«Teach for Qazaqstan» دەپ اتالاتىن باعدارلاماعا ءبىلىم سالاسىندا تاجىريبەسى جوق مۇعالىمدەر مەن وسى ماماندىقتى بىتىرگەلى جۇرگەن ستۋدەنتتەر عانا ەمەس, پەداگوگ بولعىسى كەلەتىن باسقا سالانىڭ ماماندارى دا قاتىسا الادى ەكەن. باعدارلاما بويىنشا جالپى ەكى اي, سونىڭ ىشىندە ءبىر اي ونلاين, ءبىر اي وفلاين سەرتيفيكاتتالعان ۋنيۆەرسيتەتتە قايتا دايارلاۋ كۋرسىنان وتكىزىپ, جۇمىسقا تۇرۋعا جولداما بەرەدى. وفلاين وقۋ كەزىندە كۋرس وقۋشىلارعا 300 مىڭ تەڭگە ستيپەنديا تاعايىندالادى. وسى ستيپەنديا جۇمىسقا تۇرعاننان كەيىن دە جالاقىعا قوسىمشا بەرىلەدى. ەڭ قىزىعى, تاجىريبەسىز, مۇعالىم ماماندىعى تۋرالى ديپلومسىز, ەكى ايلىق كۋرسپەن عانا جۇمىسقا تۇرعىزاتىن باعدارلاما پەداگوگ جەتىسپەيتىن شالعاي اۋداندار مەن اۋىلدارعا جىبەرىلەدى.
بۇل ونسىز دا قالاداعى قۇرداستارىنا قاراعاندا ساپا جاعىنان تومەن ءبىلىم الىپ جاتقان اۋىل بالالارىن, شالعايداعى مەكتەپ وقۋشىلارىن كەمسىتۋ نەمەسە ودان سايىن جاعدايدى ناشارلاتۋ ەمەس پە؟ ودان قالدى, «Teach for Kazakhstan» جوباسىمەن پەداگوگيكالىق ماماندىقتى بىتىرمەگەندەر بىرنەشە ايلىق كۋرسپەن مۇعالىم بولا السا, مۇعالىمدىك ماماندىقتى بىتىرگەندەر ءتورت جىل بويى وقىعانىمەن قويماي, مەكتەپكە تۇرۋ ءۇشىن ارنايى سىناقتان وتەدى. بۇل ادىلەتسىزدىك بولىپ سانالماي ما؟ ەڭ ءارىسى, مۇنداي مامانداردى جۇمىسقا قابىلداۋ قالاي جۇرگىزىلەدى؟ ولار دا سىناق تاپسىرا ما؟
وسى سۇراقتىڭ ءبارىن ورتا ءبىلىم سالاسىنا جاۋاپتى وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆقا قويدىق. اتالعان مينيسترلىكتىڭ قوعاممەن بايلانىس دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ن.قاليەۆا جۇمىسقا قابىلداۋعا قاتىستى ساۋالىمىزعا عانا جاۋاپ بەرىپتى. جاۋابىن سوزبە-ءسوز كەلتىرەيىك: «پەداگوگتەردى جۇمىسقا قابىلداۋدا «پەداگوگ لاۋازىمدارىنىڭ ۇلگىلىك بىلىكتىلىك سيپاتتامالارىن بەكىتۋ تۋرالى» ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ 2009 جىلعى 13 شىلدەدەگى №338 بۇيرىعى باسشىلىققا الىنادى. وسى بۇيرىقتىڭ 66-تارماعىنا سايكەس, بارلىق ماماندىقتىڭ ءپان مۇعالىمدەرىنە قويىلاتىن تالاپتار: ءتيىستى بەيىن بويىنشا جوعارى جانە (نەمەسە) جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى پەداگوگيكالىق نەمەسە تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك, ورتا بىلىمنەن كەيىنگى پەداگوگيكالىق ءبىلىم نەمەسە ءتيىستى بەيىن بويىنشا وزگە دە كاسىپتىك ءبىلىم يا جۇمىس وتىلىنە تالاپ قويماستان, پەداگوگيكالىق قايتا دايارلىعىن راستايتىن قۇجاتتىڭ بار بولۋى. قايتا دايارلاۋ – باسقا كاسىپتى نەمەسە ماماندىقتى يگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كاسىپتىك وقىتۋ نىسانى».
