ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى, گيدروگەولوگ ۆيتالي كۋلاگين جانە دوكتور رhd ايدا يسماعۇلوۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن ىسكە اسقان جوبا اياسىندا جايىلىم جانە ەگىستىك القاپتارىندا سۋ ۇنەمدەيتىن تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن جوعارى ونىمدىلىككە قول جەتكىزۋگە بولادى. عالىمدار سۋ تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن مانەۆرلى ناسوستى قوندىرعىنى پايدالانادى. بۇل قوندىرعىلار ستاندارتتى ەمەس سۋ كوزدەرى ارقىلى قولدانىلادى. قازىرگى كەزدە عالىمدار ازىرلەمەلەرىن تاجىريبەدە سىناقتان وتكىزدى. مۇنداي قوندىرعىنى تولىققاندى پايدالانۋ سۋ تاپشىلىعى ءورىس العان ايماقتاردا ەگىن ەگىپ, مال ءوسىرىپ, جايىلىمدىق اۋماقتاردى كوبەيتۋگە ىقپال ەتەدى.
«سۋدىڭ جەتىسپەۋىنەن تۋىندايتىن قاۋىپ-قاتەردىڭ الدىن الۋدا جەمشوپ داقىلدارى كوپ وسىرىلەتىن ماڭعا رەزەرۆتىك قويمالاردى ورنالاستىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. مۇنداي سۋ قورلارى قاتتى قۇرعاقشىلىق كەزىندە تاپتىرمايتىن ءادىس. باعدارلاما مال-ازىقتىق داقىلداردى وندىرۋدە سۋدى ۇنەمدەيتىن تەحنولوگيالاردى قولدانۋدى كوزدەيدى. جوبا الماتى وبلىسىنداعى العا اۋىلىندا تامشىلاتىپ سۋارۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبا نەگىزىندە جۇزەگە استى. جوبانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە قاۋىپ توندىرەتىن جايىلىمدىق جانە جەر رەسۋرستارىنىڭ دەگراداتسياسىنا بايلانىستى ماسەلەلەردىڭ وزەكتىلىگى جانە كۇردەلىلىگى نەگىزگە الىنىپ وتىر. دەگراداتسياعا ۇشىراعان جەرلەر قازىرگى ۋاقىتتا جەر رەسۋرستارىنىڭ 70 پايىزىن قۇرايدى. ياعني رەسپۋبليكانىڭ جالپى اۋماعىنىڭ شامامەن ۇشتەن ەكى بولىگىن الىپ جاتىر. شولەيتتەنۋ مەن جەر توزۋىنىڭ ەكونوميكالىق سالدارى اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ونىمدىلىگى مەن وسىمدىك شارۋاشىلىعى ونىمدەر كولەمىنىڭ, جەمشوپ قورىنىڭ جانە مال شارۋاشىلىعى ونىمدىلىگىنىڭ تومەندەۋىنە, مال باسىنىڭ ازايۋىنا سوقتىردى. سونىڭ كەسىرىنەن رەسپۋبليكانىڭ جالپى ەكونوميكالىق شىعىنىن بۇۇدب ساراپشىلارى 93 ميلليارد تەڭگەگە باعالاپ وتىر», دەيدى جاس عالىم ايدا يسماعۇلوۆا.
اۋىل شارۋاشىلىعىندا سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ باعدارلاماسى بىرىنشىدەن, يرريگاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدى قالپىنا كەلتىرۋ مەن 2040 جىلعا قاراي سۋ ىسىرابىن 45-تەن 20 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ, ەكىنشىدەن, وسى مەرزىمگە قاراي شارۋاشىلىقتاردىڭ 80 پايىزىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدە باقىلاۋ-ولشەۋ اسپاپتارىن ورناتۋ جانە سۋدى ءبولۋ ءۇردىسىن اۆتوماتتاندىرۋ, ۇشىنشىدەن, توپىراق وڭدەۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرىن ەنگىزۋدى قامتيدى. بۇعان قوسا 2025 جىلعا قاراي ىقتيمال القاپتاردىڭ 50 پايىزىنا, ال 2040 جىلعا قاراي القاپتاردىڭ 30 پايىزىنا مۇمكىندىگىنشە اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىن ەگۋ, سونداي-اق 80 پايىزعا دەيىن سۋدى ۇنەمدەيتىن سۋارۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋدى, سۋدى كوپ قاجەت ەتەتىن ەگىستىك القاپتارىن قاداعالاۋ مىندەتى تۇر. ايماقتاردا باستاۋىن تاۋدان الاتىن بۇلاقتاردى, سونىمەن بىرگە جازىقتى كەسىپ وتەتىن كوپتەگەن وزەننىڭ اڭعارلارىندا, سونداي-اق الليۋۆيلىك جەلدەتكىشتەر بويىمەن اعىپ جاتقان بۇلاقتاردى جوعارى تيىمدىلىكپەن قولدانۋدى قازىرگى كەزدە عالىمدار باستى نازارعا الىپ وتىر.
الماتى
