«پاۆلودار اۋىل شارۋاشىلىعى تاجىريبەلىك ستانساسى» جشس-نىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى ناتاليا جۋكوۆانىڭ ايتۋىنشا, فەرمەرلەر كەز كەلگەن تۇقىمنىڭ ساپا تۇرعىسىنان نەگىزگى ەكى كورسەتكىشىنە كوڭىل اۋدارۋى كەرەك.
«ەڭ اۋەلى سىرتتان ساتىپ الىناتىن تۇقىمنىڭ فيتوسانيتارلىق تالاپتارعا ساي ەكەنى قۇجات جۇزىندە ناقتىلانۋى كەرەك. اۋدانداستىرىلماعان ءداندى داقىلمەن ءبىزدىڭ وسىمدىكتەر ءۇشىن قاۋىپتى اۋرۋلاردىڭ قوزدىرعىشتارى كەلۋى مۇمكىن. كەيبىر قاۋىپتى اۋرۋ تۇرلەرى ۇلكەن ەگىس تاناپتارىن تىپ-تيپىل ەتىپ جىبەرۋگە قابىلەتتى. ەكىنشىدەن, كەز كەلگەن تۇقىمنىڭ ونگىشتىك كورسەتكىشىن ابدەن زەردەلەۋ كەرەك. كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا دەيىن ءالى ءبىراز ۋاقىت بار. كەيبىر فيرمالار تاۋارلىق داقىلدى تۇقىم دەپ ساتىپ جىبەرۋى ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان عالىمداردىڭ, زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن زەرتحانالاردىڭ كومەگى ارقىلى داقىلداردىڭ بۇل قاسيەتىن انىقتاۋعا بولادى. ماسەلەن, بىلتىر سولتۇستىك قازاقستان, قاراعاندى, قوستاناي وبلىستارىندا كۇزگى جاڭبىردان استىقتىڭ ساپاسى تومەندەپ كەتتى. ديقاندار سۋ استىقتى جيناپ, ونى قولدان كەپتىرۋگە ءماجبۇر بولدى. بۇل ءداندى داقىلداردىڭ ساپاسىن ايتارلىقتاي كەمىتتى», دەيدى ن.جۋكوۆا.
– جۋىقتا ءبىز وزگە ءبىر ايماقتان اكەلىنگەن تۇقىمنىڭ ساپاسىن تەكسەرىپ كوردىك. ونىڭ ونگىشتىك قابىلەتى 40-60 پايىز ارالىعىندا عانا ەكەنى بەلگىلى بولدى. تۇسىنىكتىرەك بولۋى ءۇشىن ايتايىن, ءبىزدىڭ ستانسادا تۇقىم ءوندىرۋ كەزىندە بەلگىلى ءبىر داقىلدىڭ 100-دەن 97 پايىزى عانا ءونىپ شىقسا, ول تۇقىم ءتۇرى سىرتقا شىعارىلمايدى. بۇل تولىققاندى ءونىم بەرۋگە قابىلەتسىز دەگەن ءسوز. 40-60 پايىز – ەگىلەتىن ەگىننىڭ تەڭ جارتىسىنان ءونىم الىنبايدى دەگەنگە سايادى. ياعني فەرمەر 100 گەكتارعا ەگىن سالسا, ونىڭ 60 گەكتارىندا تۇك شىقپايدى. بۇل – ەرتەڭگى كۇنى قىپ-قىزىل شىعىن, – دەپ ءسوزىن جالعادى سەرىكتەستىكتىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى .
ماماننىڭ سوزىنشە, پاۆلودار وبلىسى بويىنشا ەرتىس, جەلەزين, ۋسپەن اۋداندارىندا ىلعالدىڭ مول قورى بايقالادى. ال شارباقتى, اققۋلى, پاۆلودار اۋداندارىندا كەرىسىنشە قار از تۇسكەن. سوندىقتان بىلتىرعى قۇرعاقشىلىق كەيبىر جەرلەردە قايتالانۋى مۇمكىن.
«ەگەر الداعى ۋاقىتتا اۋا رايىن بولجاۋشىلار بيىلعى جازدىڭ دا قۇرعاق وتەتىنىن بولجاسا, وندا شارۋالارعا بىرتىندەپ بيداي مەن ارپادان گورى تامىرى تەرەڭگە كەتەتىن داقىل تۇرلەرىن تاڭداعانى دۇرىس. مىسالى, كۇنباعىستىڭ تۇقىمى تامىرىن تەرەڭگە سالادى. ءبىزدىڭ ستانسا بۇل جاعىنان شارۋالارعا اقىل-كەڭەس بەرە الادى. كەيىنگى جىلدارى الەم بويىنشا كليمات وتە قۇبىلمالى, الداعى جازدىڭ قالاي وتەتىنىن تاپ باسىپ ايتۋ قيىن. سوعان وراي كوكتەمگى تۇقىم سەبۋ شارالارىن قاي مەزگىلدە جۇرگىزۋ كەرەكتىگى تۋرالى دا ەرتە باستان ايتۋ ويعا سىيمايدى. قار كەتىپ, كوكتەم ورتالانعان تۇستا بارلىعى بەلگىلى بولادى», دەدى مامان.
