كونەنىڭ ءبارىن كۇرەسىنگە تاستاعان كەشەگى كەڭەستىك ساياسات ەڭ اۋەلى وسى سىر سۇلەيلەرىندەگى ءداستۇر ساباقتاستىعىن وربىتپەۋگە بارىن سالدى. ەل جىرشىلاردىڭ ونەگەسى مول وسيەتتەرى مەن ءتالىمدى تەرمەلەرىن تىڭداۋعا زار بولدى. وسىنداي جاعدايدا باعزى ونەردى جاڭا زامانعا بەيىمدەپ ساحناعا الىپ شىققان جيەنباي جىراۋدىڭ نەمەرەسى كوشەنەي رۇستەمبەكوۆ ەدى. ەسىمى جىر اسپانىندا جارقىراعان جامپوز بابادان قالعان ونەردى كوپ الدىنا قايتا شىعاردى. وسىنىڭ ارقاسىندا سىر سۇلەيلەرىنەن قالعان التىن ارقاۋ قايتا جالعانىپ, جادىگەر جىر ساف ونەرگە سۋساعان جۇرتتى سۋسىنداتتى. وتىزعا دا تولماي وپات بولعان قازاقتىڭ كۇمىس كومەي كوشەنەيى باعزى ونەردىڭ ءبۇيداسىن وزىنەن كەيىنگى ءداستۇرلى ونەردىڭ ءورىسىن كەڭىتكەن ءبىر شوعىرعا تابىستاپ كەتتى.
سوڭعى كەزدەرى وبلىستىق مادەنيەت, ارحيۆتەر جانە قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ حالىق شىعارماشىلىعىن دامىتۋ جانە مادەني-پروديۋسەرلىك ورتالىعى باعدارلاما اياسىندا «جىر مۇرا» جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ, ەل اراسىندا ۇمىتىلىپ بارا جاتقان جىر-تەرمەلەردى, ماقام-سازداردى, كۇيلەردى قايتا جاڭعىرتتى. قورقىت مۇراسىن جان-جاقتى ناسيحاتتاپ, جىر الەمىنە جاڭا ەسىمدەردى شىعارۋدى كوزدەگەن جوبا شەڭبەرىندە « ۇلى دالا توسىندەگى سىر ەلىنىڭ فولكلورى» اتتى ەكسپەديتسيا ۇيىمداستىرىلىپ, ونەر يەلەرى ەل ءىشىن ارالادى.
«جىر مۇرا» جوباسىنا ساي قىزىلوردا قالاسى مەن 7 اۋداننان قوبىزشىلار ۇيىرمەسى اشىلدى. وسىعان دەيىن ارال, قارماقشى, شيەلى اۋداندارىندا جىر ۇيىرمەلەرى قۇرىلعان ەدى. جوبا ارقاسىندا ءداستۇرلى ونەردەن ءورىس ىزدەگەندەر قاتارىنا قازالى, جالاعاش, سىرداريا مەن جاڭاقورعاننىڭ جاس تالاپتارى قوسىلدى. وسى ۇيىرمەلەردىڭ رەپەرتۋارىن بايىتۋعا ءمان بەرىلىپ, ەل اراسىنان جيناقتالعان تەرمە-تولعاۋ, داستانداردىڭ ماتىندەرى جۇيەلەندى.
جىر تۇماسى قارماقشى توپىراعىندا جىراۋلار مەكتەبى سوناۋ 80-جىلداردان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. حالىق شىعارماشىلىعىنىڭ ءداستۇرلى ۇلگىلەرىن دامىتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان بۇل مەكتەپتەردەن شىققان تالاي دارىن جىر ساڭلاعىنا اينالدى. ءالى دە جادىگەر جىردى جالعاۋعا نيەت ەتكەن ورەندەردى تاربيەلەپ كەلەدى. وسىنداي جىر جولىنا جاڭا تۇسكەن جاس تالاپتىڭ ءبىرى – ءمادي ەلدەس. قارماقشى اۋدانى الداشباي احۋن اۋىلىندا تۇراتىن ءمادي ەشنياز سال اتىنداعى ۇيىرمەگە وسىدان ءتورت جىل بۇرىن قابىلدانىپتى. اكەسى ساحي ەرماحانوۆ پەن اناسى رايا ابۋباكىرقىزى تالاپتى ۇلدىڭ بولاشاعىنا سەنىپتى. اۋەلگى جىر جاتتاتىپ, ونى ماقامعا قوندىرۋدىڭ جولىن ۇيرەتكەن ۇستازى اقسۇڭقار بۇركىتباەۆا بولدى. كەيىن جاۋھار ءسوزدى تەرمەلەگەن ءدىنىسلام توقسانباەۆ باۋلىدى. قازىرگى جەتەكشىسى – الىشەر مىرزاعاليەۆ.
