جارقىراپ ءبىر كۇلىپ الىپ) ءيا, قاراعاندى – مەن ءۇشىن ىستىق مەكەن. العاشقى قادامىم ءا دەگەننەن تابىستى باستالدى. قاراعاندىدا جامان اكتەر بولعان جوقپىن. قارعامباي ساتاەۆ, جۇماباي مەدەتباەۆ, امانگەلدى تاجىباەۆ باستاعان ءبىر توپ جاس وقۋىمىزدى ءتامامداي سالا, بىردەن قاراعاندى تەاترىنا قىزمەتكە قابىلداندىق. جۇماباي مەن قاراعامباي اۋەل باستان قازاق باتىرلارىن سومدادى دا, ءبىز شەتەلدىك, بۇگىنگى زامان وبرازدارىنا ساي بولدىق. لوپە دە ۆەگانىڭ, «قىزعانىشتان ماحاببات» كومەدياسىندا تەودورو, نازىم حيكمەتتىڭ «ەلەۋسىز قالعان ەسىل ەر» دراماسىندا دوكتور ءرولىن وينادىم. ەندى-ەندى كورىنىپ, اتاق الۋعا از قالعاندا ءۇيدىڭ جالعىز بالاسى بولعاندىقتان, اكە-شەشەمنىڭ قولقالاۋىمەن ەلگە, قىزىلورداعا ورالۋعا تۋرا كەلدى. جاڭا ورتانى جاتىرقاپ جۇرگەنىمدە, قاراعاندىدا قالعان ارىپتەستەرىم شەتىنەن حالىق ءارتىسى اتاعىن الىپ جاتتى.
– ورتا جولدان ەلگە قايتامىن دەپ, ء«وز اياعىمەن» كەلىپ تۇرعان اتاقتان قاعىلعانىڭىز ءۇشىن ىشتەي وكىنىش بولا ما؟
– تاعدىردىڭ جازۋى سولاي بولعان شىعار... ارينە, پەندەمىز عوي, وكىنبەدىم دەپ ايتا المايمىن. بىراق ەڭبەگى دەر شاعىندا ەلەنگەن جان دوستارىم ءۇشىن شىن قۋاندىم. ال تەاتردىڭ باستى رولدەرىندە ويناپ, قاھارمان بولىپ ۇيرەنىپ قالعان مەن 1967 جىلى قىزىلورداداعى دراما تەاترىنا اۋىسىپ, اكتەرلىك ونەردەگى قادامدارىمدى قايتا باسىنان باستاۋعا تۋرا كەلدى. مەنىمەن بىرگە الماتىدان تەاتر ستۋدياسىن ءبىتىرىپ شايتۇرسىن ابدىباەۆ, تىنىمبەك ءپىرىمجانوۆ, تۇرعانبەك ءاشىموۆ تە كەلدى. سول ۋاقىتتا باس رەجيسسەر مامان بايسەركەنوۆپەن كەلىسپەدىك پە, الدە باسقا جاعداي بولدى ما, ءرولسىز ءبىراز ۋاقىت ءجۇرىپ قالعان كوڭىلسىز كەزدەر بولدى. قاراعاندىدا كىلەڭ باستى ءرول سومداپ داندەپ قالعانمىن, جاقسى وبرازعا سۋساپ, كوڭىلىم قوڭىلتاقسىپ قالدى. قۇلازىپ كوپ ءجۇردىم. بىراق ىشتەگى بۋىرقانعان جانارتاۋ سەزىمدەر جارىلماي قويمايدى ەكەن, ءسويتىپ, ءبىر كۇنى «سپەكتاكلدى ءوزىم قويسام قايتەدى؟» دەگەن وي كەلدى.
