پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا دا بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن قۇقىقتارىن قورعاۋ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ, كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتىڭ كەز كەلگەن تۇرىنە جازانى قاتاڭداتۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. وسىعان وراي قازىرگى تاڭدا ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – بالا قۇقىن قورعاۋ.
كەشە سەناتتىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىندە وتكەن «كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن جانە قۇقىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى: پروبلەمالار جانە ولاردى شەشۋ جولدارى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەلدە قوعامدى الاڭداتىپ وتىرعان زورلىق-زومبىلىق ماسەلەسى تاعى ءبىر مارتە كەڭىنەن تالقىلاندى.
«بالالاردى زورلىق-زومبىلىق پەن قاتىگەزدىكتەن قورعاۋ, ولارعا قارسى قىلمىستاردىڭ الدىن الۋ, قۇقىن قورعاۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ – ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ كوبىنەسە ءبىلىم دەڭگەيىن, مادەنيەتىن, ادامگەرشىلىك قاسيەتىن, وتباسى ينستيتۋتىنىڭ ءرولىن ارتتىرۋ, قولايلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعداي جاساۋ سياقتى كوپتەگەن ماسەلەلەردى كەشەندى شەشۋگە بايلانىستى. مۇنىڭ ءبارى كريمينوگەندىك دەڭگەيدىڭ تومەندەۋىنە جانە تيىسىنشە بالالارعا قاتىستى قىلمىستاردىڭ سانىنا ىقپال ەتەتىن بولادى», دەپ اتاپ ءوتتى وتىرىستى اشقان كوميتەت توراعاسى نۇرلان بەكنازاروۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە بالا قۇقىن قورعاۋ تۋرالى ۇلتتىق زاڭناما قابىلدانىپ, وسى سالادا ينستيتۋتتار قۇرىلىپ, ءوز قىزمەتتەرىن اتقارىپ كەلەدى. «ەلىمىز ادام قۇقىقتارىنىڭ جالپىعا بىردەي دەكلاراتسياسىنا, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بالا قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسياسىنا ت.ب. نەگىزگى حالىقارالىق قۇجاتتارعا قوسىلعان. سونداي-اق بالالاردىڭ قۇقىن قورعاۋ سالاسىندا سوت جۇيەسىنىڭ ءادىل شەشىمدەر قابىلداۋى ماڭىزدى. ويتكەنى بالانىڭ كەز كەلگەن بۇزىلعان قۇقى سوت تارتىبىمەن قورعالادى. بالالارعا قاتىستى داۋلاردى شەشۋ ناتيجەلەرى بالانىڭ جەكە باسىنىڭ قالىپتاسۋىنا, ونىڭ فيزيولوگيالىق, رۋحاني جانە ادامي دامۋىنا اسەر ەتەتىنىنە اسا ءمان بەرۋ قاجەت», دەدى ول.
سەناتور ەلىمىزدە بالا قۇقىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ىستەرى جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق, ياعني يۋۆەنالدى سوتتار قۇرىلعانىن اتاپ ءوتتى. ولار ءوز قىزمەتىندە بالالاردىڭ قۇقىنا قاتىستى قىلمىستىق, اكىمشىلىك جانە ازاماتتىق ىستەردى قارايدى.
«سونىمەن قاتار بالالاردىڭ قۇقىن قورعاۋ جونىندەگى ۇلتتىق جۇيەنى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتى بالالاردىڭ قۇقىن مەن زاڭدى مۇددەلەرىنىڭ كەپىلدىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋ, ولاردىڭ بۇزىلعان قۇقىلارى مەن بوستاندىقتارىن مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق قۇرىلىمدارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل ارقىلى قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالعان», دەدى ن.بەكنازاروۆ.
وتىرىستا ءسوز العان ءىىم اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى قايسار سۇلتانبەك كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى بايانداما جاسادى. ول قازىرگى ۋاقىتتا ايەلدەر قۇقى مەن بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى زاڭ پارلامەنتتىڭ قاراۋىندا جاتقانىن ايتا كەلىپ, وندا وسى ادامدارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ جونىندەگى شارالار كەشەنى جانە ومىردە قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ادامدارعا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ تۋرالى ەرەجەلەر بار ەكەنىن حابارلادى.
ونىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى 2 مىڭنان استام قىلمىس جاسالعان. «قازىرگى ۋاقىتتا بالالار Instagram, TikTok جەلىلەرىن بەلسەندى قولدانادى. وندا بالالاردىڭ دامۋىنا زيان كەلتىرەتىن تىيىم سالىنعان مازمۇنداعى كونتەنت ەركىن تاراتىلادى. الدىن الۋ جۇمىستارى اياسىندا پوليتسيا ورگاندارى وتكەن جىلى 20 مىڭنان اسا زاڭسىز ينتەرنەت-رەسۋرسى انىقتادى. ونىڭ ىشىندە پورنوگرافيالىق ماتەريالداردى تاراتاتىن 3 مىڭنان استام سايت بار. ولاردى بۇعاتتاۋ ءۇشىن «كيبەرقاداعالاۋ» اقپاراتتىق جۇيەسىنە (ۋاكىلەتتى ورگان – مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى) ەنگىزىلدى», دەدى ءىىم وكىلى.
بالالاردىڭ قۇقىن قورعاۋ ماقساتىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى وتكەن جىلى 14 مىڭنان استام پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارا ۇيىمداستىرعانىن اتاپ وتكەن قايسار سۇلتانبەك بىرقاتار ناقتى مىسالعا توقتالدى. سولاردىڭ قاتارىندا «نازار اۋدارىڭىز – بالالار» جەدەل-پروفيلاكتيكالىق ءىس-شاراسى بالالارعا قارسى جاسالاتىن ءتۇرلى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان.
ء«ىس-شارا بارىسىندا جالپى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە ىرگەلەس 7 مىڭنان استام اۋماق جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتكەلدەرىن جول بەلگىلەرىمەن, جاياۋ جۇرگىنشىلەر قورشاۋلارىمەن جانە جول ءجۇرىسىن رەتتەۋدىڭ باسقا دا تەحنيكالىق قۇرالدارىمەن جايلاستىرۋ تۇرعىسىنان زەرتتەلدى. ناتيجەسىندە, 5,5 مىڭ كەمشىلىك انىقتالىپ, 12,5 مىڭ قۇقىق بۇزۋشى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى», دەدى ول. پوليتسيا ورگاندارىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ تەرروريزمگە قارسى قورعالۋىن قاداعالاۋ. وتكەن جىلى 5 620 مەكەمە وسى ماقساتتا ارنايى تەكسەرىستەن وتكەن.
«كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قىلمىس جاساۋ سەبەپتەرى مەن جاعدايلارىن جويۋ ءۇشىن پوليتسيانىڭ عانا ەمەس, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بىرلەسكەن قىزمەتى ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. وتكەن جىلى بالالاردىڭ ءوز بەتىنشە تۇنگى ۋاقىتتا جۇرگەنى ءۇشىن 96 مىڭنان اسا اتا-انا, ولاردىڭ تۇنگى ۋاقىتتا ويىن-ساۋىق ورىندارىندا بولعانى ءۇشىن 2 مىڭ بيزنەس يەسى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. بۇل رەتتە كامەلەتكە تولماعانداردى اتا-انالارىنا نەمەسە زاڭدى وكىلدەرىنە بەرۋ مۇمكىن بولماعان جاعدايدا, پوليتسيا ورگاندارى ولاردى كامەلەتكە تولماعانداردى بەيىمدەۋ ورتالىقتارىنا ورنالاستىرادى. بىلتىر اتالعان مەكەمەلەرگە 6 مىڭ ءجاسوسپىرىم جەتكىزىلدى», دەدى اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى.
