فوتو: epravda.com.ua
ەسەپ يسلام دامۋ بانكى ينستيتۋتىنىڭ قولداۋىمەن احقو ليتسەنزيالانعان قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلاتىن CSQLاw اتتى كونسالتينگتىك كومپانياسىمەن بىرلەسىپ دايىندالدى. زەرتتەۋ اياسىندا جەكە جانە كورپوراتيۆتىك كليەنتتەر اراسىندا قازاقستانداعى يسلامدىق قارجى ونىمدەرىنە نارىقتىق سۇرانىستى باعالاۋ بويىنشا كەشەندى جۇمىس جۇرگىزىلدى. زەرتتەۋگە قازاقستاننىڭ 13 000-عا جۋىق رەسپوندەنتى قاتىستى. ونىڭ ىشىندە 350-گە جۋىعى زاڭدى تۇلعالار بولسا, 12 000-نان استامى جەكە تۇلعالار.
زەرتتەۋ اياسىندا ءدىني سەنىمدەرگە بايلانىستى دەپوزيتتىك جۇيەدەن تىس رەسپوندەنتتەر يسلامدىق دەپوزيتتى اشۋعا دايىن ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. مۇنداي جاڭا يسلامدىق دەپوزيتتەردىڭ جالپى سوماسى 1,9 ترلن تەڭگەگە جەتۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار زەرتتەۋ بارىسىندا الىنعان مالىمەتتەر نەگىزىندە ءداستۇرلى دەپوزيتتەردەن يسلامدىق دەپوزيتتەرگە كوشۋ 924 ملرد تەڭگەگە باعالانىپ جاتىر.
وسىنداي جوعارى كورسەتكىشتەر قارجىلاندىرۋدىڭ باسقا تۇرلەرى بويىنشا ساۋالناما ناتيجەلەرى نەگىزىندە الىندى. ماسەلەن, نارىقتىق مولشەرلەمەلەر بويىنشا يسلامدىق يپوتەكانىڭ كولەمى 1,6 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى, ال يسلامدىق قارجىلاندىرۋدىڭ الەۋەتتى كولەمى, ونىڭ ىشىندە تۇتىنۋشىلىق قارجىلاندىرۋ, اۆتوقارجىلاندىرۋ جانە ءبولىپ تولەۋدى قوسقاندا 2,3 ترلن تەڭگەدەن استام سوماعا باعالانىپ وتىر.
زەرتتەۋ ناتيجەلەرى ءارتۇرلى يسلامدىق قارجى قۇرالدارىنا سۇرانىس ايتارلىقتاي جوعارى ەكەنىن كورسەتتى. يسلامدىق قارجىلاندىرۋ نارىعىن دامىتۋ قاجەتتىلىگى ءدىني سەنىمدەرىنە قاراي كلاسسيكالىق بانك قۇرالدارىن پايدالانا المايتىن ءدىندى بەرىك تۇتىنۋشى مۇسىلماندار سانىنىڭ ارتۋىمەن بايلانىستى وسەدى دەپ بولجانىپ وتىر.
الايدا يسلامدىق قارجىلاندىرۋ تەك ءدىندى بەرىك ۇستاۋشى مۇسىلماندارعا عانا ارنالماعانىن اتاپ وتكەن ءجون. بالامالى قارجىلاندىرۋدىڭ بۇل ءتۇرىن ءدىني سەنىمدەرىنە قاراماستان كەز كەلگەن ادام پايدالانا الادى. سونىمەن قاتار نارىقتىڭ ءوسىپ كەلە جاتقان قاجەتتىلىكتەرىنە قاراماستان, ساۋالناما قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە يسلامدىق قارجى ونىمدەرى تۋرالى سالىستىرمالى تۇردە تومەن حاباردارلىقتى كورسەتتى. سونىمەن ساۋالناماعا قاتىسۋشىلاردىڭ 85%-ى (جەكە تۇلعالار) ەشقاشان يسلامدىق قارجىلاندىرۋ ونىمدەرىن پايدالانباعان.
يسلامدىق قارجى ونىمدەرىن پايدالانۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن سەبەپتەردىڭ ىشىندە ساۋالناماعا قاتىسۋشىلار ونىمدەردىڭ قولجەتىمسىزدىگىن, ۇسىنىستاردىڭ جوقتىعىن, يسلامدىق قارجى تۋرالى قاتە تۇسىنىكتەردى جانە سەنىم ماسەلەلەرىن اتاپ ءوتتى.