ءيا, قايتا دايارلاۋ پەداگوگيكالىق ماماندىقتى بىتىرگەنىمەن, جۇمىس ىستەپ كورمەگەندەرگە ناتيجەلى كومەكتەسەتىن سەكىلدى. ويتكەنى ولار ءبارىبىر پەداگوگيكالىق ءادىس-تاسىلدەردى, پەداگوگيكالىق پسيحولوگيانى, جاس ەرەكشەلىك پسيحولوگياسىن وقىعان عوي, تەك جۇمىسقا ورنالاسۋ ءۇشىن قايتا جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتۋى مۇمكىن. ال پەداگوگيكالىق ماماندىقتان بەيحابار ادامدى اكەلىپ بىرنەشە ايلىق كۋرسپەن قىزمەتكە الۋ, ونىڭ ۇستىنە ونسىز دا قالالىق قۇرداستارىنان ۇلگەرىمى قالىپ بارا جاتقان اۋىل بالالارىنا ساباق بەرۋگە رۇقسات بەرۋ الدىمەن بالاعا, ودان كەيىن جىلدارىن سارپ ەتىپ وقىعان, وعان قوسا بىلىكتىلىك تەستىن جانە سىناق تاپسىرىپ جۇمىسقا تۇراتىن ارىپتەستەرىنە قيانات سەكىلدى قابىلدانادى. تاعى ءبىر ماسەلە, باسقا ماماندىق يگەرۋدىڭ قالىپتاسقان, زاڭدى جانە ايلىق كۋرسقا قاراعاندا ءتيىمدى, قاي جاعىنان دا ادىلەتتى دەپ قابىلداناتىن جولى بار, بۇل – ەكىنشى جوعارى ءبىلىمدى ەكى جىل نەمەسە كوللەدجدەن كەيىن ءۇش جىل قىسقارتىلعان جوعارى ءبىلىم الۋ. بىراق مينيسترلىكتىڭ جاۋابىنان ۇققانىمىزداي, بىرنەشە ايلىق كۋرس جىلدار بويعى وقۋمەن تەڭ بولا الاتىن سىڭايلى.
«Teach for Qazaqstan» قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى گۇلنار سالمەن اتالعان جوبامەن بىرنەشە ايلىق كۋرستان وتكەندەردىڭ ءتورت جىل وقىپ بىتىرگەندەرمەن بىردەي جۇمىسقا تۇرۋىن ادىلەتسىزدىككە جاتقىزبايتىنىن جەتكىزدى.
– جوق, ءبىز مۇنى ادىلەتسىز دەپ سانامايمىز. بىرىنشىدەن, «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭعا سايكەس, باعدارلامانىڭ بارلىق قاتىسۋشىسى جوعارى بىلىمگە يە جانە پەداگوگيكالىق قايتا دايارلاۋدان وتەدى. جوعارىدا اتالعان زاڭعا ساي لينگۆيستيكا, اعىلشىن فيلولوگياسى, اۋدارما باعىتىنداعى ماماندىقتاردى بىتىرگەن ادامدار اعىلشىن ءتىلى مۇعالىمى بولۋ ءۇشىن پەداگوگيكالىق قايتا دايارلاۋدان ءوتۋى كەرەك. ءبىزدىڭ جوباعا قاتىسۋشىلار سۇلەيمەن دەميرەل اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتە قايتا دايارلاۋ باعدارلاماسىنان وتەدى, وندا پەداگوگيكالىق قايتا دايارلاۋدىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى بوللون ورتالىعىندا مەملەكەتتىك ستاندارتپەن اككرەديتتەلگەن, ارنايى پەداگوگيكالىق مامانداندىرۋ بويىنشا وقىتۋ ادىستەرى مەن تاسىلدەرى, سونداي-اق قايتا دايارلاۋ ۇدەرىسىندە تاربيەلىك-دامىتۋ پسيحولوگياسىن زەرتتەيدى. وقۋدى ءساتتى اياقتاعان سوڭ, ديپلوم الىپ, مەكتەپتەردە ساباق بەرۋ قۇقىعىنا يە بولادى. ەكىنشىدەن, وقۋ ورىندارىنا جۇمىسقا قابىلداۋ كەزىندە ولار بارلىق قاجەتتى قۇجاتتى ۇسىنادى جانە مەملەكەتتىك وقۋ ورىندارىندا قولدانىلاتىن تاجىريبەگە ساي باسقا ۇمىتكەرلەرمەن تەڭ شارتتاردا كونكۋرستىق ىرىكتەۋدەن وتەدى. ەگەر بوس ورىنعا ۇمىتكەرلەردىڭ اراسىندا ءبىزدىڭ قاتىسۋشىلارىمىزدىڭ قاسيەتتەرىنەن اساتىن ادامدار بولسا, وندا مەكتەپ ارقاشان ەڭ قولايلى ۇمىتكەردى تاڭدايدى, – دەدى گ.سالمەن.