جاس تۇلەكتىڭ العاشقى تابىسى «بالالار جىلى» اياسىندا قارماقشى اۋداندىق ت.سالقىنباي ۇلى اتىنداعى اۋەز مەكتەبىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن سىر سۇلەيى, شىعىستىڭ شايىرى اتانعان تۇرماعامبەت ىزتىلەۋوۆتىڭ 140 جىلدىعىنا ارنالعان «شيراتقان شىم جىبەكتەن كوگەنى ەدىم» اتتى جاس جىرشىلار اراسىنداعى بايقاۋدىڭ جۇلدەسى بولدى. سول سايىستا ەكىنشى ورىن العان ول كەلەر جىلى ومار شوراياق ۇلىنىڭ تۋعانىنا 145 جىل تولۋىنا بايلانىستى قىزىلوردا قالاسىندا وتكەن «ورامدى ويدىڭ ومارى» اتتى جاس جىرشى-تەرمەشىلەردىڭ وبلىستىق بايقاۋىندا توپ جاردى. اقىننىڭ باي مۇراسىن ناسيحاتتاپ, ۇرپاق جادىندا جاڭعىرتۋدى كوزدەگەن بايقاۋدا ءمادي ءبىرىنشى ورىن بيىگىنەن كورىندى.
بىلتىر ازەربايجان استاناسى باكۋدە وتكەن «مۋگام» حالىقارالىق ءداستۇرلى بايقاۋىنان بالا جىرشى ءۇشىنشى ورىنمەن ورالدى. سول ەلدەگى جاستار جانە سپورت, مادەنيەت مينيسترلىكتەرىنىڭ قولداۋىمەن وتكەن سايىسقا تۇركيا, ازەربايجان, يران, قىرعىزستان, قازاقستان, تۇرىكمەنستان, وزبەكستان ەلىنەن 19 جاس قاتىسىپ, باق سىناپتى.
«ەكى كەزەڭ بويىنشا وتكەن جارىستا العاشقىدا ناۋرىزبەك جىراۋدىڭ ء«سوز سويلەيىن تەرمەدەن», كەيىن تۇرماعامبەتتىڭ «نە قىزىق؟» اتتى تەرمەلەرىن ورىندادىم. ماعان سەنىم ارتقان جەتەكشىم الىشەر اعايعا, ءدۇبىرلى دوداعا باستاپ بارعان بەلگىلى جىرشى اماندىق بۇرلىباەۆ اعالارعا العىس ايتامىن», دەيدى جاس ورەن.
جەتەكشىسى الىشەر مىرزاعاليەۆ ۇيىرمەگە بالالاردىڭ قىزىعۋشىلىعى جوعارى ەكەندىگىن ايتادى. جىردى بىردەن قاعىپ الاتىن ماديدەن بولەك تە توپقا ءتۇسىپ جۇرگەن تالاپتى بالعىندار بار. وسى كۇنى اۋىلداعى №11 مەكتەپتىڭ 6-سىنىبىندا وقيتىن ءمادي شاحمات, توعىزقۇمالاق ۇيىرمەلەرىنە دە قاتىسادى. جادىگەر جىردى جالعاعان جاس قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى نازگۇل تۇڭعىشباەۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن مانەرلەپ وقۋ سايىستارىندا, اۋەز پانىنەن ساباق بەرەتىن مارتا جۇماباەۆانىڭ باۋلۋىمەن ونەر جارىستارىندا جۇلدەلى ورىندار الىپ ءجۇر.
قىزىلوردا
