كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل ,«EQ»
– سوڭعى وقىعان ءۇش كىتاپ تۋرالى ايتايىن. ءبىرىنشىسى – ءاليحان جاقسىلىقتىڭ «نوتر-دامدا قۇلشىلىق جاساۋ كەرەك پە؟» دەگەن رومانى. جاقىندا عانا جارىق كوردى. العاشقى بولىپ وقىعان ءجۇز ادامنىڭ ءبىرى شىعارمىز. سوزدە سەلكەۋ جوق, يدەياسى بەرىك, سيۋجەتى مىعىم, وزىنە ءتان ءتىلى, كوركەمدىگى, اۋراسى بار شىعارما. اۋەلگى كەزدە د.ورۋەللدىڭ «1984» رومانىنداعى كوڭىل-كۇي سەزىلەدى. وقيعا باسقا, كەيىپكەر بولەك, ەكەۋىندەگى كەڭىستىكتىڭ ءبىرى دەرەكتى, ءبىرى دەرەكسىز... سوندا دا ءبىر ورتاق مىنەز بار. ايتپاقشى, بۇل روماندا گەوگرافيالىق كەڭىستىك ابستراكتىلى. تەڭىز بار, قالا بار, ارال بار, مەملەكەت بار. بىراق ولاردىڭ اتى جوق. سول سەكىلدى حالىق بار دا, ۇلت جوق. ادام بار, ارينە (اتتەڭ, ادامداردى دا اتسىز كەيىپتەگەندە دەپ قالدىق). دەگەنمەن كەز كەلگەن ۇلت وزىنە جاقىنداتىپ الىپ, وقي بەرەدى. ول داۋسىز. بالكىم, اعىلشىن وقىسا ءوزىن كورەر, قىتاي مەن قىرعىز دا «مىنا قازاق ءبىزدى جازعان با؟» دەر. ءبىز دە رومان بويىنان قازاقى ماسەلەلەردى, قازاق قوعامىنىڭ دەرتىن بايقادىق. باس كەيىپكەر مەن اۆتوردىڭ ۇقساستاۋ قىرلارىن دا كوزىمىز شالىپ قالدى. كارلدىڭ اۋزىمەن ءبىراز دۇنيە ايتىلادى. ءدىني سەنىم, ءتۇرلى ستەرەوتيپ, الەۋمەتتىك ماسەلە, ساياسات, ەكونوميكا... كەيبىر ماسەلەلەر كەيىپكەر اۋزىنا سىيمايتىنداي كورىنىپ قالاتىنى بار. «وسىنىڭ ءبارىن ايتۋ نەگە قاجەت بولدى؟ روماننىڭ كوركەمدىگىنە كوركەمدىك, سالماعىنا سالماق قوستى ما؟» دەگەن سۇراقتار تۋىندادى. ءجۇزىنشى بەتكە دەيىن راحاتتانىپ وقىدىم. ارىقارايعى ديالوگتەردى ءالى دە شىمىرلاۋ كەرەك سەكىلدى. اندا-ساندا سۇراق قويىپ وتىرعان مايماق پوليتسيا مەن كارلدىڭ ديالوگى ديالوگتەن گورى مونولوگكە جاقىنداپ كەتكەندەي كورىندى. دەگەنمەن جاس اۆتوردىڭ تالابىنا قۋاندىم. بولاشاق ءرومانيستىڭ ءبىرى بولارىنا سەنىم ۇلعايدى.