قور ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا, باعدارلاماعا قاتىسۋشىلار كوپساتىلى (موتيۆاتسيالىق ەسسە جازۋ جانە كەيستەردى شەشۋ, بەينەسۇحبات, بەتپە-بەت ىرىكتەۋ جانە ءپاندى ءبىلۋ ەمتيحانى) كونكۋرستىق ىرىكتەۋدەن وتەدى. بىلتىر ءبىرىنشى لەككە ايماقتاردا مۇعالىم بولعىسى كەلەتىندەردەن 3 مىڭنان اسا ءوتىنىش تۇسكەن, ياعني سۇرانىس بار. ىرىكتەلگەندەردىڭ 49-ى قايتا دايارلاۋدان وتۋگە جولداما العان. كەيبىر ەلدى مەكەندەردە مۇعالىمدىك ورىنعا ون ۇمىتكەردىڭ بىرەۋىن تاڭداسا, «Teach for Qazaqstan» باعدارلاماسىندا ۇيىمداستىرۋشىلار مىڭنان ءبىر ۇمىتكەردى تاڭداپتى. وسىعان قوسا مىندەتتى تالاپتاردىڭ ءبىرى – پەداگوگتىڭ ءبىلىمىن باقىلاۋ تەستiن تاپسىرۋ بولىپ تۇر. اتالعان باعدارلامانىڭ بارلىق قاتىسۋشىسى بىلتىر مۇعالىمنىڭ كاسىبي قۇزىرەتتىلىك دەڭگەيىن انىقتايتىن سول تەستىنى ءساتتى تاپسىرعان.
تاعى ءبىر ماسەلە, باعدارلامانى ۇيىمداستىرۋشىلار جوبانى اۋىل مەن قالا مەكتەپتەرىنىڭ ءبىلىم ساپاسىنداعى الشاقتىقتى جويۋ ماقساتىندا قولعا العانىن كورسەتىپتى. ءبىلىم ساپاسى ناشار وڭىرلەرگە, شالعاي ەلدى مەكەندەرگە, اۋىلدارعا, كەرىسىنشە, تاجىريبەسى بار, ءوزىن سالادا مىقتى مامان رەتىندە مويىنداتقان كادرلاردى تارتۋ كەرەك ەمەس پە ەدى؟ ونىڭ ۇستىنە «Teach for Kazakhstan» باعدارلاماسى بويىنشا اۋىلدارعا مۇعالىم بولىپ بارعان اداممەن تەك ەكى جىلعا كەلىسىم جاسالادى. ەكى جىل ادامنىڭ ءبىر ورىنعا تۇراقتاۋىنا نەمەسە بارعان ۇيىمىن ساپالىق جاعىنان كوتەرۋىنە جەتە مە؟
– بۇل كەمسىتۋشىلىك بولۋى مۇمكىن ەمەس. «Teach for Qazaqstan» باعدارلاماسىنىڭ ميسسياسى ءبىلىم بەرۋدەگى تەڭسىزدىكتەردى ازايتۋعا باعىتتالعان. وڭىرلەردە مۇعالىم جەتكىلىكسىزدىگىنە بايلانىستى كوپتەگەن بوس جۇمىس ورنى اشىق قالادى. ال ءبىزدىڭ باعدارلاما, كەرىسىنشە, وسى بوس جۇمىس ورىندارىن تولتىرۋ ارقىلى اتالعان ماسەلەنى شەشەدى. جوعارىدا ايتىلعانداي, قاتىسۋشىلار ءوز سالالارىندا پاندىك ءبىلىم بويىنشا ىرىكتەۋدەن وتەدى. سونىمەن قاتار ولار حالىقارالىق دەڭگەيدەگى مۇعالىمدەردەن ەكى جىلدىق ادىستەمەلىك قولداۋ الادى. ارينە, ەكى جىل ايتارلىقتاي وزگەرىستەر ەنگىزۋگە ازدىق ەتەدى. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ مەكتەپتەرمەن سەرىكتەستىك جۇمىسىمىز كەم دەگەندە 5 جىلدىق ىنتىماقتاستىقتى قامتيدى. باعدارلامانىڭ جالعاستىرۋ جۇيەسى بويىنشا جۇمىسىن اياقتاعان قاتىسۋشى ءوزىنىڭ تاجىريبەسىن, ازىرلەگەن جوبالارى مەن ادىستەرىن كەلەسى قاتىسۋشىلار لەگىنە بەرىپ, ستۋدەنتتەردىڭ ۇزاقمەرزىمدى دامۋىن قامتاماسىز ەتەدى. «Teach for All» جەلىسىندەگى سەرىكتەستەرىمىزدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسى بويىنشا قاتىسۋشىلارىنىڭ 70%-ى ەكى جىلدىق قاتىسۋ كەزەڭى اياقتالعاننان كەيىن ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا قالاتىنىن راستايدى, بۇل ءبىزدىڭ كوزقاراسىمىزدىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتەدى, – دەدى جوعارىداعى ساۋالىمىزعا جاۋاپ بەرگەن قور باسشىسى.
