كاسىپتىك اۋرۋلار ينستيتۋتى قايتا جاندانادى

ستاتيستيكا جونىندەگى وكى­لەتتى ورگاننىڭ مالىمەتىنشە, ونەر­كاسىپتىك كاسىپورىنداردىڭ 1,6 ميلليون قىزمەتكەرىنىڭ 400 مىڭعا جۋىعى نەمەسە ءاربىر ءتورتىنشىسى زياندى جانە قاۋىپتى ەڭبەك جاعدايلارىندا جۇمىس ىستەيدى. ماسەلەن, قاراعاندى وب­لىسىندا – 74 731, پاۆلودار وب­لىسىندا – 46 039, شىعىس قا­زاقستان وبلىسىندا – 37 020, سون­داي-اق ماڭعىستاۋ وبلىسىندا 31 919 ادام وسىنداي قو­لايسىز ورتادا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. اۋىر دەنە جۇمىستارىنىڭ كەڭ تارالۋى, ەڭبەك جانە دەمالىس رەجىمدەرىنىڭ بۇزىلۋى كاسىپ­تىك سىرقاتتانۋشىلىققا ۇلا­سىپ, ەڭبەككە قابىلەتتى جاستا­عى ادامدارعا اسەر ەتەتىن سوزىل­مالى پاتولوگيانىڭ قالىپ­تاسۋى­نا اكەلەدى. كاسىپتىك اۋرۋ­لار­دىڭ نەگىزگى بولىگى جال­پى سىر­قاتتانۋشىلىق قۇرىلى­مىندا جاسىرىلىپ, ەڭبەك ۇدەرىسىن­دە دەنساۋلىعى بۇزىلعان جۇمىس­كەرلەر ءتيىستى مەديتسينالىق كومەك پەن الەۋمەتتىك وتەماقى المايدى.

جۇمىسشىلاردىڭ دەنساۋ­لىعىن ساقتاۋ ماسەلەلەرىنىڭ ماڭىزدىلىعىن تولىق تۇسىنبەۋ سالاداعى ءتۇرلى رەفورمادان, ونەركاسىپتىك مەديتسينالىق-سانيتارلىق بولىمدەردىڭ باس­تاپقى بۋىنى مەن تسەحتىڭ قىز­مەت قاعيدالارى فۋنكتسيالارىن اۋماقتىق مەديتسينالىق مەكە­مەلەرگە بەرە وتىرىپ جويۋدان, كاسىپ­تىك پاتولوگيا بويىنشا كادر­لاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن جانە سالانى كوممەرتسيالان­دىرۋدان باستالادى. سانيتار­لىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەتتى قايتا ۇيىمداستىرۋ, ونەركا­سىپ­تىك گيگيەنا ماسەلەلەرى بويىن­شا باقىلاۋشى فۋنكتسيا­نىڭ بولماۋى, جۇمىس ورىندارىن اتتەستاتتاۋدىڭ ساپاسىز جۇر­گىزىلۋى سالدارىنان كاسىپتىك تاۋەكەلدەردى باعالاۋ, زياندى جانە قاۋىپتى وندىرىستىك فاكتورلاردى ايقىنداۋ, سونداي-اق اۋرۋدىڭ ەڭبەك مىندەتتەرىن ورىن­داۋمەن بايلانىسىنا سا­راپتاما جۇرگىزۋ مۇمكىن ەمەس. ونەركاسىپتىك گيگيەنا, دەنساۋ­لىقتى ساقتاۋ جانە قالپى­نا كەلتىرۋ سالاسىندا پارمەن­دى سايا­سات­تىڭ بولماۋى, جۇمىس­شى­لارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ جەتىلمەۋى وندىرىس­تەردە سىرقات­تانۋشىلىق پەن مۇگە­دەكتىكتىڭ ۇلعايۋىنا, ەكونومي­كالىق شى­عىندار مەن الەۋمەتتىك پروب­لەمالارعا اكەلەتىنى بەلگىلى.

قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە كاسىپتىك دەنساۋلىق ينستيتۋتى 2018 جىلى كلينيكالىق پراكتيكانىڭ, مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ جانە عىلىمي قىز­مەتتىڭ ۇشتۇعىرلىعىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قارا­عان­دى مەديتسينالىق ۋنيۆەر­سيتە­تىنە بەرىلگەن. قازىر ول جۇمىس­شىلاردىڭ دەنساۋلىعىن ساق­تاۋ ماقساتىندا ەڭبەك جاعداي­لا­رىنىڭ ادام اعزاسىنا اسە­رىن زەرتتەۋدى جانە كاسىبي اۋرۋ­لاردىڭ الدىن الۋ مەن ەمدەۋدى جۇزەگە اسىرادى. ءماجىلىس دەپۋتاتى, «Amanat» پارتياسى فراك­تسياسىنىڭ مۇشەسى ار­مان قالىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, قوعامنىڭ نەگىزگى وندىرىستىك كۇشى حالىقتىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندى بولىگى بولعاندىقتان, كاسىپتىك اۋرۋلار ينستيتۋتىن قالپىنا كەلتىرۋگە ءتيىستى ماڭىز بەرىلۋى قاجەت. قازىردە ەلى­مىزدىڭ مەديتسينالىق ۋنيۆەر­سيتەتتەرىندە كاسىپتىك پاتولوگيا كافەدرالارى جابىلعان, ال ينستيتۋت – بۇكىل ەل بويىنشا كاسىپتىك پاتولوگ-دارىگەرلەردى دايار­­لاۋ مەن وقىتۋدىڭ بازاسى.