تاعى ءبىر ماسەلە, «پاۆلودار اۋىل شارۋاشىلىعى تاجىريبەلىك ستانساسى» جەرگىلىكتى شارۋالارعا تۇقىم ساتا المايتىنى دا بەلگىلى بولىپ وتىر. سەبەبى بىلتىر 1400 گەكتار جەرگە ەگىن سالىپ, ول تولىعىمەن قۇرعاقشىلىق سالدارىنان كۇيىپ كەتكەن. تۇراقتاندىرۋ قورىنىڭ ارقاسىندا بيىل نەبارى 1000 گەكتارعا تۇقىم سەبىلەدى دەپ جوسپارلانعان.
سەرىكتەستىك جىل ساناپ سەلەكتسيا سالاسىندا ءتۇرلى جەتىستىككە جەتىپ كەلەدى. تەك بىلتىر جازدا ەكى بىردەي ارنايى پاتەنتكە يە بولدى. ونىڭ ءبىرى – «انەل – 16» جازدىق جۇمساق بيدايى. ستانسانىڭ تاجىريبە الاڭدارىندا ءوسىپ شىعارىلعان جاڭا سورت گەكتارىنان 18 تسەنتنەر ءونىم بەرۋگە قابىلەتتى. قۇرعاقشىلىققا ءتوزىمدى, ەرتىس-بايان جەرىنىڭ توپىراعىنا بەيىمدەلگەن جاڭا سورتتى ەندىگى جەردە كوبەيتىپ, جەرگىلىكتى استىق شارۋاشىلىقتارىنا تاراتۋ ماسەلەسى تۇر. بۇعان قوسا, ازىرشە «ليۋدميلا» اتاۋى بەرىلگەن تاعى ءبىر سورت جاقىن ۋاقىتتا تىركەلىپ قالادى دەپ كۇتىلىپ وتىر. ەگەر وسى ەكى سورتتى قوستاناي مەن سولتۇستىك قازاقستان وڭىرلەرىندەگى ەگىس تاناپتارىندا قولدانار بولسا, ونىڭ الەۋەتى تولىق جارقىراپ كورىنەر ەدى دەپ سانايدى سۇرىپ يەلەرى.
عىلىمي ورتالىقتىڭ جانە جەرگىلىكتى ءىرى شارۋاشىلىقتاردىڭ بىرلەسۋىمەن شىعارىلعان «گاليچانكا», «پوبەدا» سۇرىپتارىنا جەرگىلىكتى اگروقۇرىلىمدار قىزىعۋشىلىق تانىتا باستاعان. «پاۆلودارسكايا يۋبيلەينايا» جانە «كونديتەرسكايا يۋبيلەينايا» اتالاتىن جاڭا بيداي سۇرىپتارى جەرگىلىكتى تۇقىم نارىعىندا ۇلكەن سۇرانىسقا يە. بۇدان بولەك, س ۇلى, تارى, كوپجىلدىق ءشوپ بويىنشا دا جەتىستىكتەرى از ەمەس.
بيىل وڭىردەگى ەگىس القاپتارىنىڭ كولەمى 1 ملن 657,6 مىڭ گەكتار بولادى دەگەن بولجام بار: استىقتى, مايلى جانە جەمشوپ داقىلدارىنىڭ ەگىستىگىن كەڭەيتۋ ەسەبىنەن وتكەن جىلعى دەڭگەيدەن 8,1 مىڭ گەكتارعا ارتىق. كوكتەمگى دالا جۇمىستارى ءۇشىن 174,4 مىڭ توننا تۇقىم قاجەت.
وڭىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى تولەگەن كوشەرباەۆتىڭ دەرەگىنشە, ايماقتا 8 اتتەستاتتالعان تۇقىم شارۋاشىلىعى سۋبەكتىسى, ونىڭ ىشىندە 7 شارۋاشىلىقتا ساتۋعا ارنالعان 12,8 مىڭ توننا تۇقىم بار. بۇگىندە «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى» ۇك» اق استىقتى ءداندى داقىلدار تۇقىمىن ساتىپ الۋعا تاۋارلىق نەسيە بەرۋدى كوزدەپ وتىر. ال تۇقىمنىڭ جالپى جەتىسپەۋشىلىگى – 21 مىڭ توننا. بۇل كولەم وڭىردەن تابىلماسا, وزگە ايماقتاردان, شەت مەملەكەتتەردەن ساتىپ الىنادى دەپ جوسپارلانعان.
وبلىستا بارلىعى 49 358 بىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مەن ءتۇرلى جابدىقتار بار بولسا, ونىڭ 39 327-ءسى نەمەسە 79,7 پايىزى توزىپ كەتكەن. كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن پاۆلودار وبلىسىنا بولىنگەن 25,7 مىڭ ديزەل وتىنىن جەتكىزۋمەن «LF TRADE» جشس جانە «تك پارناس» جشس وپەراتورلارى اينالىسىپ جاتىر. تراكتور وتىنىنىڭ ءبىر ءليترى 282,4 تەڭگەدەن ساتىلادى.
ايتىپ وتەيىك, الداعى ەگىن شارۋاشىلىعىن قولداۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن 5,9 ملرد تەڭگە سۋبسيديا قاراستىرىلعان.
پاۆلودار وبلىسى
