جاقسىباي سامرات – سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
كوكتەم كەلگەندە سولتۇستىك جۇرتشىلىعى كوڭىلى كۇپتى بولىپ وتىر. ونىڭ سەبەبىن بۇدان بۇرىن بىرنەشە رەت جازعانبىز. الدىمەن كۇز بويى جاڭبىر جاۋىپ, توپىراقتىڭ ىلعالدىلىعىن قالىپتاعىدان 53 پايىزعا ارتتىرىپ كەتتى. مۇنداي توپىراققا قارعىن سۋ سىڭە الماي, تاسقىن بولۋى مۇمكىن. ونىڭ ۇستىنە بيىلعى قار قالىڭ.
«قازگيدرومەتتىڭ» سولتۇستىك قازاقستان فيليالىنىڭ ديرەكتورى قىمبات مىرعالىموۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, سەرگەەۆ سۋ قويماسىنا قۇيىلاتىن بيىلعى قار سۋىنىڭ كولەمى 1 600-2 400 ملن تەكشە مەتردەن كەم بولمايدى. ال قالىپتاعى نورما – 1 296 ملن تەكشە مەتر. 15 اقپاننان باستاپ قار ءار بەس كۇن سايىن ۇزىلمەي جاۋىپ تۇردى. سوندىقتان سۋ تاسقىنى جوعارى بولۋى مۇمكىن. ءبىر قىزىعى, اقمولا وبلىسىنداعى سىلەتى وزەنى مەن اقمولا سۋ قويماسى باسسەينىندەگى قار سۋىنىڭ كولەمى جىلداعى نورمادان 26-40%-عا دەيىن تومەن. بۇلار ەسىلدىڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى باسسەينىنە قۇيادى. دەمەك ەسىلدىڭ سولتۇستىك قازاقستانداعى وبلىسى اۋماعىنداعى اڭعارىنىڭ كوتەرىلۋى, جەرگىلىكتى سالالارىنىڭ تاسۋى 3-6 ءساۋىر ارالىعىندا باستالاتىن قار سۋىنىڭ تولىقتىرۋىنان عانا مۇمكىن بولادى.
ء«بىز سەرگەەۆ سۋ قويماسىنداعى سۋدىڭ كوتەرىلۋى ءساۋىر ايىنىڭ ەكىنشى ونكۇندىگىنەن باستالادى دەپ بولجاپ وتىرمىز. ال ول پەتروپاۆلعا 29 ءساۋىر مەن 1 مامىر ارالىعىندا جەتۋگە ءتيىس», دەدى ق.مىرعالىموۆا.
«قازگيدرومەتتىڭ» وبلىستاعى فيليالىنىڭ 19 گيدرولوگيالىق باقىلاۋ بەكەتى بار. بۇلار ەسىل وزەنىنىڭ بويىنداعى توقسان بي, كرەششەنكا اۋىلدارىندا, پەتروپاۆل, سەرگەەۆكا سۋ قويماسىندا جانە قالالارىندا, پوكروۆكا, نوۆونيكولسك, دولماتوۆو اۋىلدارىندا ورنالاسقان. سونداي-اق ەسىل وزەنىنىڭ سالالارى – اققانبۇرلىق, شارىق, بابىقبۇرلىق, مۇقىر, يمانبۇرلىق وزەندەرىنىڭ بويىنا ورنالاسقان كوۆىلنىي, اندرەەۆكا, رۋزاەۆ, ۆوزۆىشەن, گۋساكوۆ, مۇقىر, سوكولوۆ اۋىلدارىندا قونىستاندىرىلعان. ەسىل وزەنى مەن ونىڭ سالالارىنان باسقا شاعالالى, قامىساقتى وزەندەرى مەن ۇلكەن توراڭعۇل كولىنىڭ جاعاسىنداعى سەۆەرنىي, ياسنوۆكا, كورنەەۆكا اۋىلدارىندا دا «قازگيدرومەتتىڭ» بەكەتتەرى بار.