نەگىزى بىزدە مۇعالىم تاپشىلىعىن جويۋعا باعىتتالعان ارنايى مەملەكەتتىك باعدارلاما بار. ونى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ماسەلەگە قاتىستى تاپسىرماسىنا وراي ازىرلەپ, ىسكە قوسقان. ەلىمىزدەگى كادر تاپشى وڭىرلەرگە جاي ەمەس, ۇزدىك مۇعالىمدەردى تارتۋدى كوزدەيتىن ارنايى باعدارلاما ناقتى ءارى كەشەندى شارالاردى قامتيدى. مىسالى, وسى باعدارلامامەن بايقاۋدان ءوتىپ, كادر جەتىسپەيتىن جاققا جۇمىسقا بارعان مۇعالىمگە ءوز جالاقىسىنىڭ 250% مولشەرىندە ىنتالاندىرۋ تولەمى تاعايىندالادى, تۇرعىن ءۇيدى جالداۋ اقىسى جانە كوممۋنالدىق تولەمدەر شىعىنى وتەلەدى. ارنايى باعدارلاما قاتىسۋشىلارىنا دا قويىلاتىن تالاپتار ايتارلىقتاي جوعارى. ماسەلەن, بۇل باعدارلاما بويىنشا بايقاۋعا تيiستi بەيiندەر بويىنشا جوعارى پەداگوگيكالىق, جوعارى كاسiپتiك بiلiمi بار, «پەداگوگ-ساراپشى», «پەداگوگ-زەرتتەۋشى», «پەداگوگ-شەبەر» بiلiكتiلiك ساناتى بار مۇعالىمدەر, سونداي-اق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ پەداگوگيكا ماماندىقتارىنىڭ وقۋ ۇلگەرiمi جاقسى تۇلەكتەرi قاتىسا الادى. ەڭ ماڭىزدىسى, مۇعالىم تاپشىلىعى بار وڭىرلەرگە ۇزدىك پەداگوگتەردى تارتۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك ارنايى باعدارلامامەن جۇمىسقا تۇرعاندار 5 جىلعا كەلىسىمگە وتىرادى. ياعني 5 جىل بويى سول ءوڭىردىڭ ءبىلىم سالاسىن جاقسارتۋ جولىندا تابان الدىرماي جۇمىس ىستەۋگە مىندەتتەلەدى.
ايتىپ-ايتپاي نە كەرەك, كادر تاپشىلىعىن جويۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك باعدارلاما بولسا دا, ماسەلە تۇبەگەيلى شەشىلمەي تۇر. سونىڭ سەبەبىنەن دە «Teach for Qazaqstan» سەكىلدى باعدارلاما پايدا بولعان بولار. ونىڭ بولاشاعى (ارنايى زاڭ, مەملەكەتتىك باعدارلاما, جالاقىنى كوتەرۋ, مۇعالىم ماماندىعىنداعى ستيپەنديانى كوبەيتۋ سىندى) كەشەندى شارالار ارقىلى ساپالىق تۇرعىدان ەندى عانا «اياققا تۇرىپ» كەلە جاتقان ءبىلىم جۇيەسىن قايتادان شاتقاياقتاتىپ جىبەرمەي مە؟ بالالاردىڭ عانا ەمەس, ولار ارقىلى ەلدىڭ كەلەشەك دامۋىنا اسەر ەتەتىن سالاعا الاڭداۋدان تۋعان بۇل سۇراقتىڭ باسى اشىق كۇيىندە قالعانداي...