«1958 جىلى قۇرىلعان جالعىز قازاق ەڭبەك گيگيەناسى جانە كاسىپتىك اۋرۋلار عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى بىرنەشە رەت قايتا قۇرۋ ءبىزدىڭ ونەركاسىپكە ساراپتامالىق قولداۋ كورسەتە المايدى. وعان قوسا ينستيتۋت – مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەسى, ال ونىڭ شىمكەنت, اقتوبە قالالا­رىنداعى فيليالدارى جا­بىلعان. ينستيتۋتتىڭ تاعدىرى دا وسىلاي اياقتالۋى مۇمكىن. بۇل كۇردەلى ەڭبەك جاعدايىندا جۇمىس ىس­تەيتىن ادامدارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ ساپاسىنا تۇپكىلىكتى اسەر ەتەدى. ويتكەنى كاسىپتىك پاتولوگيالىق كومەك كورسەتەتىن وڭىرلىك مەديتسينالىق ۇيىمدار جوق, ونەركاسىپتىك گيگيەنا جونىندەگى جۇمىستار ۇيلەستىرىلمەيدى, سالادا عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلمەيدى», دەيدى ا.قالىقوۆ.

بۇگىندە جاڭا تەحنولوگيالار ەڭبەك فيزيولوگياسى مەن ەرگونوميكاسىندا زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن جاڭا قاۋىپ فاكتورلارىن جانە تيىسىنشە قىزمەتكەرلەردىڭ جاڭا اۋرۋلارىن تۋدىرادى. دە­پۋتات نازار اۋدارىپ وتىر­عانداي, ەڭبەك مەديتسيناسى سالاسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋدى ورتالىقسىزداندىرۋ حالىققا مامانداندىرىلعان كاسىپتىك پاتولوگيالىق مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ جۇيەسىن­دەگى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ السى­رەۋىندە, كەيبىر تۇستاردا ءتىپتى ۇزىلۋىندە كورىنەدى. قازىرگى ۋا­قىت­تا وندىرىستەردەگى ەڭبەك جاع­داي­لارىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى اقپارات جەتكىلىكسىز, كاسىبي تاۋەكەلدەردى باعالاۋعا عىلىمي كوزقاراس جوق. ەندەشە, ءوندىرۋ­شى ونەركاسىبى بار ەلدە جۇمىس ىستەي­تىن حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە, ەڭ­بەك مەديتسيناسى, مەديتسينالىق ەكولوگيا سالاسىنداعى عىلى­مي زەرتتەۋ قىزمەتىمەن اينا­لىسۋعا, قازاقستاننىڭ كاسىپتىك پاتولوگيالىق قىزمەتىن ۇيلەس­تىرۋگە جانە كاسىپتىك اۋرۋلارى بار ناۋقاستارعا مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋگە ءتيىس دەربەس زاڭدى تۇلعا جانە جەتەكشى ورتالىق بولۋى قاجەت. ول سونداي-اق ەڭبەك گيگيەناسى سالاسىنداعى نورماتيۆتىك جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قۇجات­تاردى دايىنداۋدىڭ ۇيىمداس­تىرۋشىلىق ورتالىعى رەتىندە توكسيكولوگيا جانە كاسىپتىك اۋرۋ­لار, كاسىبي پاتولوگ-دارىگەر­لەر كادرلارىن دايارلاۋمەن اينالىس­قانى دۇرىس.

كاسىپتىك پاتولوگيا ينستيتۋ­تىنىڭ قىزمە­تىن جانداندىرۋ «Amanat» پار­تياسىنىڭ ەڭ­بەك جاع­دايلارى مەن جۇمىس ورىن­­دارىنىڭ قاۋىپ­سىزدىگىن جاق­سارتۋ شەڭبەرىندەگى سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا, سونداي-اق ۇكىمەتتىڭ 2022 جىلعى 24 قاراشاداعى № 945 قاۋلىسىندا كورسەتىلگەن. وسى رەتتە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تا­مارا دۇيسەنوۆا بيىل ينستيتۋتتى قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعانىن مالىم­دەدى. قازىردە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى شارۋاشىلىق جۇر­گى­زۋ قۇقىعىنداعى رەسپۋبلي­كا­لىق مەملەكەتتىك كاسىپورىننىڭ ۇيىم­­دىق-قۇقىقتىق نىسانىندا ينستيتۋت قۇرۋدى كەلىسۋ ءۇشىن باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنە ءوتىنىش ەنگىزگەن. مونوپولياعا قارسى ورگانمەن كەلىسىلگەننەن كەيىن زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن ۇكىمەتتىڭ ءتيىستى قاۋلىسى ازىرلەنبەك.