ازاماتتىق ار-نامىستىڭ ولشەمى

ول – وتاندى شەكسىز ءسۇيۋ وتتان دا ىستىق وتاندى شەك­سىز ءسۇيۋ, قاجەت بولسا سول جولدا ءومىردى دە قۇربان ەتۋ – ءاربىر ازا­ماتتىڭ ار-نامىسىنىڭ, پاراسات-پايىمىنىڭ ەڭ باستى ولشەمىنە اينالۋى ءتيىس. ۇلى بابالار ۇلا­عاتى وسىنداي. سول ءبىر اسقار تاۋ­دان دا اسقاق ماقسات بيىگىنەن كورىن­­گەندەردىڭ اراسىندا ۇلى وتان سوعى­سىنىڭ ارداگەرى, “قىزىل جۇلدىز”, ءى-ءشى جانە ءىى-ءشى دارەجەلى “وتان سوعىسى” وردەندەرىنىڭ جانە كوپتەگەن مە­دال­داردىڭ يەگەرى قوناش سارى­ ۇلى دا بار. بۇگىندە سەكسەن بەس اسۋدى ارتقا تاستاعان ماي­دانگەر نەبارى ون جەتى جاسىندا 1943 جىلى قان مايدانعا اتتانىپ, سۇراپىل سوعىستىڭ اششى زاردابىن باستان كەشتى. ول 1943 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا باتىس قازاقستان وبلى­سىنان قان ماي­دانعا اتتانىپ, رسفسر-ءدىڭ ورىنبور وبلى­سىنداعى توتسك اسكەري لاگەرىندە التى ايداي وقۋ-جاتتىعۋ كۋرسىندا وقىعان سوڭ زەڭبىرەك كوزدەۋشى مامان­دىعىن يگەردى. ءتارتىبى تىم قاتال وقۋ-جاتتىعۋدان قولى قالت ەتىپ بوساعان كەزدە قاراتوبەدە تۇلا بويى تۇڭعىشتارىن ساعىنىپ سارعايىپ, ەكى كوزى ءتورت بولعان اكە-شەشەسى – ەرعالي مەن ادە­مىگە دۇعاي-دۇعاي سالەم جولداپ حات جازاتىن. ورىنبوردىڭ ساقىلداعان سارى ايازىن جىرعا قوسىپ: “ويىن جاقسى ورتادا, دە­گەن­مەن جۇرەك قورقادى, بايپاق­تان توڭعان اياعىم, باتەڭكەمەن جورتادى”, دەپ ولەڭدەتىپ, كوڭى­لىندەگى سىرىن دا شەرتەتىن. اسكەري لاگەردەگى بەس-التى اي ەشتەڭە ەمەس ەكەن. ءالى وڭى مەن سولىن تانىپ بىلمەگەن جاس جىگىت “قۋىرداقتىڭ كوكەسىن” ورەل قالاسىنىڭ تۇبىندە العاش رەت ۇرىسقا قاتىسقاندا كوردى. ەڭ تاڭقالارلىعى, ءوزىنىڭ كامەلەتتىك جاسقا تولعان تۋعان كۇنىن – گۇرىل­دەگەن زەڭبىرەك, ايقىش-ۇي­قىش اتىلعان راكەتا, ءبىر سوزبەن ايت­قاندا, جان الىسىپ, جان بەرىسكەن الاساپىران قىرعىن شايقاستىڭ ورتاسىندا قارسى الدى. سوعىستاعى مايدان جول­دارىن­دا جوعارعى باس قولباسشى قولى­نان قاتارىنان 23 رەت العىس حات العان اعا سەرجانتتىڭ ۇرىس جولدارى جيتومير ارتيللەريا ديۆيزياسى قۇرامىندا ءوتتى. العاشىندا زەڭبىرەك راسچەتىندە كوزدەۋشى بولعان جاس جىگىت, سوڭىنان شاعىن توپتاعى جابدىق كومانديرى بولدى. العىس حاتتىڭ 12-ءسى ۋكراي­نانىڭ جيتومير, لۆوۆ قالالارى مەن سەلولارىن ازات ەتۋگە قاتىسقان ەرلىكتەرىنە تىكەلەي قاتىستى بولسا, قالعاندارى كەڭەس وداعى شەكارا­سىنان تىس ەلدەردى جاۋ قۇرساۋىنان بوساتۋعا بايلانىستى بەرىلگەن ماراپاتتار. ۇلى جەڭىس كۇنى – 9 مامىردى درەزدەندە قارسى العان جاس جىگىت بىردەن تۋعان ەلىنە ورال­ماي, تاعى دا بەس جىل بويى اسكەر