ق.مىرعالىموۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل بەكەتتەر سۋدىڭ دەڭگەيىن كۇنىنە ەكى رەت تەكسەرەدى, ءاربىر ون كۇن سايىن سۋدىڭ شىعىنىن باقىلايدى, تاۋلىگىنە ەكى رەت سۋدىڭ تەمپەراتۋراسىن ءبىلىپ وتىرادى, قىس كۇندەرى كۇنىنە ەكى رەت مۇزدىڭ قالىڭدىعىن, مۇز ۇستىندەگى قار بيىكتىگىن ولشەيدى, كۇنىنە ەكى رەت اۋا تەمپەراتۋراسىن دا ءبىلىپ وتىرادى, دالاداعى قاردىڭ قالىڭدىعىن باقىلايدى.
بەكەتتەردەن الىنعان گيدرومەتەورولوگيالىق اقپاراتتار پەتروپاۆل قالاسىنداعى «قازگيدرومەتتىڭ» فيليالىنا تۇسەدى, ال ولار توتەنشە اقپاراتتار بولسا, ەلەكتروندىق پوشتامەن استاناعا جىبەرەدى. بيىلعى قاردىڭ ەرۋى قارساڭىندا استاناعا 10 رەت كوكتەمگى قارعىن سۋ تۋرالى اقپارات جىبەرىلگەن. سونداي-اق ءاربىر بەس كۇن سايىن قاردىڭ قالىڭدىعى تۇسىرىلگەن فوتوماتەريالدار جىبەرىلىپ تۇر. توپىراقتىڭ قاتۋى, ىلعالدىلىعى, جەلدىڭ, بوراننىڭ قاتتىلىعى, اۋانىڭ تەمپەراتۋراسىنىڭ بەس كۇندىك بولجامدارى ت.ب. بەرىلگەن. كەيدە ادامنىڭ مازاسىن الىپ, تىم كوپ ءتۇسىپ تۇراتىن اقپاراتتار وسى بەكەتتەر جۇمىسىنىڭ جەمىسى ەكەن.
مەتەورولوگيالىق مونيتورينگتى بەكەتتەر عانا ەمەس, بەس اۆتوماتتى جانە 11 ستاتسيونارلىق ستانسالار دا جاسايدى. اۆتوماتتى مەتەورولوگيالىق ستانسالار پەتروپاۆل قالاسىندا, مامليۋت, م.جۇماباەۆ, اققايىڭ, اقجار اۋداندارىنىڭ ورتالىقتارىندا ورنالاسقان. ال ستاتسيونارلىق مەتەورولوگيالىق ستانسالار پەتروپاۆل قالاسىندا, سونداي-اق بۇرىنعى جانە قازىرگى اۋدان ورتالىقتارى ۆوزۆىشەنكا, بلاگوۆەششەنكا, سەرگەەۆكا, تيميريازەۆ, ياۆلەنكا, رۋزاەۆ, ساۋمالكول, تايىنشا, چكالوۆ اۋىلدارىندا ورنالاسقان.
وسى ايدا جاۋىن-شاشىن مولشەرى نەگىزىنەن نورماعا جاقىن, الايدا كەي جەرلەردە نورمادان كوپ بولادى دەپ بولجانادى. ايدىڭ باسىندا قار ارالاس جاڭبىر جاۋى ىقتيمال, ءۇشىنشى ونكۇندىكتىڭ ورتاسىندا تۇمان كۇتىلەدى. باتىستان سوققان جەلدىڭ كۇشەيۋى 15-20 م/س بولىپ تۇرادى.
بايان قۋاندىققىزى – اقتوبە وبلىسى
اۋا رايى كۇرت وزگەرىپ, كۇن بىردەن جىلىنسا, دالادا قار جىلدام ەرىپ, مۇزى ەرىمەگەن وزەن ارنالارىنا قۇيىلۋى مۇمكىن. وسى جاعدايعا بايلانىستى اقتوبە وبلىستىق تجد بارلىق جەكە قۇرامى جوعارعى دايىندىق رەجىمىنە اۋىستىرىلدى.
ناۋرىزدىڭ 9-10 كۇندەرى وڭتۇستىك بەلدەۋدەگى ىرعىز, مۇعالجار, شالقار اۋداندارىندا دالالىقتاعى قار كۇرت ەري باستاپ, ەلدى مەكەندەر مەن تاسجولداردى سۋ باسۋ قاۋپى تونگەندىكتەن, توتەنشە جاعدايلار قىزمەتكەرلەرى دالالىق وزەندەر بەتىندەگى مۇزداردى جارۋعا كىرىستى. مۇنىمەن ءبىر كەزدە رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردا جانە تەمىرجول بويىندا سۋ وتكىزۋ قۇبىرلارى مەن كوپىرلەردى تازارتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. وسى كەزگە دەيىن 1 352 سۋ وتكىزۋ قۇبىرى تازارتىلدى. اقتوبە وبلىسىندا كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنا دايىندىق جۇرگىزىلگەنىنە قاراماستان, كەي اۋداندار مەن قالانىڭ شەتكى بولىكتەرىن سۋ باسۋ جاعدايى جىلدا قايتالانادى.
توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى ايبات جاڭابەرگەنوۆ وبلىس اۋماعىندا سۋ تاسقىنىنا قارسى ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلگەنىنە قاراماستان, بىرقاتار اۋداندا ەرىگەن قار سۋىنىڭ جولداردى شايۋى, جول ۇستىمەن اعۋى دەرەكتەرى تىركەلىپ وتىرعانىن ايعاقتادى.
«ونىڭ سەبەبى سۋ وتكىزۋ قۇرىلعىلارى بەتوندالماي ورناتىلعاندىقتان, جىلدا كوكتەمدە شايىپ كەتەدى. سۋ تاسقىنى كەزەڭىندە پايدا بولاتىن قاۋىپ-قاتەردىڭ سەبەبىن جويۋ ءۇشىن قار شىعارۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ قاجەت. جول قۇرىلىسى كەزىندە قار سۋىن بۇرۋ جۇيەلەرىن بىرگە سالۋدى قۇرىلىس كومپانيالارىنا مىندەتتەگەن ءجون. سونداي-اق ەرىگەن قار سۋلارى اعاتىن تابيعي ارنالار ۇستىنەن تۇرعىن ۇيلەر سالۋدى توقتاتۋ كەرەك», دەيدى ول.
كۇزدە سۋ تاسقىنى قاۋپى جوعارى وزەندەردىڭ جاعالاۋلارىن بەكىتۋ, جولدار بويىنداعى وتكەلدەردى تازارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, 46,6 شاقىرىم بولاتىن ارىقتار مەن كانالدار تازارتىلىپ, 21 شاقىرىم قورعانىس بوگەتى مەن 8,1 شاقىرىم سۋ بۇرۋ ارناسى سالىندى, 5 گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس جوندەلىپ, 3,1 شاقىرىم جاڭبىر سۋىنا ارنالعان ارىق قازىلدى. سونداي-اق 13 وتكىزۋ قۇرىلىسى سالىنىپ, 27 وتكىزۋ قۇبىرى ورناتىلدى. اۆتوكولىك جولدارىنىڭ بويىندا ەكى كوپىر سالىنىپ, التى كوپىرگە كۇردەلى جوندەۋ جاسالدى.
اقتوبە وبلىسىندا جىل سايىن دالالىق وزەندەر ءساۋىردىڭ 10-13 كۇندەرى تاسيدى. الايدا بىلتىر ناۋرىزدىڭ ورتاسىندا كۇننىڭ كۇرت جىلىنۋىنان قوبدا, ويىل, جەم وزەندەرى مەزگىلىنەن ەرتە تاسىدى. بيىل دا سونداي جاعداي قايتالانۋى مۇمكىن. وزەن جاعاسىنداعى تۇرعىن ۇيلەرگە قاۋىپ تونگەن جاعدايدا تۇرعىنداردى كوشىرۋگە ازاماتتىق قورعاۋ كۇشتەرىنەن 1 638 مامان مەن 350 بىرلىك تەحنيكا, 66 ءجۇزۋ قۇرالى, 232 موتوپومپا دايىندالىپ, جانار-جاعارماي, ينەرتتى ماتەريالدار ازىرلەندى. سۋ تاسۋ كەزىندە تۇرعىنداردى قۇتقارۋعا تجد جەكە قۇرامىنان 41 قۇتقارۋشى ءازىر وتىر. ولارعا كومەككە 10 بىرلىك تەحنيكا, 2 ءجۇزۋ قۇرالى جانە 8 بىرلىك موتوپومپا ءبولىندى.