ەكىنشىسى – جۇسىپبەك قورعاسبەكتىڭ «قۇستىڭ ءتىلىن بىلەتىن سارى بالا مەن قارا وگىز» دەگەن حيكاياتى. بۇل شىعارما تۋرالى الەۋمەتتىك جەلىدە جاقسى پىكىرلەر ايتىلىپ, «ادىرنا» سايتى جۇرگىزگەن ساۋالناماسىندا «جىلدىڭ ۇزدىك حيكاياتى» بولىپ تانىلىپتى. ءاسىلى ءار شىعارمانىڭ سيۋجەتى, تاقىرىبى, كەيىپكەرى بولاتىنى سەكىلدى ءار شىعارمانىڭ لەكسيكونى دا بولادى. بۇرىنعى بي-شەشەندەردىڭ اۋزىنا بۇگىنگى تەرميندەردى سالمايمىز عوي, سول سەكىلدى بۇگىنگىلەردى بۇرىنعىلارداي سويلەتىپ قويۋعا دا بولمايدى. بۇل ەندى جازۋشىنىڭ شەبەرلىگىنە بايلانىستى دۇنيە. جۇسىپبەك قورعاسبەكتىڭ بۇل حيكاياتىنىڭ دا وزىندىك ءسوزى بار, ءستيلى بار شىعارما ەكەن. حيكايات رەاليزمنەن گورى ميستيكاعا جاقىن. اتاۋىنا قاراپ, اڭگىمە سارى بالا مەن قارا وگىز تۋرالى دەگەن وي تۋىنداۋى مۇمكىن, بىراق وقىعان كەزدە باستى رولدەرگە ولار ەمەس, باسقا ەكى ادام شىعىپ كەتەدى: ك ۇلىمكوز تورتپاق كىسى مەن وتشەلنيك. ءبىرى جەر قورىعان قازاق, ەكىنشىسى ءدىنىن كۇزەتكەن كەلىمسەك. ەكەۋى دە ولەدى. ء«بىرى شانشىلىپ, ەكىنشىسى مۇيىزگە شانشىلىپ ءولدى» دەيدى اۆتور. ءبىرىنىڭ ولىمىنە اۋداننىڭ بۇكىل اتقامىنەرى كەلىپ, اياعىنان تىك تۇرادى, ەكىنشىسىنە ۋچاسكەلىك ينسپەكتور مەن تۋىستارى عانا كەلەدى. وسى جەرگە اۆتور ەلەۋسىزدەۋ قىلىپ وزگەگە قۇراق ۇشار, وزىمىزگە نەمكەتتى قارايتىن مىنەزىمىزدى سىنامالاپ كورسەتەدى. جاقىندا اۆتوردىڭ «اتامۇرا» باسپاسىنان شىققان «جانسەبىل» اتتى جيناعى «قۇستىڭ ءتىلىن بىلەتىن سارى بالا مەن قارا وگىز» حيكاياتىمەن باستالىپتى.
ءۇشىنشى – عالىمبەك ەلۋبايدىڭ ء«جۇز جەتىنشى كوكتەم» جيناعى. جازۋشى قىسقا, نۇسقا جازۋدىڭ شەبەرى ەكەن. ازىرگە 7-8 اڭگىمەسىن عانا وقىپ ۇلگەردىم, ريزا بولدىم, ءبىر جاعىنان وكىندىم. وكىنگەنىم – تالانتتىڭ تىرلىگىندە دۇرىس باعالانباي قالعانى. باسقا-باسقا, زامانداسى مەنىڭ ءوزىم ول تۋرالى ەستىمەگەن ەكەنمىن. بىردە-ءبىر جەردەن اڭگىمەسىن وقىماپپىن, بىردە ءبىر بايقاۋدان جۇلدە العانىن كورمەپپىن نەمەسە جاس قالامگەرلەردىڭ ءتىزىمىن جاساپ, تالانتىن باعالاپ جاتاتىن اعالاردىڭ تىزىمىنەن كورمەپپىن. تەك ولگەننەن سوڭ ەستىپ, ءبىلىپ جاتىرمىن. شەراعاڭ ايتاتىن ءبىر كەم دۇنيەمىز مىنە – وسى.
– وقىرماندىق وي-پىكىرىڭىزبەن بولىسكەنىڭىزگە راحمەت.
