ءمامس-كە ءماندى وزگەرىس قاجەت

زاماناۋي جابدىقتاردىڭ جەتىس­پەۋشىلىگى, قابىلداۋعا جازىلۋدىڭ ناشار ۇيىمداستىرىلۋى, كوپ ۋا­قىت كەزەكتە تۇرۋ, دارىگەرلەردىڭ نەم­قۇ­رايدى قارىم-قاتىناسى مەن قا­جەتتى ءدارى-دارمەك الۋداعى قيىندىق­تار, سونىمەن قاتار ۋچاسكەلىك دارى­گەر­دىڭ تاپشىلىعى, ماماندار بىلىك­تىلىگىنىڭ تومەن دەڭگەيى, تەگىن ستوما­تولوگيالىق قىزمەتتىڭ بولماۋى حا­لىقتىڭ ءمامس ارقىلى مەدي­تسي­نالىق كومەك الۋعا ءۇمىتىن جوعال­تىپ بارا جاتقانداي. «ادىلدىك جانە وركەندەۋ» قوعامدىق قورى جۇرگىزگەن الەۋمەتتىك مونيتورينگتىڭ الدىن الا ناتيجەلەرى ازاماتتاردىڭ مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگىنە قاناعاتتانۋشىلىق دەڭگەيىنىڭ تومەن ەكەنىن كورسەتكەن. ساۋالناماعا قاتىسۋشىلاردىڭ 84 پايىز­ى – ساقتاندىرۋ جارناسىن تولەپ, سايكەسىنشە ساپالى قىزمەت العىسى كەلەتىن ازاماتتار بولسا, ولاردىڭ 45%-دان استامى ءمامس قىزمەتتەرىن ناشار دەپ باعالاعان. رەسپوندەنتتەردىڭ جارتىسىنان استامى ءبىر مەكەمەگە بايلانعاننان ەش ناتيجە شىقپاعان سوڭ, مەديتسينالىق كومەك ءۇشىن جەكە كلينيكالارعا جۇگىنۋگە ءماجبۇر بولعان. دارىگەرلەردىڭ تاپشىلىعىنان ەمحانالارداعى كەزەك تە ازايار ەمەس. اسىرەسە اۋىلدارداعى مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ وزەكتى بولىپ تۇر. ايدىڭ ورتاسىندا دەنساۋلىقتى تەكسەرۋگە بەرىلەتىن جولدامالار ءبىتىپ قالادى. ناۋقاستار تەكسەرىلۋ مەن ەمدەلۋگە قاجەتتى قىزمەتتەردى جانە ءتيىستى دارىلەردى ۋاقىتىندا الا المايدى. ەمحانالاردا مرت مەن ۋدز جوق, اۋرۋ ادام ءوز كەزەگىن ايلاپ كۇتەدى. ال اقىلى ەمحانالاردا بۇل پروتسەدۋرالاردى ءبىر كۇندە وتۋگە بولادى.

جۇرتشىلىقتىڭ شاعىم-پىكىرىن تالداي كەلە, ساراپشىلار ءمامس جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ قاجەتتىگىن العا تارتىپ وتىر. الماتىدا «ادىلدىك جانە وركەندەۋ» قوعامدىق قورى ۇيىمداستىرعان ساراپتامالىق سەسسيادا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ جەتەكشى ساراپشىلارى, مەديتسينالىق جانە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ, الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى (امسق) باسقارماسى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى جۇيە­نىڭ اينالاسىندا قالىپتاسىپ وتىرعان پروبلەمالاردى اتاپ كورسەتىپ, ولاردى شەشۋدىڭ مۇمكىن جولدارىن ۇسىندى. سالا ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, قاراجات ءتيىمسىز پايدالا­نىلعان سايىن حالىق ءۇشىن مەديتسينا قولجەتىمسىز بولىپ بارادى. مەم­لەكەتتىڭ جۇكتەمەسىن ازاماتتاردىڭ ىنتىماقتى جاۋاپكەرشىلىگى ارقاسىندا تومەندەتۋ مۇمكىن بولمادى. ەلدەگى ساقتاندىرىلعان 15,5 ملن ازاماتتىڭ 11,3 ملن-ى, ياعني 73%-ى جەڭىلدىك بەرىلگەن ساناتقا جاتادى. بالالار, مۇگەدەكتىگى بار ادامدار, ستۋدەنتتەر, جۇمىسسىزدار, زەينەتكەرلەر ءۇشىن تولەمدەردى مەملەكەت ءوز موينىنا العان. تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمى (تمككك) 2019 جىلعى 1 ترلن تەڭگەدەن بىلتىر 1,4 ترلن تەڭگەگە – 40%-عا ارتتى. جەڭىلدىك بەرىلگەن ساناتتار ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ترانسفەرتتەرى 2020 جىلى 299 ملرد تەڭگە بولسا, 2021 جىلى 351 ملرد تەڭگەگە, ياعني 18%-عا وسكەن.