تابيعات مۇسىلمانقۇل – جامبىل وبلىسى
ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرى سەكىلدى جامبىل وبلىسىندا دا بيىل قار قالىڭ جاۋدى. ىلعالدىڭ شامادان تىس مول ءتۇسۋى جامبىلدىق اتقامىنەرلەردى دە الاڭداتىپ وتىر. بارلىق جاۋاپتى قۇرىلىم قىزمەتكەرلەرى قاۋىپ تونگەن جاعدايدا جۇدىرىقتاي جۇمىلۋعا دايىن.
«وبلىس اكىمدىگىنىڭ تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنا قاراستى «جامبىل سۋ قويمالارى» كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ تەڭگەرىمىندە 113 سۋ قويماسى مەن بوگەتتەر تىركەلگەن. جالپى, سۋ قويمالارىنىڭ سىيىمدىلىعى 136,6 ملن تەكشە مەتردى قۇرايدى. بۇگىندە سۋ قويمالارىندا ناقتى 58 ملن تەكشە مەتر سۋ جيناقتالعان. 113 سۋ قويماسىنىڭ 60-ى كانالدار ارقىلى, قالعان 53-ءى ەرىگەن قار, جەراستى سۋلارى جانە وزەندەرمەن تولتىرىلادى. «جامبىل سۋ قويمالارى» مەكەمەسى سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ بويىنشا قاجەتتى ءىس-شارالاردى جۇرگىزەتىن قۇرال-جابدىقتارمەن قامتىلعان. وندا 53 قىزمەتكەر جۇمىس اتقارىپ جاتىر. قاجەتتى تەحنيكا دا جەتكىلىكتى. مەرزىمدىك سۋ دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋىنە وراي, قازىرگى ۋاقىتتا سۋ قويمالارىنىڭ تەحنيكالىق جاعدايى مەن سۋدىڭ مولشەرى مەكەمە قىزمەتكەرلەرىمەن قاتاڭ تۇردە قاداعالانىپ وتىر. سونداي-اق سۋ قويمالارىن قالىپتى جاعدايدا ۇستاۋ ماقساتىندا جىل سايىن سۋ قويمالارى مەن بوگەتتەردە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى», دەيدى وبلىس اكىمدىگى تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ولجاس باققاراەۆ.
اقپان ايىنىڭ اياق تۇسىنداعى دەرەككە جۇگىنسەك, وبلىس اۋماعىندا سۋ تاسقىنى جاعدايىنىڭ كۇردەلەنۋىنە جەدەل دەن قويۋ ماقساتىندا 1 459 ادامنان تۇراتىن اۆاريالىق-قۇتقارۋ بولىمشەلەرىنىڭ كۇشتەرى جۇمىلدىرىلعان. قاجەتتى قۇرالدار توپتاماسى ازىرلەنگەن. ولارعا 364 ارنايى تەحنيكا بەرىلگەن. بۇدان بولەك, 396 قابىلداۋ پۋنكتى, 6 900 توننا ينەرتتى ماتەريال مەن 16 140 توننا جانار-جاعارماي قورى دايىندالعان.
جالپى, سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىندىق «قازگيدرومەت» رمك وبلىستىق فيليالىنىڭ بولجامدى دەرەكتەرى ەسكەرىلە وتىرىپ, تالداۋ جاسالعان. وبلىس بويىنشا 1 739 شاقىرىم كانال, 1 794 شاقىرىم ارىق, 428 شاقىرىم درەناج جۇيەسى مەن 946 سۋ وتكىزگىش نىسان تازارتىلعان. توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ وكىلى كەلتىرگەن دەرەككە زەر سالساق, 34 ەلدى مەكەننەن سۋ باسۋ قاۋپى الىنىپ تاستالعان. ەكى ەلدى مەكەنگە تونگەن قاۋىپ بارىنشا تومەندەتىلگەن.
«2024 جىلعى سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىندىق جۇمىستارى جوسپارعا سايكەس جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءىرى سۋ قويمالارىنىڭ تولىمدىلىعىن باقىلاۋ جانە تالداۋ, ارىق-درەناجدىق جەلىلەردى تازارتۋ, ينەرتتى ماتەريالداردىڭ قاجەتتى قورلارىن دايىنداۋ, 2025 جىلعى سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىندىق جونىندەگى ينجەنەرلىك جۇمىستار جوسپارىن ازىرلەۋ ءىس-شارالار جوسپارىنا سايكەس اتقارىلىپ جاتقانىن ايتا كەتكەن ءجون. قازىرگى كەزدە وبلىس بويىنشا سۋ وتكىزۋ قۇرىلىستارى مەن درەناج جۇيەسىنىڭ 95 پايىزى تازارتىلدى. جالپى العاندا جوسپارداعى جۇمىستار تالاپقا ساي اتقارىلىپ جاتىر», دەيدى توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
جاۋاپتى ورگاندار كەلتىرگەن دەرەككە سەنسەك, بارلىق تاراپ كوكتەمگى سۋ تاسقىنى قاۋپىنە ساقاداي ساي دايىن سەكىلدى.