– وسىلايشا, رەجيسسەرلىككە كەلدىم دەيسىز عوي؟
– ءيا, بىراق ءا دەگەننەن ءبارى وڭاي بولىپ, جۇلدىزىم جارقىراپ كەتتى دەي المايمىن. ءوزىمدى رەجيسسەر رەتىندە دالەلدەۋ ءۇشىن دە ۋاقىت پەن كوپ قاجىر قاجەت بولدى. باسشىلىقپەن كەلىسىپ, «قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ» سپەكتاكلىن قوياتىن بولدىم. جۇمىس ساعات 11-دە باستالسا, ءبىز 9-دا ەرتەرەك كەلىپ, رەپەتيتسياعا كىرىسەتىنبىز. وسىلايشا, 1968 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا العاشقى قويىلىمدى كورەرمەن نازارىنا ۇسىندىق. كەيىن ماسكەۋدەگى مەملەكەتتىك تەاتر ونەرى ينستيتۋتىنىڭ جوعارى رەجيسسەرلىك كۋرسىندا وقۋ ءۇشىن رەسەيگە اتتاندىم. 1973 جىلى ديپلومدىق سپەكتاكلدى قويعانعا دەيىن, 4-5 قويىلىمنىڭ رەجيسسەرى بولىپ ۇلگەردىم. ال 1974 جىلى مامان بايسەركەنوۆ باسقا جۇمىسقا اۋىسىپ, ديرەكتور «سەنىڭ رەجيسسەر بولاتىن ۋاقىتىڭ كەلدى», دەپ ماعان زور سەنىم ارتىپ, سول كەزدەگى قازاق كسر مادەنيەت ءمينيسترى جەكسەنبەك ەركىمبەكوۆكە ايتىپ ءجۇرىپ, رەجيسسۋراداعى جولىمدى ايقىنداپ بەردى.
– اكتەرلىك جولدى اياقتاپ, رەجيسسەرلىككە قادام باسقان العاشقى جىلدارعا شەگىنىس جاساساق, ويىڭىزعا ەڭ اۋەلى نە ورالادى؟
– شەكسپيردىڭ «كورل ءليرى». سەبەبى وسى سپەكتاكلدەن كەيىن تەاتر الەمىندە كاسىبي رەجيسسەر رەتىندە مويىندالا باستادىم. «قۇلاساڭ, ناردان قۇلا» دەگەندەي, تاۋەكەلگە بەل بۋىپ, «كورول ءليردى» قويامىن دەپ بەكىنگەندە, بارلىعى ورە تۇرەگەلدى. «قايداعى «كورول لير»؟ مىقتى رەجيسسەرلەردىڭ دە قولىنان كەلمەگەن دۇنيە عوي بۇل. نە ايتىپ تۇرسىڭ؟» دەپ شۋلاعان داۋىستار كەرى شەگىندىرىپ, رايىمنان قايتارعىسى كەلدى. بىراق مەن: «جوق, نە بولسا دا قويامىن» دەپ ايتقانىمنان قايتپادىم. وسى سپەكتاكلدى دايىنداۋ ءۇشىن ءتىپتى بەلگىلى ستسەنوگراف مارقۇم سەرىك ءپىرماحانوۆ دوسىم ەكەۋمىز ۋكراينانىڭ لۆوۆ قالاسىنا دا اتتاندىق. شەكسپيردىڭ بارلىق قويىلىمىن ساحنالاعان سۋرەتشىلەردىڭ ەسكيزدەرى كورسەتىلگەن «سوۆەتسكيە حۋدوجنيكي ۆ تۆورچەستۆە شەكسپيرا» دەگەن البوم-كىتاپ بار. سونىڭ ىشىندە م.زانكوۆەتسكايا اتىنداعى دراما تەاترىنىڭ سۋرەتشىسى ميرون كيپرياننىڭ «كورول ليرگە» جاساعان ەسكيزى باسىلعان ەكەن. «سول كيپريانعا سەرىك ەكەۋمىز بارىپ قايتايىق, ەشقانداي شەشىم شىقپاي جاتىر», دەپ ديرەكتورىمىز ساقتاعان تۇرلىمۇراتوۆ اعامىزعا قولقا سالدىق. كوركەمدىك شەشىم بولماسا, قانشا مىقتى دەگەن اكتەر ويناسا دا, ول – سپەكتاكل ەمەس. ويدى باعىندىرعان سوڭعى ءتۇيىنى بولۋى كەرەك. سونى تابا الماي شارق ۇرىپ ءجۇرىپ, اقىرى كيپريانمەن جۇزدەستىك. سۋرەتشىنىڭ قاسىندا ءبىر كۇن بولدىق. ارينە, بارعانىمىزدىڭ پايدالى بولعانى راس, بىراق ءالى دە ناقتى شەشىم شىعارا المادىق. ءسويتىپ, شاراسىز كۇيدە جات ەلدە ساندالىپ جۇرگەندە, ءبىر كۇنى كوشەدەن التىن تۇستەس, جالت-جۇلت ەتكەن ۇزىن ەتەك كويلەك كيگەن كەلىنشەكتى كورىپ قالماسىمىز بار ما؟ بەت-ءجۇزىن بايقاعان جوقپىز, بىراق سىرتىنان سۇقتانىپ قاراپ قالعانىمىز وتىرىك ەمەس. ءبىر كەزدە سەرىككە قاراپ, «كيىمى التىن با, نە بۇل؟ ال وسى جالت-جۇلت ەتكەن كويلەكتىڭ ىشىندە شوقپىت بار بولسا شە؟ قالاي بولار ەدى؟», دەدىم. «ا-ا» دەپ اڭتارىلا قاراعان سەرىك سودان كەيىن قايىرىلمادى. 4-5 كۇنگە دەيىن جوق بولىپ كەتتى. سودان بىرنەشە كۇن وتكەن سوڭ شەبەرحاناعا باس سۇعىپ, دايىنداعان بۇكىل ەسكيزدەرىن جايىپ سالدى. «كورول ليردە» ساحناعا ەكى شىمىلدىق قۇردىق. ەكى شىمىلدىقتىڭ دا ءبىر جاعى التىندالعان, كوز تارتاتىن پاتشانىڭ شىمىلدىعى, ەكىنشى بەتى – كادىمگى شۇرىق-تەسىك شوقپىت. شىمىلدىقتار قويىلىم بويىنا جىلجىپ, كەرى اينالىپ تۇرادى. ال التىنمەن اپتالعان كورول تاعى بىرتە-بىرتە تابىتقا اينالا باستايدى. ويتكەنى ۇلكەن ورىندىقتىڭ جاقتاۋى تابىت بولۋعا ىڭعايلى ەتىپ جاسالعان. وسىلايشا, ءبىز كوپ ىزدەگەن «كورول ءليردىڭ» كوركەمدىك شەشىمىن اقىرى تاپتىق. ول سىنشىلار تاراپىنان دا, كورەرمەندەر كوڭىلىنەن دە ءوز ورنىن الدى. تەاتر فەستيۆالدەرىندە دە تالاي مارتە توپ جارىپ, جەڭىس بيىگىنەن كورىندى.
– ونەردەگى ارىپتەستەرىڭىز تۋرالى تولعانعاندا ويىڭىزعا نە ورالادى؟
– وتكەنگە وي جۇگىرتسەم, تالدىقورعان تەاترىندا قىزمەت ەتكەن جىلدارىم تابىستى بولدى دەر ەدىم. ءوزىم ءۇشىن دە, جان جارىم, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى بولعان ءاليا ارىسباەۆا ءۇشىن دە. بۇل جاقتا ءجۇرىپ مەن قيالىمداعى قويىلىمدارىمدى قويدىم, جۇبايىم نەبىر كەسەك بەينەلەرگە جان ءبىتىردى. تۋعان جەرىم قىزىلوردا قالاسىندا قىزمەت ەتكەن جىلدارىم دا ءوز جەتىستىگىمەن جادىمدا سايراپ تۇر. ساحنا سالاسى ماعان مەن دون ۋك, رۋبەن اندرياسيان, مامان بايسەركەنوۆ, ەرعالي ورازىمبەتوۆ سىندى نەبىر تالانتتى رەجيسسەرلەرمەن يىق تىرەستىرە جۇمىس ىستەۋگە, ارىپتەس بولۋعا مۇمكىندىك بەردى. ول كىسىلەردەن ۇيرەنگەنىم كوپ. جالپى, تەاتردى قالىپتاستىراتىن رەجيسسەرلەر عوي. ونىڭ بىلىكتىلىگى, شەبەرلىگى, ءبىلىمى, ۇستانىمى ونەر ورداسىن بيىككە جەتەلەيدى. مىسالى, 1990-2000 جىلدارى ەرعالي ورازىمبەتوۆ دەگەن رەجيسسەر جۇمىس ىستەدى. ۋاقىتىندا كەرەمەت سپەكتاكلدەر قويدى. 1992-1995 جىلدار ەل ەسىندە قيىن كەزەڭ رەتىندە قالدى. سول ارالىقتا ول كىسى تەاتردى تۇرالاتپاي ۇستاپ تۇردى ءارى جاقسى دۇنيەلەردى ومىرگە اكەلدى. ەرعاليداي ەر مىنەزدى رەجيسسەرلەر قازاقتا ساناۋلى.