ونىڭ ايتۋىنشا, كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىن قورعاۋ ماقساتىندا ءىىم جاقىندارى تاراپىنان بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق فاكتىلەرى بويىنشا ءىس-قيمىل الگوريتمىن ازىرلەگەن. ونى ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن مينيسترلىك باسشىلىعى بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلمەن بىرلەسىپ ەلىمىزدىڭ بارلىق ۋچاسكەلىك جانە يۋۆەنالدى ينسپەكتورلارى ءۇشىن نۇسقاۋلىق كەڭەس وتكىزدى.
«بۇگىندە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى وسىنداي ءاربىر فاكت تۋرالى قورعانشىلىق جانە قامقورشىلىق ورگاندارىنا دەرەۋ حابارلايدى. جەدەل ارەكەت ەتۋ ءۇشىن بارلىق وڭىردە ۆەدومستۆوارالىق ءموبيلدى توپتار جانە ۋاتساپ چاتتارى قۇرىلدى. ولارعا بالا قۇقىقتارى جونىندەگى وڭىرلىك ۋاكىلدەر, پروكۋراتۋرا, ءبىلىم بەرۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ, قورعانشىلىق جانە قامقورشىلىق قىزمەتكەرلەرى, ۋچاسكەلىك جانە يۋۆەنالدى پوليتسيا ينسپەكتورلارى كىرەدى. جالپى العاندا ومىرلىك قيىن جاعدايعا تاپ بولعان 2 مىڭنان استام وتباسى انىقتالىپ, ولار تۋرالى اقپارات مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ء(بىلىم بەرۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ, قورعانشىلىق جانە قامقورشىلىق) جولداندى», دەدى ول.
بالا قۇقىن قورعاۋ باعىتىندا قولعا الىنعان تاعى ءبىر قۇجات – مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بىرلەسكەن بۇيرىعىمەن زورلىق-زومبىلىققا, بۋللينگكە, كيبەربۋللينگكە ۇشىراعان كامەلەتكە تولماعانداردى ەرتە انىقتاۋ جانە ولارعا كومەك كورسەتۋ جونىندەگى ادىستەمە. 2023 جىلى بالالاردى تاربيەلەۋ جونىندەگى مىندەتتەرىن اتقارمايتىن 6 مىڭنان اسا اتا-انا انىقتالىپ, پروفيلاكتيكالىق ەسەپكە قويىلعان. سونىمەن بىرگە كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ىستەرى جانە ولاردىڭ قۇقىن قورعاۋ جونىندەگى كوميسسيالاردا 1 800 ماتەريال قارالدى.
«كەشەندى ءتاسىلدىڭ قاجەتتىلىگىن جانە بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كامەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى جاعدايدى جاقسارتۋعا قاتىسۋىن ەسكەرە وتىرىپ, بىرقاتار مينيسترلىككە ۇسىنىستار جولداندى. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن قاۋىپسىزدىكتىڭ جاڭا تالاپتارىنا سايكەس ءتيىستى قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرىمەن جاراقتاندىرۋ, ساۋالنامالار, پسيحولوگيالىق تەكسەرۋلەر (تەستىلەۋ) جۇرگىزۋ ارقىلى زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارىن انىقتاۋ ءۇشىن مەكتەپ پسيحولوگتەرىنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ, ۇكىمەتتىڭ بۇرىن بەرگەن تاپسىرمالارىن ورىنداۋ اياسىندا بارلىق جالپى ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارىندا قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ پروفيلاكتيكاسى جونىندەگى مەنەدجەرلىك لاۋازىم ەنگىزۋ سىندى ۇسىنىستار جولداندى», دەدى اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى قايسار سۇلتانبەك.
سونىمەن قاتار ول مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنە, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە, تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگىنە جولدانعان ۇسىنىستاردى دا اتاپ ايتتى.
وتىرىستا استانا, شىمكەنت قالالارى, باتىس قازاقستان وبلىسى ءماسليحاتتارىنىڭ, سونداي-اق باس پروكۋراتۋرانىڭ, ادىلەت, وقۋ-اعارتۋ, ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىكتەرىنىڭ وكىلدەرى كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى جاقسارتۋ جونىندە بايانداما جاساپ, ۇسىنىستارىن ايتتى.