مەرەي قاينار ۇلى – شىعىس قازاقستان وبلىسى
كۇن كۇرت جىلىپ كەتپەسە يگى. شىعىس قازاقستان حالقىنىڭ تىلەۋى – وسى. ايتپەسە, قىستىڭ سوڭىنا قاراي تۇسكەن قاردىڭ قالىڭدىعى كەيبىر وڭىرلەردە ءۇش مەترگە دەيىن جەتكەن. سول ءۇشىن دە سالا ماماندارى بولۋى مۇمكىن قارعىن سۋدىڭ الدىن الۋعا بەلسەنە كىرىستى.
اسىرەسە, مارقاكول, كۇرشىم, التاي اۋداندارىندا قار قالىڭ. ونىڭ ۇستىنە اۋىلداردى ىرگەلەي اعىپ جاتقان وزەن, بۇلاق كوپ. الدا-جالدا ارناسى اشىلماي قالسا, جاعاعا جايىلعان سۋ ءۇيدى-ءۇيدى وپ-وڭاي باسىپ كەتەدى. سوندىقتان ەڭ اۋەلى اركىم تۇرعىلىقتى جەرىندەگى ارىقتاردى قاسات قاردان, قاتقان مۇزدان تازالاعانى ءجون. كەيبىر ارىقتارعا قوقىستىڭ كەپتەلىپ قالاتىنى دا بەلگىلى.
شىعىستاعى كۇن رايدى بولجاپ وتىراتىن «كازگيدرومەت» ماماندارىنىڭ پىكىرىنە قۇلاق تۇرسەك, اۋا تەمپەراتۋراسى جىلىنىپ بارادى. قاردىڭ ەرۋى قارقىندى. دەمەك, ءتىلسىز جاۋدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ازىرلىكتى كۇشەيتە ءتۇسۋ كەرەك.
جۋىقتا كۇن رايىنىڭ كۇرت جىلۋىنا بايلانىستى شىعىسقا سەمەي قالاسىنداعى تجم 68303 اسكەري بولىمىنەن قوسىمشا 50 ادامنان تۇراتىن اسكەري كەلدى. ولار جاعدايعا مونيتورينگ جاساۋ جانە سۋ تاسقىنى ورىن الا قالسا, شۇعىل ارەكەت ەتۋ ءۇشىن جۇمىلدىرىلىپ, التاي جانە كۇرشىم اۋداندارىنا ءبولىندى. سەبەبى جوعارىدا ايتىپ وتكەندەي وسى وڭىرلەرگە قار قالىڭ تۇسكەن. ماسەلەن, التاي اۋدانىندا قار قالىڭدىعى – 126 سم, تاۋلى اۋدانداردا – 138 سم. ال كۇرشىم اۋدانىندا – ءبىر مەتردەي. مارقاكول ءوڭىرى تىپتەن, قار استىندا جاتىر. كەيبىر اۋىلدارىندا اپتالاپ جاۋعان قاردىڭ قالىڭدىعى ەكى مەتردەن اسىپ كەتكەن.
ءدال قازىرگى ۋاقىتتا وڭىردە جاعداي تۇراقتى. سۋ تاسقىنى قاۋپى بار دەگەن ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارىنا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى مەن جالپى سانى 188 رەيد جۇرگىزىلدى. سونىمەن قاتار جولاستى سۋ ءوتۋ قۇبىرلارى قاردان ارشىلدى. ال توتەنشە جاعداي دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ينەرتتى ماتەريالعا دەيىن ازىرلەپ قويعان. قاجەتتى اساي-مۇسەيلەرى, تەحنيكالارى ساقاداي ساي.
