فوتو: liter.kz
«ول كۇندە ناۋرىز دەگەن ءبىر جازعىتۇرىم مەيرامى بولىپ, ناۋرىزداما قىلامىز دەپ, تاماشا قىلادى ەكەن. سول كۇنىن « ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى» دەيدى ەكەن». ابايدىڭ بۇل جازعانىن زەرتتەۋشىلەر ناۋرىز مەيرامىنىڭ تاريحىن ارعى يران, تۇران, الىپ ەر تۇڭعا (افراسياب) زامانىنا تىرەيتىن كورىنەدى. ەتنوگراف ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەي ۇلى ناۋرىز مەيرامى نۇق پايعامبار زامانىنان كەلە جاتقانىن ايتىپ, قازاق دالاسىندا تولە بي زامانىندا, باياناۋىلدا ەدىگە بي تۇسىندا تويلانعانىن ەسكە سالادى. اقاڭ, اقسەلەۋ سەيدىمبەك ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى تۋرالى تاريحي دەرەكتەرگە نازار سالىپ, قانداي جورالعىلار جاسالاتىنىنا دەيىن توقتالادى. كوشپەلىلەر اراسىندا دايىندالاتىن استىڭ نەشە اتاۋى, بەرىلەتىن باتا-تىلەك, اۋا رايىنا بايلانىستى ايتىلاتىن بولجامداردى, تاعى باسقاسىن دايەكتەيدى. «گرەك تاريحشىسى كۆينت كۋرتسي رۋف (ب.ز.ب ءى ع) ءوزىنىڭ «ەسكەندىر جورىعى» دەپ اتالاتىن ەڭبەگىندە ورتا ازيا كوشپەلىلەرىنىڭ ۇلىس تويىن قالاي تويلايتىنىن تامسانا جازادى. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى تاڭ شاپاق شاشىپ, كۇن شىعار ساتتە قاعان ورداسىنىڭ ۇستىنە كۇن بەينەلى جالاۋ كوتەرىلىپ, قوتانعا شىمقاي قىزىل ماۋىتىدان كيىم كيگەن 365 بوزبالا شىعاتىن بولعان. بالالاردىڭ سانى 1 جىل ىشىندەگى تاۋلىك سانىنا تەڭ. ءبۇتىن ءبىر جىل ىشىندەگى تاۋلىكتەردىڭ ايعاعىنداي بولىپ 365 ونەرپاز تويدىڭ شىرايىن كەلتىرگەن. ءبىر جىل ىشىندەگى ءاربىر تاۋلىكتىڭ شەجىرە-بايانى سياقتى 365 كۇي تارتىلعان...» بولىپ ءارى قاراي جالعاسا بەرەدى ەكەن گرەك جازبالارىندا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىل ناۋرىزعا ەرەكشە ءمان بەرگەنى تەگىن ەمەس. ەرتەدە مۇنداي كەرەمەتتەر ورىن الىپ جاتقاندا, بۇگىن توسىلۋعا بولا ما؟ قازىر عوي, وركەنيەتتىڭ ءبارى تەك بەرتىندە شىققانداي ءبىز مىڭ ادام «قارا جورعا» ءبيىن بيلەدى, بەس ءجۇز ادام ءبىر مەزگىلدە دومبىرا تارتتى دەيمىز. مۇنىڭ ءبارى ەستە جوق ەسكى كۇندەردەن باستاۋ الىپ, بۇگىنگە جالعاسقانىن ۇمىتپاعانىمىز ءجون-اق. ارىدەگى كوشپەلى جۇرتتىڭ جەر جۇزىنە ىقپالى قانداي بولسا, مادەنيەتى ودان تومەن بولماعان.
قازاق دالاسى 1925 جىلعا دەيىن ناۋرىز مەيرامىنا قاتتى ءمان بەرگەنىن كەلتىرىپ, ءدال وسى جىلى بۇرىنعى «ەڭبەكشى قازاق», بۇگىنگى «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ ءبىرىنشى بەتىندەگى ناۋرىز مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاۋدان ءۇزىندى ۇسىنادى:
«قىس ءوتىپ, قار كەتىپ,
شىرايلى جاز جەتىپ,
شارۋانىڭ كەنەلگەن,
مەيرامى ەجەلدەن,
قۇتتى بولسىن بۇل ناۋرىز!» دەلىنگەن وندا. سودان بەرىدە قازاق جۇرتى جىل باسىن 62 جىل اتاپ وتپەي, اقىرىندا 1988 جىلى ءبىر-اق تويلاعانى بەلگىلى.
اقاڭ سول ەكى ورتادا ۇمىتىلۋعا اينالعان ءبىراز ءجون-جورالعىنى قاپەرلەيدى. «قازاق الەمى» كىتابىنا دەن قويساڭىز, تالاي جايتتان حاباردار بولاسىز. « ۇلىس تويى ءتۇن ورتاسى اۋا باستالادى. بۇل ءتۇن – قىزىر ءتۇنى (قىدىر ءتۇنى) اتالادى. حالىقتىڭ نانىم-سەنىمىندە قىزىر قاسى-كوزىن جاپقان قارت ادام بولسا كەرەك. قىزىر اتانى باق جەتەلەپ جۇرەدى ەكەن», دەيدى.
«قىزىر دارىماي باق قونبايدى» دەپ سەنگەن قازاق جاستارى بۇل ءتۇنى ءتۇرلى ويىن-ساۋىق ۇيىمداستىرعان. ونىڭ ءبىرى – جاندىقۋىرشاق. ول ءۇشىن اۋىل جاستارى اساۋ تايىنشا تاڭداپ, ۇستىنە ەسكىلەۋ اشاماي سالىپ, وعان قۇرىمنان قاراقشى-قۋىرشاق مىنگىزىپ, قۇيرىعىنا بوس شەلەك بايلاپ: « ۇلىس تاڭى اتىپ قالدى, بار, ەلگە حابار بەر», دەپ اۋىل ىشىنە قويا بەرەدى. ارعى جاعى بەلگىلى, بۇل ءتۇنى اۋىل ۇيىقتامايدى دەگەن ءسوز. بۇل – ەسكى سالت, عىلىمي-تەحنيكالىق زاماندا ءومىر ءسۇرۋشى ءبىز قانداي ويىن-ساۋىق, قىزىقتى دۇنيە ۇسىنا الامىز؟ ونى دا ويلاسىپ قويعان ارتىق ەمەس.
