ءادىل بولىنگەن الەۋمەتتىك كومەك شىن مۇقتاجدى جارىلقاۋعا ءتيىس

جەتەكشى ەلدەر ادام الەۋەتىن دامىتۋ, ساياسي تۇراقتىلىق پەن ينكليۋزيۆ­تى دامۋدى قولداۋ, وسال جانداردى كۇيزە­لىس­تەر­گە جەتكىزبەۋ جونىندەگى ۇلت­تىق ستراتە­گيانىڭ نەگىزگى ەلەمەنتى رەتىندە الەۋ­مەتتىك قورعاۋعا ايرىقشا ماڭىز بەرە­دى. اسىرەسە حالىقتىڭ كەدەي جانە وسال توپتارىن قورعاۋ – بۇۇ-نىڭ بۇكىل الەم, سونىڭ ىشىندە قازاقستان ۇمتىلاتىن ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنىڭ (تدم) سالماقتى بولىگى. ياعني ءوز قوعامىن نىعاي­تۋعا جانە ادىلدىك ورناتۋعا ءبىرتابان جاقىن تۇراتىن ەلدەردىڭ ارتىقشىلىعى الەۋمەتتىك ءالسىز توپتاردى جەلەپ-جەبەۋى­نەن كورىنەدى. بۇگىندە ەلىمىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاڭا باستاماسىمەن الەۋ­مەتتىك قورعاۋ جۇيەسى­نىڭ تيىمدىلىگىن ارت­تىرۋعا, قوعامىمىز­دى ۇيلەسىمدى ءارى ءادىل ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كەشەندى رەفور­مالارعا بەت تۇزەدى. الەۋمەتتىك ساياسات­تىڭ جاڭا جۇيەسىن ازىرلەۋ مەن ىسكە اسىرۋدا, ونىڭ نەگىز­گى ۇعىمدارىن انىقتاۋدا ناقتى قادام جاسالدى. تمد كەڭىستىگىندە العاش رەت الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسىن جەتىل­دىرۋ­گە باعىتتالعان الەۋمەتتىك كودەكس قابىل­داندى. وتكەن جىلدىڭ باسىنان بەرى مەم­لەكەتتىك قىزمەتتەردى پرواك­تيۆ­تى كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن وت­با­سى­نىڭ تسيفرلىق كارتاسى تولىق كولەم­دە جۇمىس ىستەپ تۇر.

2030 جىلعا دەيىن 3,8 ملن ساپالى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدى كوز­دەيتىن ەڭبەك نارىعىن دامىتۋ تۇجى­رىمداماسى ازىرلەنىپ, قابىل­داندى. ازاماتتاردى جۇمىسپەن قامتۋ بو­يىنشا شارالار ىسكە اسىرىلىپ, وتكەن جىلدىڭ ىشىندە 964 مىڭ ادام ەڭبەك كوزىن تاپتى. جاستارعا ارنالعان كاسىپ­كەر­لىكتى قولداۋ ماقساتىندا 5 640 جو­با ماقۇلداندى. الەۋمەتتىك وسال سانات­تاعى ادامدارعا 9 100-دەن اسا گرانت بەرىلدى. جاڭا كوشى-قون ساياساتى تۇ­جىرىمداماسىنىڭ جەتى باعىتى بو­يىنشا كەشەندى شارالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. بيىل 1 قاڭتاردان باستاپ ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرى قايتا ارتىپ, ونى انىقتاۋدىڭ ادىستەمەسى ازىرلەندى. 2023 جىلعى جەلتوقساندا قاۋىپسىز ەڭبەك تۇجىرىمداماسى قابىلدانىپ, ىسكە اسىرىلا باستادى. زياندى جاعداي­لاردا ەڭبەك ەتەتىن تۇلعالاردى الەۋمەت­تىك قورعاۋدى كۇشەيتۋ ءۇشىن بيىلدان باس­تاپ ارناۋلى الەۋمەتتىك تولەم ەن­گى­زىل­دى. سونىمەن قاتار مۇگەدەكتىگى بار تۇلعالاردى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ ماقساتىندا 2023 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ جاڭا شارالار قولعا الىنىپ, ينتەرنەت-پلاتفورمالاردا جۇمىس اتقا­راتىن ازاماتتاردىڭ قىزمەتىن زاڭ­داس­تىرۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك, سالىق كودەكس­تەرىنە تۇزەتۋلەر ازىرلەندى.