– قارعىن سۋعا قارسى قاجەتتى تەحنيكالاردىڭ ازىرلەپ قويدىق. قاۋىپ بار-اۋ دەگەن اۋىلداردا قاپتارعا ينەرتتى ماتەريالدار دا تولتىرىلدى. تۇرعىندارعا شامامىزدىڭ كەلگەنىنشە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ ءجۇرمىز. مونيتورينگ جۇمىستارىن ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرمىز, – دەيدى وبلىستىق تجد ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ باسشىسى مارينا ليسكوۆا.
ءيا, ارقانى كەڭگە سالۋعا بولمايدى. ءتىلسىز جاۋدىڭ قاي بۇيىردەن كەلەرى ءتىپتى ارنايى ماماندارعا دا بەيمالىم بولۋى مۇمكىن. ماسەلەن, قار قالىڭ تۇسكەن التاي قالاسىندا سارقىراپ اعىپ جاتقان 3 وزەن, 7 بۇلاق, 5 كانال, 7 كوپىر بار. سونداي-اق 23 جولاستى سۋ اعۋ قۇبىرلارى ەسەپتە. ياعني وزەن اڭعارلارى سەكىلدى ورىندار قار ەرۋ كەزىندەگى قاۋىپ توندىرەدى. مۇنىڭ بارىنە مونيتورينگ جاساپ وتىرعان التاي اۋدانى اكىمدىگى مەن ارنايى ماماندار اتالعان ورىنداردى قاردان تازارتۋعا كىرىسكەن. زۋبوۆكا اۋىلىندا 68303 اسكەري ءبولىمىنىڭ 25 ساربازى قار كۇرەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ ءجۇر. ولار اسىرەسە سۋاعارلار مەن ارىق بويلارىن تازالاعان. ايتا كەتەيىك, قازىرگى ۋاقىتتا قارعىن سۋ اۆتوجولدارعا عانا جايىلعان. بۇل – قالىپتى جاعداي. الدا-جالدا شامادان تىس سۋ كوتەرىلسە دەپ, دايىندىق جۇمىستارى قايتا-قايتا پىسىقتالىپ وتىر.
نۇرقانات قۇلاباي – قوستاناي وبلىسى
تجد ماماندارى وڭىردە كۇن رايى كۇرت جىلىنىپ كەتسە, 36 ەلدى مەكەندى قىزىل سۋ باسىپ قالۋى مۇمكىن دەگەن بولجام ايتىپ وتىر. قاۋىپتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن جاسالعان ارنايى تىزىمدە قوستاناي, ارقالىق قالالارى مەن التىنسارين, دەنيسوۆ, جانكەلدين, قامىستى, قارابالىق, قاراسۋ, ناۋرىزىم, سارىكول, فەدوروۆ, ب.مايلين اۋداندارىنا قاراستى ءبىرسىپىرا ەلدى مەكەن بار.
سونىمەن قاتار وڭىردە ارناسىنان اسقان وزەن سۋلارىنىڭ سالدارىنان بىرازعا دەيىن جول قاتىناسى ءۇزىلىپ قالاتىن ەلدى مەكەندەر بار. مىسالى, ارقالىق قالاسىنا قارايتىن ەكىدىڭ, فەدوروۆ اۋدانىنداعى زاپاسنوە, ب.مايلين اۋدانىنا قاراستى مايلين اۋىلى, قاراسۋ اۋدانىنداعى ستەپنوە, گەرتسەن, قۇندىزدى, جانگەلدين اۋدانىنداعى اقكول, ا.بايتۇرسىن ۇلى, امانگەلدى اۋدانىنا قاراستى قوعالىكول, اعاشتىكول, اقكىسى اۋىلدارى جىل سايىن سۋ تاسقىنى كەزىندە ارالدا قالعانداي كۇي كەشەدى.
وبلىستىق تجد توتەنشە جاعدايدىڭ الدىن الۋ ءبولىمى باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ەسكەندىر قۇباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل اتالعان ەلدى مەكەندەرگە جاقىن اعاتىن وزەندەردە مۇز جارۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن.