قاتارىندا قىزمەت ەتىپ, جاس جاۋىن­گەرلەرگە ۇستازدىق ەتتى. ۋكراينادان پولشا مەن چەحو­سلاۆاكيا ارقىلى گەرمانياعا دەيىن وت-جالىندى مايدان جول­دارىنان وتكەن ەرجۇرەك ازامات اۋىر ۇرىس­تار­دا قاتار جۇرگەن مايدانداس دوس­تارىن ساعىنىشپەن ەسكە الادى. سو­لار­دىڭ ىشىندە ءومىر مەن ءولىم ارپا­لىسقان ساتتە جانىندا بولعان جول­داسى نيكيتا ەگوروۆيچ شۋتوۆ­تىڭ ەسىمى ول ءۇشىن ەرەكشە قىمبات. جاۋ سناريادى جاقىن كەلىپ جارىل­عان ءبىر شايقاستا ەكەۋىنىڭ جارىق دۇنيەدەن تاتاتىن ءدام-تۇزى تاۋسىل­ماي, امان قالعان-دى. بۇل اتاقتى ودەر وزەنىن كەشىپ ءوتۋ كەزىندە بولعان قايعىلى وقيعا ەدى. وزەنگە تۇسكەن زەڭبىرەك پەن بەس جاۋىنگەر سۋعا كەتتى. دوسى­مەن بىرگە مال­مان­داي سۋ كيىمىمەن وزەنگە ءبىر باتىپ, ءبىر شىعىپ, ايتەۋىر قارسى جاعا­لاۋ­عا ىلىككەندەرى ەسىن­دە قالىپ قو­يىپتى. – سوعىس قاسىرە­تىنەن كەيىن كوز جا­زىپ كورە الماي قال­عان قاندى كويلەك سەرى­گىممەن ءبىر كەزدە­سىپ, جۇزدەسۋ كوڭىلىم­دەگى كوپتەن اڭساعان ءبىر ارمانىم ەدى. سوڭى­نان ونى ءىز­دەپ, سۆەرد­لوۆ وب­لى­سى­نىڭ اسكە­ري كو­ميس­سارىنا حات جول­دا­دىم. سودان سوڭ رە­سەي فەدە­را­تسياسى قورعانىس مي­نيستر­لىگىنىڭ ورتا­لىق ار­­حيۆىنەن جاۋاپ حات الدىم. تۋعان جەرىنە ورالعاننان كەيىن, ول 1961 جىلى نەبارى 49 جاسىندا قايتىس بو­لىپتى. قايتكەن­مەن دە, ۇرىس دالا­سىندا باستالعان دوستىق اۋمالى-توكپەلى ۋاقىت سىنىنان قايمىق­پايتىن ەڭ بەرىك دوستىق بولاتى­نىنا مەنىڭ كوزىم جەتتى. مىنە, ۇلان-بايتاق ەلىمىزدە ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى توي­لانۋدا. مەنىڭ ەسىم­نەن ءالى دە مايدانداس دوس­تا­رىم كەتپەيدى. دوسىم, كىشى لەيتە­نانت نيكولاي شۋتوۆ كەيدە تۇسىمە كىرەدى. مەنىڭ ەڭ ءبىرىنشى كومەك­شىم, ءارى ۇستازىم بولعان نيكولاي سياقتى ازاماتتار ءومىرى جاس ۇرپاقتار ءۇشىن ومىرلىك تاعىلىم ەكەندىگى داۋسىز, – دەيدى قوناش اعا وتكەن كۇندەرگە كوز جىبەرىپ. جيتومير, شۋمسك, يامپول, لۆوۆ, ستاروكونستانتينوۆسك جانە باسقا دا كوپتەگەن قالا­لاردى جاۋ­دان بوساتۋعا قاتىسقان قازاق جاۋىنگەرىنىڭ ەرلىگىن ۋكرايندىقتار ۇمىتپاپتى. ۇلى جەڭىستىڭ 60 جىل­دى­عىندا الماتى قالاسىنداعى ۋكراينانىڭ سول كەزدەگى باس كون­سۋلى سەرگەي شيد­لوۆ­سكي اردا­گەرگە بىردەن “ۋكراي­نانى ازات ەت­كەنى ءۇشىن” جانە “وتان قورعاۋ­شىسى” ات­تى ەكى مەدالدى تاپسىرۋى سونىڭ اي­قىن ايعاعى بولسا كەرەك. قوناش سارى ۇلى ۇزاق جىلدار وتاسىپ, ومىرلىك قوساعى بولعان جان جارى ورىنعانىم ەكەۋى ساعىندىق, مارات جانە بولات اتتى ۇلدارىن ازامات ەتىپ وسىرگەن ادام. قازىر ولاردان بەس نەمەرە ءسۇيىپ وتىر. باقىت بالعارينا. الماتى.