«يسلامدىق قارجىلاندىرۋ – احقو دامۋىنىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. سونداي-اق قازاقستانداعى جەكە جانە كورپوراتيۆتىك سەكتورلاردا يسلامدىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ جۇمىسىنا بارلىق قاجەتتى جاعدايلار جاسالعان. ءبىزدىڭ ورتالىق يسلامدىق قارجى ونىمدەرىنىڭ جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن قاجەتتى قۇقىقتىق بازانى قامتاماسىز ەتتى, سونىمەن بىرگە يسلام دامۋ ءارى ازيا دامۋ بانكتەرىمەن جانە باسقا دا ۇيىمدارمەن تىعىز ىنتىماقتاستىق قۇرىپ كەلەدى. ۇلتتىق بانك پەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى دە وسى باعىتتى دامىتۋعا اتسالىسۋدا. وسى زەرتتەۋدىڭ ناتيجەلەرى قازاقستانداعى يسلامدىق قارجىلاندىرۋ نارىعىنىڭ نەعۇرلىم تولىق بەينەسىن الۋعا ءارى سودان جۇمىستىڭ فوكۋسىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى احقو اكىمشىلىگى ونىمدەردى دامىتۋ جونىندەگى باسقارۋشى ديرەكتورى دانيار كەلبەتوۆ.
وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا احقو قاتىسۋشى كومپانيالارى قازاقستاننىڭ ازاماتتارىنا كورسەتە الاتىن قارجىلىق قىزمەتتەردىڭ تىزبەسى كەڭەيتىلگەنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. ماسەلەن, زاڭدى جانە جەكە تۇلعالارعا كەز كەلگەن ۆاليۋتادا يسلامدىق قارجىلاندىرۋ بويىنشا قىزمەتتەردى ەندى احقو يسلامدىق بانكتەر نەمەسە ساقتاندىرۋ كومپانيالارى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار يسلامدىق قارجى ۇيىمدارى دا كورسەتە الادى. بۇعان تۇتىنۋشىلىق قارجىلاندىرۋ, ءبولىپ تولەۋ, يسلامدىق ليزينگ, ساۋدانى قارجىلاندىرۋ, شاريعات قاعيداتتارىنا سايكەس قارجىلاندىرۋ كىرەدى.
«ۆاليۋتالىق رەتتەۋ قاعيدالارىنا جانە احقو-دا جۇرگىزىلەتىن ۆاليۋتالىق وپەراتسيالار تۋرالى مالىمەتتەردى ۇسىنۋعا» وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى احقو قر ۇلتتىق بانكى ءارى قر قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىمەن بىرلەسىپ ەنگىزدى.
احقو الاڭىندا ليتسەنزيالاناتىن يسلامدىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ اشىلۋى قازاقستان رەزيدەنتتەرى, ونىڭ ىشىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن ۇسىنىلاتىن قۇرالدار جەلىسىن كەڭەيتۋگە ىقپال ەتەتىن بولادى, بۇل تۇتاستاي العاندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ ناقتى سەكتورىن دامىتۋعا وڭ اسەر ەتەدى.
بۇگىندە احقو قاتىسۋشىسى رەتىندە يسلامدىق بانكتەر, يسلامدىق قارجى مەكەمەلەرى, اكتيۆتەردى باسقارۋ جونىندەگى كومپانيالار, يسلامدىق بروكەرلىك ديلەرلىك وكىلدەر, يسلامدىق ساقتاندىرۋ كومپانيالارى (تاكافۋل مەن رەتاكافۋل) بولا الادى.
«احقو-داعى قىزمەتىمىزدەن باستاپ, ياعني 2019 جىلدان بەرى ءبىز قازاقستاندا يسلامدىق قارجىلاندىرۋدى دامىتۋعا ۇمتىلىپ كەلەمىز. ال قارجى ورتالىعى بىزگە ونى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋعا تاماشا مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز شەتەلدىك بانكتەر مەن كومپانيالاردان قازاقستانداعى يسلامدىق قارجى ونىمدەرى مەن قىزمەتتەرى نارىعى بويىنشا كوپتەگەن سۇرانىستار الدىق جانە وسى زەرتتەۋدىڭ ناتيجەلەرى مالايزيا مەن وڭتۇستىك-شىعىس ازيادان نارىققا جاڭا ويىنشىلاردى تارتۋعا ىقپال ەتەتىنىنە سەنىمدىمىن. قارجى سالاسىندا بولىپ جاتقان وڭ وزگەرىستەر يسلامدىق قارجى ونىمدەرى مەن قىزمەتتەرى نارىعىندا دا تابىستى بولادى دەپ بىلەمىز», دەدى CSQLaw باسقارۋشى سەرىكتەسى شامسۋل كامار.
احقو الاڭىنا كومپانيالاردى تارتۋ ماقساتىندا 2026 جىلدىڭ مامىرىنا دەيىن يسلامدىق بانكتەر مەن قارجى ۇيىمدارى ءۇشىن جارعىلىق كاپيتال بويىنشا ەڭ تومەنگى تالاپتار تومەندەتىلدى. بۇدان باسقا, احقو رەتتەۋشىسى ليتسەنزيالاعان قارجى كومپانيالارى كتس جانە ققس تولەۋدەن, ونىڭ ىشىندە يسلامدىق بانكتىك, بانكتىك ەمەس, يسلامدىق ساقتاندىرۋ جانە قايتا ساقتاندىرۋ كومپانيالارى بەلگىلى ءبىر سالىقتاردان بوساتىلدى.