بۇگىندە ەلىمىز قوعامنىڭ جانە وسال توپتاردىڭ مۇددەلەرى باسىمدىققا اينالعان باسقارۋدىڭ الەۋمەتتىك ءتۇرىن قابىلدادى. بۇل قادامنىڭ ماڭىزدى اسپەكتىلەرىنىڭ ءبىرى – قيىن ومىرلىك جاعدايداعى ادامدار مەن وتباسىلاردى وڭتايلى كۇنكورىس دەڭگەيىمەن قامتاماسىز ەتۋ, سونىڭ ىشىندە تۇراقتى تولەمدەر مەن بيۋدجەت ارقىلى قارجىنى تەڭ ءبولۋ. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتىڭ (ااك) نەگىزگى ماقساتى – اقشالاي تولەم تۇرىندە قولداۋدى جۇزەگە اسىرۋ جانە وتباسىنىڭ ەڭبەككە قابىلەتتى مۇشەلەرىن جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەل­سەن­دى شارالارىنا تارتۋ ارقىلى وت­باسىن قيىن ومىرلىك جاعدايدان شى­عارۋ. ااك تابىسى وڭىرلىك ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 70%-ىنان اسپاي­تىن ازامات­تارعا توقسان سايىن الەۋمەت­تىك كومەك تاعايىنداۋدى, تابىسى از وتبا­سى­لار­دا­عى 1 جاس پەن 6 جاس ارالىعىن­داعى ءار بالاعا 1,5 اەك (5 538 تەڭگە) مول­شەرىن­دە اي سايىنعى قوسىمشا تولەم بەرۋدى, جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى, ءوز ءىسىن اشۋعا نيەتتى وتباسىلارعا گرانتتار ءبولۋدى, بىلىك­تىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنا جىبەرۋدى (قاجەت بولعان جاعدايدا) جانە باسقالار ارقىلى جۇمىسپەن قام­تۋعا جاردەمدەسۋدى قامتيدى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيستر­لىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 2019 جىلى ااك-ءتى 2,2 ملن ادام السا, جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ جانە جاعدايى ناشار وتبا­­سىلارعا قولۇشىن سوزۋ, مەملەكەت پەن كومەك الۋشىلاردىڭ ءوزارا مىندەتتەمەلەرىن قولدانۋ جونىندەگى بەلسەندى شارالار ارقىلى 2023 جىلى ولاردىڭ سانى شامامەن 600 مىڭ ادام­دى قۇرادى. بىلتىر ااك 114,1 مىڭ وتباسىنان 598,4 مىڭ ادامعا تاعايىن­دالىپ, بۇل ماقساتقا بيۋدجەت­تەن 57,4 ملرد تەڭگە جۇمسالعان. ال وسى جىلدىڭ اقپانىندا 49,7 مىڭ وتباسىن­داعى 262,3 مىڭ ادامعا اتاۋلى الەۋ­مەتتىك كومەك تاعايىندالدى. بيىل وسى ماقساتقا بيۋدجەتتەن 75,9 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. سونداي-اق بيىل­عى اقپاندا ااك الۋشىلار قاتارىن­داعى مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى 80,6 مىڭ بالاعا 446,2 ملن تەڭگە سوماسىنا قوسىمشا تولەم تاعايىندال­دى. قازىرگى ۋاقىتتا ازاماتتار ااك تاعايىنداۋعا ءوتىنىشتى تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا مانساپ ورتالىعىندا, اۋىل وكرۋگىنىڭ اكىمىنە, سونداي-اق ەلەكتروندىق ۇكىمەت پورتالى (egov.kz) ارقىلى بەرە الادى. قازىردە الەۋمەتتىك كومەك پرواكتيۆتى تۇردە, ياعني ادامنان تىكەلەي ءوتىنىمسىز تاعايىندالاتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ بىرىنە اينالدى.