– ومىردە وكىنىشىڭىز بار ما؟
– اللانىڭ جازۋىنا كونەمىز عوي. بىراق تا تالدىقورعاندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنىمىزدە جالعىز ۇلىمدى جوعالتتىم. جيىرما جاسقا تولىپ, جارقىراپ جۇرگەن جارىعىم قاتىگەزدىكتىڭ قۇربانى بولىپ, ءبىر-اق تۇندە قاراڭعى تۇنگە ءسىڭىپ جوق بولدى. قۇيرىقتى جۇلدىزداي اعىپ ءتۇستى. سونى ويلاسام, كوڭىلىم قۇلازىپ, جان جۇرەگىم قارس ايىرىلادى. توپىراق اتا جۇرتىنان ەمەس, تالدىقورعاننان بۇيىرىپتى. وسى جاعدايدان كەيىن ءبىز دە بۇل قالادا كوپ تۇراقتاي المادىق. جۇبايىم ءاليا ەكەۋمىز 2003 جىلى تۋعان جەرگە ورالىپ, تەاترداعى جۇمىسىمىزدى قايتا جالعاستىردىق. بۇل جاقتا دا شۇكىر جىلدارىمىز جەمىستى ءوتتى. ال ون جىل بۇرىن جۇبايىما ۋاقىت بولدى. جاردى جوعالتۋ وڭاي ەمەس ەكەن. قوس قىزىم جانىمنان تابىلىپ, بار جىلۋىن بەرسە دە, كوڭىلىمدە ويسىراپ ءبىر بوس ورىن تۇرادى. اڭگىمەمىزدىڭ باسىندا ايتقانىمداي, وسىلايشا ءومىرىم ساعىنىشپەن ءوتىپ جاتىر (كۇرسىندى).
– ءوزىڭىز ۇزاق ۋاقىت كوركەمدىك جەتەكشى, باس رەجيسسەر بولعان ن.بەكەجانوۆ اتىنداعى قىزىلوردا تەاترىنىڭ بۇگىنگى اياق الىسىن قالاي باعالايسىز؟
– ەندى قازىر مەن قىزمەتتە ەمەسپىن. بىرنەشە جىل بۇرىن كوركەمدىك جەتەكشىلىگىمدى دە, باس رەجيسسەرلىكتى دە جاستارعا تاپسىردىم. بۇگىندە سولارعا اقىلىمىزدى ايتىپ, كەڭەسىمىزدى بەرىپ كەلە جاتقان جايىمىز بار. ولار دا جان-جاقتان قاۋمالاپ, كوركەمدىك كەڭەستىڭ قۇرامىنان جىبەرگىسى كەلمەيدى. جالپى, تەاترىمىزدىڭ شىعارماشىلىق قارىمىنا كوڭىلىم تولادى. ۇجىم قازىر سەرپىندى ىزدەنىس ۇستىندە. رەپەرتۋاردى الەمدىك, ۇلتتىق كلاسسيكالارمەن بايىتا وتىرىپ, بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى دە جان-جاقتى قامتىلىپ كەلەدى. ءوزىمىزدىڭ رەجيسسەرلەردەن بولەك, قازىر ءبىز سىرتتان دا رەجيسسەرلەر شاقىرىپ, ءتۇرلى تاجىريبەگە بارىپ ءجۇرمىز. ويتكەنى كەيىنگى ۋاقىتتا مەن سپەكتاكل قويۋدى دا توقتاتتىم. وعان سەبەپ – دەنساۋلىعىمنىڭ ناشارلاۋى. كەيىنگى بىرنەشە جىلدا 13 ادامنان تۇراتىن كوركەمدىك كەڭەستىڭ شەشىمىمەن جىل سايىن سىرتتان ءبىر رەجيسسەردى ارنايى تاڭداپ, تەاترىمىزعا شاقىرامىز. 