«بىلتىر بەكىتىلگەن ينجەنەرلىك جۇمىس جوسپارى شەڭبەرىندە تىعىزدالعان توپىراقتان قوسىمشا جەر ۇيىندىلەرى تۇرعىزىلدى. ولار تابيعي بوگەت رەتىندە پايدالانىلادى. تەرەكتى وزەنىنىڭ قارسى جاعالاۋىندا ەكى سۋ بۇرعىش جاسادىق. بىلتىرعى سۋ تاسقىنى كەزەڭىندە زارداپ شەككەندەرگە ارنالعان ءۇش تۇرعىن ءۇي سالىندى. وڭىرلەردە نوسەر كارىزى تازارتىلىپ, شالعاي اۋىلدارداعى بوگەتتەردى نىعايتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى», دەيدى ە.قۇباەۆ.
تابيعي اپات قاۋپى ءتونىپ تۇرعان 36 ەلدى مەكەندە 3 مىڭعا تاياۋ تۇرعىن, 836 ءۇي بار. وبلىستىق توتەنشە جاعداي قىزمەتى قىزىل سۋدان كەلەتىن قاۋىپتىڭ الدىن الۋدى قازىردەن باستاپ جاتىر. بيىل بيۋدجەتتەن توتەنشە جانە شۇعىل شىعىندارعا ارنالعان قورعا قوماقتى قارجى ءبولىندى. وڭىردە ناۋرىز ايىنان باستاپ قاردىڭ قالىڭدىعى مەن سۋ تاسقىنى بولۋى ىقتيمال اۋماقتارداعى جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىراتىن عارىشتىق مونيتورينگ جۇرگىزىلە باستادى.
«سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ جانە ونىڭ سالدارىن جويۋ ءۇشىن 278 توننادان اسا جانار-جاعارماي, 12 750 توننا ينەرتتى ماتەريال, 75 820 دانا قاپشىق دايىندالدى. زارداپ شەككەن حالىققا 16 توننا ازىق-ت ۇلىك جەتكىزۋگە 147 شارت جاسالدى. تۇرعىن ۇيلەردى سۋ باسۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن 550 مىڭ تەكشە مەتر قار شىعارىلدى. سۋ تاسقىنى جاعدايىنىڭ اسقىنۋى جاعدايىندا اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, جالپى سانى 2 500 ادام, 1 500 تەحنيكا قۇرىلدى», دەيدى ە.قۇباەۆ.
5 اقپاننان بەرى اۋىل-اۋىلدى ارالاۋعا شىققان تجد قىزمەتكەرلەرى مەن قالا جانە اۋدان اكىمدىكتەرىنىڭ وكىلدەرى تۇرعىندارعا ۋاقتىلى قار شىعارۋ, سۋ ارنالارى مەن ارىقتاردى تازارتۋ جايىن ەسكەرتىپ, سۋ تاسقىنى بولا قالعان جاعدايدا قانداي امال جاساۋ كەرەكتىگىن ءتۇسىندىرىپ شىقتى. قۇتقارۋ قىزمەتى وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, قىزىل سۋدان قاۋىپ تونگەن ەلدى مەكەندەردەگى تۇرعىندار ەۆاكۋاتسيالانىپ, قوراداعى مال قاۋىپسىز ايماققا شىعارىلادى.
«ەۆاكۋاتسيالانعان ازاماتتاردى سۋ باسۋ قاۋپى بار ايماقتان تىس جەرلەرگە ورنالاستىرۋ ءۇشىن ۋاقىتشا پۋنكتتەر دايىنداپ قويدىق. قاۋىپتى ايماقتا قالعان ەلدى مەكەندەرگە ازىق-ت ۇلىك جەتكىزۋ جاعى دا قاراستىرىلىپ قويعان. قاۋىپ تۋا قالعان جاعدايدا ەۆاكۋاتسيالانعان تۇرعىنداردى ورنالاستىراتىن جايلار, ءۇي جانۋارلارىن ايداپ اپاراتىن ورىندار انىقتالدى. ايماقتا كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنا قارسى كۇرەس شارالارىن جۇزەگە اسىراتىن 1 085 تەحنيكا, 116 قايىق, 365 سۋ سورعى, 269 موتوسورعى بار. 2 960 ادامنان تۇراتىن ارنايى قۇتقارۋ توبى جاساقتالدى», دەيدى ە.قۇباەۆ.
سۋ تاسقىنى كەزەڭىندە توتەنشە جاعداي قىزمەتى مەن بارلىق ازاماتتىق قورعانىس قىزمەتتەرىنىڭ اپاتقا قارسى بىرلەسكەن شتابى جۇمىس ىستەيدى.