ءادىل مەملەكەت ازاماتتارعا لايىقتى ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن قاجەت نارسەنىڭ ءبارىن بەرۋ مىندەتتەمەسىن قامتيدى. بىراق ەل ىشىندە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ادەيى جەكە مۇددەسىنە پايدالاناتىن ازاماتتار از ەمەس. ءۇي-جايى, قىمبات كولىگى بولا تۇرا جاردەماقى ءۇشىن كىرىستەرىن جاسىرعان وتباسىلار دا كەزدەسەدى. ال كومەككە شىنىمەن مۇقتاج جاندار الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىنان تىس قالىپ جاتىر. مەملەكەتتىك الەۋ­مەتتىك قولداۋدى شامامەن 4,5 ملن ادام نەمەسە ەلدىڭ ءاربىر بەسىنشى تۇر­عىنى السا, ولاردىڭ كوپشىلىگى جۇ­مىس ىستەۋگە ابدەن قابىلەتتى. اقپاندا وت­كەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىن­دا الەۋمەتتىك سالا ماسەلەلەرىنە ايرىق­شا ءمان بەرە وتىرىپ, پرەزيدەنت ازا­مات­تارعا الەۋمەتتىك كومەك پەن قول­داۋ قۇرىلىمدارىن جانە تەتىكتەرىن تولىق قايتا قاراۋ قاجەتتىگىن ايتتى. قاسىم-جومارت توقاەۆ نازار اۋدارعانداي, الەۋمەتتىك كومەكتىڭ تيىم­دىلىگىن ارتتىرىپ, ونىڭ كىمگە جانە قا­لاي بەرىلەتىنىن ويلاستىرۋ كە­رەك. سون­دا بولىنگەن قارجىنى بارىن­شا ءتيىم­دى جۇمساپ, ونى شىن مانىن­دە كومەك­كە مۇقتاج ادامعا بەرۋگە مۇمكىن­دىك تۋادى. سول سەكىلدى جۇمىسپەن قام­تۋ ورتالىق­تارىنىڭ باستالعان ترانسفور­ماتسياسىن ۋاقتىلى اياقتاۋ ماڭىزدى. ولاردىڭ قىزمەتتەرىنە اقى تولەۋ ناتي­جەسى بويىنشا, ياعني ءاربىر جۇمىسقا ور­نا­لاسقاندار ءۇشىن جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قور­عاۋ مينيسترلىگىنىڭ القا وتىرىسىندا سالا باسشىسى سۆەتلانا جاقىپو­ۆا وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسىنىڭ مۇم­كىندىكتەرىن, مەملەكەتتىك جانە مەم­لەكەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ جۇيە­لەرىمەن جاڭا ينتەگراتسيالاردى پاي­دالانا وتىرىپ, الەۋمەتتىك كومەك­تى تولىق ترانسفورماتسيالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەتىنىن حابارلادى. بۇل قاراجاتتىڭ اتاۋلى­لىعى مەن ماقساتتى پايدالانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا الەۋەتتى كومەك الۋشىلاردى, بيۋدجەتتىڭ شىعىس بولىگىن ايقىنداۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, ناتيجەسىندە, مۇقتاج وتباسىلارعا كە­شەندى قولداۋ كورسەتۋدىڭ ناقتى رەگلا­مەنتى ازىرلەنەدى. اتاۋلى الەۋمەت­تىك كومەك كوبىنەسە قاساقانا تومەندە­تىلگەن كىرىستەر ەمەس, شىعىستار كورسەت­كىشتەرىنە نەگىزدەلۋى ءۇشىن جۇيە قاي­تا قۇرىلادى. بۇعان دەيىن اقشالاي كومەك العان ادامداردىڭ اراسىندا جەكە كاسىپكەرلەر دە بولعان. سوندىق­تان ازاماتتاردىڭ نەگىزگى شىعىستا­رىن ەسەپكە الۋ جانە ۆەريفيكاتسيا تەتىگى پىسىقتالىپ, ااك-ءتى ترانسفور­ماتسيالاۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى بويىنشا ءتيىستى ۇسىنىستار ەنگىزىلەدى. ال جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار حالىق اراسىندا الەۋمەتتىك تاۋەل­دىلىككە توزبەۋشىلىك, كەدەيلىك جاعدايىنان شىعۋعا ىنتالاندىرۋ تۋرالى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋى كەرەك.

قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋ­تىنىڭ ساراپشىسى تەمىرلان تولەۋ الەۋمەتتىك قولداۋدى قاجەت ەتەتىن ازاماتتاردى شارتتى تۇردە ءۇش ساناتقا بولەدى. ءبىرىنشىسى – تۇرمىسى تومەن وتباسىلار, اسىرەسە ومىرلىك قاجەتتىلىكتەردى قامتاماسىز ەتۋدە قيىندىققا تاپ بولۋى مۇمكىن بالالارى بار وتباسىلار. بۇل تۇرعىدا بالالاردىڭ كەدەيلىگىنە نازار اۋدارۋ قاجەت, ويتكەنى ونىڭ سالدارى بولۋى مۇمكىن. ەكىنشىسى – تابىسى تومەن ادامدار, ولار كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى تولەۋدە, ازىق-ت ۇلىك سەبەتىن ساتىپ الۋدا قارجىلىق قيىندىققا تاپ بولۋى ىقتيمال. جاستاردىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگى دە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدى. ولاردىڭ اراسىندا لۋدومانيا, كوشى-قوننىڭ تەرىس سالدوسى, اجىراسۋ سانىنىڭ كوپتىگى ءجيى بايقالادى. بۇل قۇبىلىس كوبىنە تابىستىڭ تومەندىگىنەن نەمەسە ولاردىڭ تولىق بولماۋىنان تۋىندايدى. ءۇشىنشى توپ – زەينەتكەرلەر, اسىرەسە جالعىزباستى, مۇگەدەكتىگى بار قارت ادامدار. ولار ۇنەمى ءدارى-دارمەك پەن مەديتسينالىق قىزمەتكە ءزارۋ.

«ەلىمىزدە جاستارعا ارنالعان كوپتە­گەن باعدارلاما بار, بىراق كوپشىلىگى بۇل تۋرالى بىلە بەرمەيدى. بۇل كلاسسيكا­لىق تۇردەگى الەۋمەتتىك كومەك بولماعا­نىمەن, مەملەكەتتىڭ قولداۋى. وسى باع­دار­­لامالاردى ءتۇسىندىرۋ جانە ولارعا قا­تىسۋدى جەڭىلدەتۋ شارالارىن قاراس­تىرۋ كەرەك. سونداي-اق «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ تولەم قابىلەتتىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە بانكروتتىق تۋرالى» زاڭدى مىسالعا الۋعا بولادى. ازاماتتاردىڭ ءبارى بىر­دەي بۇل تاجىريبەنىڭ مۇمكىن­دىكتە­رىن بىلمەيدى. سوندىقتان حالىقتى اقپارات­تاندىرۋ اسپەكتىسى وتە ماڭىزدى», دەيدى الەۋمەت­تانۋشى ت.تولەۋ.

ومىرلىك تاجىريبە كورسەتىپ وتىر­عان­­داي, الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك, سون­داي-اق مۇقتاج ادامدارعا نەسىبەسى بۇيىر­مايتىن, ال ماتەريالدىق جاعدايى بار ادامدار ودان باس تارتپايتىن جايتتار دا ورىن الادى. سوندىقتان رەسۋرستاردى ءادىل ءبولۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن الەۋمەتتىك قولداۋعا شىن مانىندە ءزارۋ توپتاردى ماقساتتى تۇردە انىقتاعان ءجون.