2021 جىلدان بەرى دانيار بازارقۇلوۆ, دينا جۇماباەۆا, وزگە دە رەجيسسەرلەرمەن جۇمىس ىستەدىك. ولار تاڭداۋعا 2-3 پەسانى جىبەرەدى. قۇپ كورگەنىڭدى قويىپ بەرەدى. مىسالى, قۋاندىق قاسىموۆ دەگەن ەلىمىزگە بەلگىلى رەجيسسەر تەاترىمىزعا كەلىپ 4-5 سپەكتاكل قويدى. ودان بولەك ءوزىمىزدىڭ قوياتىن سپەكتاكلدەرىمىز تاعى بار. ەڭ جاقسى جاڭالىعىمىز – تەاتر ىشىنەن شىعارماشىلىق لابوراتوريا اشقانىمىز. قازىر وعان دا بىرنەشە جىل بولىپ قالدى. بۇل دا اكتەرلەردى, اسىرەسە جاستار جاعىنىڭ ءوزىن كورسەتۋىنە, شيرىعۋىنا كەرەمەت مۇمكىندىك بەرەدى. وندا ەكسپەريمەنت جاساپ, جاس اكتەرلەرىمىز سپەكتاكل قويىپ جاتىر. ماسەلەن, قانات ارقاباەۆ «كىم؟», ۇلبولسىن قىلىشباەۆا «ۇبت كىلتى», ال سانات ءجۇزباي «شىنى كەرەك» دەگەن سپەكتاكل قويدى. وسىلايشا, جاس رەجيسسەرلەر مەن اكتەرلەردى ءوزىمىزدىڭ ورتامىزدان ءوسىرىپ شىعارۋعا كۇش سالىپ كەلەمىز. ءتىپتى سانات ءجۇزباي دەگەن تالانتتى اكتەرىمىز ماسكەۋگە بارىپ وقىپ قايتتى. ارا-تۇرا جاستاردى دا 2-3 ايعا شەتەلگە جىبەرىپ, تاجىريبە جيناتامىز. قازىر باياعىداي جىلداپ ەمەس, بىرنەشە ايدا وقىپ كەلەتىن, قىسقامەرزىمدى تاجىريبە الماساتىن كۋرستار كوپ قوي. وسىنىڭ بارلىعى تەاتردىڭ شىعارماشىلىق ءوسىپ-وركەندەۋىنە تاماشا مۇمكىندىك دەپ ويلايمىن.
– ءسىزدىڭ ويىڭىزشا بۇگىنگى تەاتردىڭ باستى مۇراتى نە بولۋى كەرەك؟
– مەنىڭشە, تەاتردىڭ قاي كەزدە دە وزگەرمەيتىن جالعىز-اق مۇراتى بار, ول – كورەرمەنىنە رۋحاني اسەر ەتۋ. ادام جانىن ونەر قۋاتىمەن تازالاۋ. اشىربەك سىعاي ايتپاقشى, سپەكتاكلدەن كەيىن اۋرۋ ادام جازىلىپ, ساۋ ادام اۋىرىڭقىراپ شىعۋى كەرەك. ەگەر تەاتر وسى ميسسياسىن ورىنداي السا, ول تەاتر – ەڭ جاقسى تەاتر. سپەكتاكلدەن سوڭ ادامنىڭ جامان ادەتتەرىن بىردەن قويىپ كەتۋى مۇمكىن ەمەس, ارينە. دەگەنمەن تەاتردىڭ مىندەتى – سانا-سەزىمىڭدى وياتۋ, رۋحاني اسەر ەتۋ. ساناڭا سىلكىنىس جاساۋ. قويىلىم بويى زالداعى 700 ادام بىردەي ك ۇلىپ, بىردەي جىلاپ وتىرسا, ءبىر ۇندە, ءبىر سەزىمدە تولعانسا, مىنە – مۇراتىنا جەتكەن تەاتر, دىتتەگەنىن باعىندىرعان سپەكتاكل وسى بولماق.
– رەجيسسەرلىكتەن بولەك قالاممەن دە دوس ەكەنىڭىزدى بىلەمىز. قازىر نە جازىپ ءجۇرسىز؟
– وسى كەزگە دەيىن زايىبىم, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى ءاليا ارىسباەۆا ەكەۋمىزدىڭ شىعارماشىلىعىمىزعا ارنالعان ء«بىر ساحنا – ەگىز عۇمىر», تەاتر ونەرىنە ارنالعان «ونەر-بايان» اتتى كىتاپتارىم جارىق كوردى. قازىر سپەكتاكلدەردى تالداۋ, ارتىستەرمەن جۇمىس ىستەۋ بارىسى تولىق قامتىلعان ەكى كىتاپتى اياقتادىم. وندا 2003 جىلدان باستاپ وسى كەزگە دەيىنگى جۇمىس بارىسى جان-جاقتى تالدانىپ, زەردەلەندى. الداعى ۋاقىتتا جازسام دەگەن دۇنيە كوپ, ارينە. ولاردىڭ قاتارىندا ونەردەگى ارىپتەستەرىم تۋرالى ەستەلىكتەر دە بار. اللا عۇمىر بەرسە, ولار دا جارىققا
شىعار.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»