رەسمي دەرەكتەرگە قاراعاندا, 3 ميلليونعا جۋىق ساقتاندىرىلماعان ازامات جۇيەدەن تىس قالىپ وتىر. اي­تا كەتەرلىك جايت, قازىر دە ءمامس-ءتىڭ كەز كەلگەن قاتىسۋشىسى تولەنبەي قالعان ءبىر اي ءۇشىن دە جۇيەدەن شىعا­رىلۋى جانە مەديتسينالىق قىزمەت الۋ قۇقىعىنان ايىرىلۋى مۇم­كىن. سەس­سياعا قاتىسۋشىلاردىڭ پىكى­رىن­شە, ەرىك­تى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيە­سىنە كو­شۋ ءتاسىلى ازاماتتاردىڭ ءوز دەن­ساۋ­­لىعىن باسقارۋ ىسىنە بەلسەندى قاتىسۋىن ىنتالاندىرماق. ۇسىنىستار مەديتسينالىق قىزمەتتەر ساپاسىن ارت­تىرىپ, شىعىنداردى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىندەي ەتىپ, قارجىلاندىرىلۋىن باسەكەگە قابىلەتتى ورتاعا بەرۋدى, دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ سالاسىنداعى سىبايلاس جەمقورلىقتى جويۋ مەن اشىقتىقتى ارتتىرۋ ماقساتىندا ازاماتتاردىڭ مەدي­تسينالىق قاجەتتىلىكتەرگە جيناي­تىن قارجىسىنا قاتاڭ باقىلاۋ ەنگى­زۋدى جانە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتى­لەردى قايتا قاراۋدى قامتيدى. مامان­داردىڭ ايتۋىنشا, بارلىق مەدي­تسينالىق ساقتاندىرۋ كومپانياسى ىشكى باسەكەلەستىكتىڭ ناتيجەسىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە ينۆەستيتسيا سالۋمەن اينالىساتىن قارجى ورگاندارىنا اينالۋعا ءماجبۇر بولادى. بۇل ينۆەستيتسيالار ولاردىڭ كومپانيا­لارىن تاڭداعان ازاماتتارعا تىكەلەي تابىس اكەلۋگە ءتيىس. ەل ازاماتتارى ءۇشىن ەرىكتى مەديتسينالىق جۇيەگە جەكەلەي دە, ۇجىمدىق تۇردە دە اقشا سا­لۋ نەمەسە ينۆەستيتسيا جاساۋ ءتيىم­دى بولعانى كەرەك. ءوز الدىنا مە­ديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ شاعىن ىنتىماقتى جۇيەسىنىڭ بولۋى – قولدا­نىس­تاعى ەرەجەلەردى جويۋ ەمەس, كەرىسىن­شە ازاماتتاردىڭ, مەديتسينالىق قىز­مەت­تى جەتكىزۋشىلەردىڭ, امسق-نىڭ جانە ۇكىمەتتىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردى ىرىقتاندىرۋدىڭ باس­تاماسى.

مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ باعا­سىن جاڭا جەتكىزۋشىلەردى تارتىپ, باسەكە ورناتۋدىڭ ناتيجەسىندە تومەندەتۋگە بولادى. امسق-نىڭ تمككك جانە ءمامس كەلىسىمشارتتارى جىل بويى قولجەتىمدى بولىپ تۇرۋى كەرەك. قور ءار وڭىردە اشىق كونكۋرستىق نەگىزدە مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ باعاسىن رەتتەۋگە مىندەتتى. سونداي-اق تالداۋشىلار پاتسيەنتتەرگە كەز كەلگەن مەديتسينالىق ۇيىمدا سكرينينگ وتۋگە مۇمكىندىك بەرگەن ءجون دەپ سانايدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ورگاندارى بۇل قىزمەتتەردى ءاربىر قازاقستاندىققا تىركەلگەن جەرى بويىنشا ەمەس, كەز كەلگەن ەمحانادا كورسەتۋى كەرەك. سوندا اقشا ازاماتتار ءوزى تاڭداپ بارعان مەكەمەگە تولەنەدى. ءمامس جۇيەسىندە جينالعان قاراجاتتى جەكە كلينيكالاردا پايدالانۋ ماسەلەسى نازاردان تىس قالماعانى ابزال. ناتيجەسىندە مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ باعاسىنا باسەكەلەستىك پايدا بولىپ, ناۋقاستار سانى ازايادى.

ء«بىز دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى جانە امسق جانىنداعى قوعامدىق كەڭەستەرگە تاۋەلسىز ديرەكتورلاردى كىرگىزىپ, قوعامدىق باقىلاۋدى ورناتۋدى ۇسىنامىز. سول ارقىلى سىبايلاس جەمقورلىق ازايىپ, ۆەدومستۆولار قىزمەتىنىڭ ساپاسى جاڭا دەڭگەيگە شىعادى. ازاماتتار مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ ىنتىماقتى نەمەسە ەرىكتى ءتۇرىن وزدەرى تاڭداۋى, بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجىنى قالاي جۇمساپ, ءوز دەنساۋلىعىنا قانشا اقشا جينايتىنىن وزدەرى شەشۋى قاجەت. بۇل شەشىم تەك العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك, اۋرۋحانا جانە جەدەل جاردەم دەڭگەيىندە عانا بولماۋعا ءتيىس. ءار ادامنىڭ وزىنە ۇنايتىن دارىگەردى, پالاتانى, دارىلەردى تاڭداۋعا, ءمامس جارنالارى مەن تولەمدەرىن جيناقتاۋعا مۇمكىندىگى بولۋى كەرەك», دەيدى «ادىلدىك جانە وركەندەۋ» قوعامدىق قورىنىڭ ساراپشىسى جانىبەك دارينوۆ.